Ngày 26 tháng 4

« Sáng nay, giở sách Công dân, con học đến bài Tổ Quốc với một giọng thờ ơ, chán nản. Có lẽ vì con chưa hiểu YÊU NƯỚC là thế nào ? Yêu nước để làm gì ?

« Con ơi ! Yêu nước vì cha mẹ, ông bà ta sinh trưởng ở đó ; vì dưới lớp đất dày đã chôn vùi bao nhiêu hình hài của các đấng tổ tiên ; vì đường ta đi, nhà ta ở, giọng ta nói, quyển sách ta học ; các anh chị em, các đồng bào, bạn hữu đang cùng ta chung sống ; cánh đồng xanh, ruộng lúa chín, núi cao, rừng rậm, sông dài ở chung quanh ta ; những cái gì ta trông thấy, ta mến yêu, ta cảm phục… đều là xứ sở của ta, là máu thịt của ta.

« Con sẽ cảm thấy yêu nước một ngày kia, khi con lớn lên, phải xa xứ sở. Rồi có những buổi hoàng hôn hiu hắt, hay những buổi chiều tà ủ dột, ở chốn quê người đất khách, ngửa mặt lên trời ngắm cánh mây lưu lạc, con sẽ ngậm ngùi nhớ tới quê hương.

« Thế rồi khi trở về quê cũ trên con đường đất ngoằn ngoèo, trông thấy cây đa, quán nước, đình làng… chốn xưa, cảnh cũ sẽ làm cho con phải thổn thức trong lòng mà trào ra nước mắt.

« Con sẽ thấy lòng yêu nước dâng lên, khi ở chốn tha hương, trên bước đường lữ thứ, con vô tình gặp được người đồng bang, đang nói cùng một thứ tiếng với con. Con sẽ đến làm quen với họ, ân cần mời họ về nhà để hỏi thăm tin tức từng người, từng chốn, để được nghe giọng nói của quê hương, để được ngắm bộ y phục của xứ sở, tất cả gợi lên cho con những nỗi nhớ nước, thương nhà.

« Con sẽ biết thế nào là lòng yêu nước khi có kẻ ngoại bang nói phạm đến nước Việt thân yêu của con, làm cho con phải đỏ mặt, nghẹn ngào vì tức giận.

« Chính sự căm hờn ấy đã thúc đẩy đám thanh niên học sinh yêu nước, tổ chức cuộc biểu tình vĩ đại vừa qua, đập tan mưu mô xâm lược của bọn thực, cộng.

« Lòng yêu nước ấy đã được hun đúc từ bốn ngàn năm trước, khi hai bà Trưng bắt đầu khởi nghĩa, đuổi quân Đông-Hán xâm lăng. Rồi thì liên tiếp trong những năm ròng, từ Lê Lợi dấy binh ở đất Lam Sơn, đến Nguyễn Huệ kéo binh ra Bắc, biết bao thanh niên Việt Nam đã nối nhau đổ máu để giữ gìn đất nước của ông cha.

« Không phải chỉ có thế. Trong suốt thế kỷ vừa qua, để chống lại chế độ giết chóc tù đầy dưới ách thực dân, biết bao nhà cách mạng oanh liệt bỏ mình vì nước, và đã có ngay những mầm non ưu tú đứng lên, tiếp tục sự nghiệp đấu tranh.

« Con ơi ! để bảo vệ giang sơn của tổ tiên, người Việt chúng ta đã chiến đấu từ lâu, khi âm thầm, khi quật khởi, và vẫn còn kế tiếp nhau chiến đấu đến cùng, chiến đấu mãi mãi, cho nền tự do của dân tộc.

« Lòng yêu nước sẽ cảm thấy sâu sắc hơn cái ngày vừa qua mà khắp nơi nơi làn sóng căm hờn cuồn cuộn dâng lên để phá tan xiềng xích thực dân. Con sẽ thấy lòng hồi hộp lúc đứng trước đoàn quân tiễu giặc trở về, mệt nhọc tang thương, nhưng trong khóe mắt lóe ra những tia đắc thắng.

« Con sẽ cảm thấy xót xa yêu nước khi thấy lá quốc kỳ tả tơi vết đạn, kéo theo sau hàng đoàn người trai anh dũng, đầu ngửng cao còn ghi dấu thương đau, đi hùng mạnh giữa tiếng reo mừng của toàn dân. Con muốn nhảy sổ ra, bá lấy cổ từng người. Con muốn quỳ xuống chân họ, nghẹn ngào mà bảo : Các anh là ân nhân của dân tộc… Các anh là những người đáng sống…

« Lúc đó, Dũng ơi ! Con sẽ hiểu thế nào là lòng yêu nước. Đó là điều hết sức cao quí và thiêng liêng đến nỗi, nếu một ngày kia, để chống lại kẻ thù, con hèn nhát tránh cho con cái chết ở ngoài mặt trận, thì con sẽ đem lại cho cha đây cái chết nhục nhã, tủi hờn ».