Ngày 20 tháng 2
Hôm nay ông Thanh Tra đến thăm trường. Ông vào lớp tôi cùng với ông Hiệu trưởng, đúng vào lúc thầy sắp sửa phát huy chương vào cờ danh dự cho các đội.
Nhân dịp ấy, thầy giáo nhường cái vinh dự ấy cho ông Thanh Tra để cuộc phát thưởng thêm phần long trọng.
Sau khi trao « huy chương học giỏi » cho anh Sinh, mọi người hồi hộp chờ đến người thứ nhì. Ai cũng tưởng như sắp gọi đến tên mình. Thấy thầy và ông Hiệu trưởng cùng ông Thanh tra trao đổi khẽ với nhau những câu gì không rõ, chúng tôi thì thầm hỏi nhau, không biết phần thưởng nhì về ai chuyến này.
Bỗng ông Thanh Tra dõng dạc cất tiếng : « Trò Nguyễn Đình Côn ! chăm chỉ làm việc ở trường cũng như ở gia đình ; bài thuộc, chữ tốt. Nguyễn Đình Côn ! huy chương « cố gắng » ! »
Thấy đọc đến tên anh, chúng tôi ai cũng vui vẻ, mừng thay cho anh mà quay về phía ấy. Anh Côn hồi hộp đứng lên, mặt đỏ ửng vì sung sướng. Ông thanh tra nói : « Lên đây con ! »
Rồi ông chăm chú nhìn anh, nhìn bộ mặt xanh xao, đôi mắt buồn rầu, tiều tụy trong bộ quần áo cũ có những miếng vá bằng bàn tay… Rồi ông âu yếm cúi xuống gài huy chương vào ngực anh, ngọt ngào nói : « Ta thưởng cho con, vì không ai xứng đáng hơn con, ta thưởng cho con, không những vì con ngoan ngoãn, chăm chỉ, mà bởi vì con đã tỏ ra có lòng hiếu thảo với cha ».
Rồi ông quay về phía chúng tôi : « Có phải Côn là người có hiếu không các con ? »
Cả lớp đồng thanh nói lên : « Thưa vâng, vâng ạ… »
Anh Côn chẳng biết nói gì, rơm rớm nước mắt nhìn chúng tôi, như muốn cám ơn : « Thôi cho con về chỗ… »
Năm phút sau thì tan học. Chúng tôi vừa ra đến cổng trường, thấy thầy anh Côn đứng chực đó, mắt đỏ ngầu, quần áo xốc xếch, hai chân loạng choạng cơ hồ sắp ngã. Thầy giáo trông thấy, vội ghé tai nói thầm với ông Thanh tra.
Ông Thanh tra gật đầu, rồi cầm tay anh Côn, dắt lại với thầy anh. Anh Côn sợ run lên bần bật. Một lũ học trò hiếu kỳ láu nháu theo sau. Đến trước mặt cha anh, ông Thanh tra tươi cười nói : « Tôi có lời mừng ông ! Cháu học hành ngoan lắm ! Trong lớp 54 học sinh, tháng này cháu được thưởng « huy chương cố gắng ». Bài thi nào cháu cũng khá đều. Cháu thông minh và chịu khó lắm, được thầy giáo và các bạn mến yêu. Ngày sau cháu có thể khá được… Tôi rất lấy làm hài lòng, và riêng ông hẳn cũng hãnh diện !… »
Cha anh nghe nói, mồm há hốc ra, hết nhìn ông Thanh Tra lại nhìn thầy giáo, rồi cúi xuống nhìn con đang cắm mặt xuống đất, run lên sợ hãi. Có lẽ là lần đầu, ông vụt hiểu ra rằng bấy lâu ông đang tâm hành hạ con ông, đứa con huyết mạch của ông, đã bao năm cắn răng chịu đựng những nỗi dày vò tủi nhục rồi.
Ông bỗng cảm thấy lòng đau xót, rồi trong một giây bàng hoàng, ông cúi xuống, ẵm bổng con lên. Chúng tôi đi qua, người nắm tay anh, người sờ cái huy chương trước ngực… Tôi rủ anh thứ Năm đến chơi cùng anh Tôn, anh Sỹ.
Ai đi qua cũng ngỏ với anh vài lời âu yếm trước con mắt sửng sốt của cha anh. Người cha ấy khẽ thở dài, kéo vạt áo, lau nước mắt cho con…
