Tang lễ đã cử hành xong. Những cỗ xe đã lăn bánh rời đi qua lớp bùn lầy mềm nhũn, chỉ còn lại những kẻ nghèo khó. Họ tiến lại gần cái huyệt mới đào và gửi cái nhìn cuối cùng xuống chiếc quan tài, giờ đây đã gần như bị che khuất dưới những xẻng đất sét. Đó là khoảnh khắc của họ. Hầu hết bọn họ đều là phụ nữ đến từ khu vực của người đã khuất, những người đã được phát áo tang theo lệnh của ông Wilcox. Sự tò mò thuần túy đã lôi kéo những kẻ khác đến. Họ rung lên vì sự kích động của một cái chết, lại là một cái chết đến quá nhanh, và đứng thành từng nhóm hoặc di chuyển giữa các ngôi mộ, tựa như những giọt mực. Con trai của một trong số họ, một thợ đốn củi, đang bám vấu trên cao quá đầu họ, tỉa cành một cây du trong nghĩa trang. Từ chỗ ngồi của mình, cậu có thể nhìn thấy ngôi làng Hilton, trải dài dọc Con đường Phía Bắc cùng với những khu ngoại ô đang mọc lên; ánh hoàng hôn ở phía xa, đỏ rực và cam chói, đang nhấp nháy nhìn cậu bên dưới hàng mày xám xịt; nhà thờ; những đám rừng trồng; và đằng sau cậu là một vùng quê nguyên sơ với những cánh đồng và trang trại. Nhưng cậu ta cũng đang nhấm nháp sự kiện này một cách đầy thích thú trong miệng. Cậu cố kể cho người mẹ ở tận dưới kia nghe mọi cảm xúc khi trông thấy chiếc quan tài tiến lại: rằng cậu không thể bỏ dở công việc, mà tiếp tục làm thì lại thấy không đành; rằng cậu đã suýt trượt ngã khỏi cây vì quá bàng hoàng; lũ quạ khoang đang kêu lên oai oái, và cũng chẳng có gì lạ — cứ như thể loài quạ cũng thấu hiểu sự tình. Bản thân người mẹ cũng tự nhận mình có khả năng tiên tri — bà đã nhận thấy một vẻ lạ lùng trên gương mặt bà Wilcox từ một thời gian trước. London đã gây ra cơ sự này, những người khác quả quyết. Bà là một người phụ nữ nhân hậu; bà ngoại của bà cũng nhân hậu thế — một người bình dị thôi, nhưng rất mực tử tế. À mà, những con người thuộc thế hệ cũ ấy nay đang dần mai một! Còn ông Wilcox, ông ấy là một quý ông tốt bụng. Họ cứ xoay đi xoay lại đề tài ấy hết lần này đến lần khác, một cách tẻ nhạt nhưng đầy phấn khích. Tang lễ của một kẻ giàu có đối với họ cũng giống như tang lễ của Alcestis hay Ophelia đối với những người có học thức. Đó là Nghệ thuật; dẫu xa rời cuộc sống, nó lại làm tôn lên những giá trị của cuộc sống, và họ chứng kiến điều đó với niềm khao khát cuồng nhiệt.

Những người đào huyệt, vốn vẫn giữ một sự bất mãn ngấm ngầm — họ ghét Charles; đây không phải lúc để nói những chuyện như thế, nhưng quả thực họ không ưa Charles Wilcox — những người đào huyệt đã hoàn thành công việc của mình và chất đống những vòng hoa cùng thánh giá lên trên ngôi mộ. Mặt trời lặn trên bầu trời Hilton; vầng trán xám xịt của buổi chiều chớm ửng đỏ, và bị rạch ngang bởi một vết cau mày đỏ rực. Trò chuyện buồn bã với nhau, những người đưa tang bước qua cánh cổng vòm có mái che và đi dọc theo những hàng cây dẻ dẫn xuống ngôi làng. Người thợ đốn củi trẻ tuổi nán lại lâu hơn một chút, chênh vênh trên khoảng không tĩnh lặng và đung đưa nhịp nhàng. Cuối cùng cành cây cũng đứt lìa dưới lưỡi cưa của cậu. Với một tiếng thở hắt, cậu trèo xuống, tâm trí không còn vương vấn về cái chết nữa, mà hướng về tình yêu, vì cậu đang trong thời kỳ tìm bạn tình. Cậu dừng bước khi đi ngang qua ngôi mộ mới; một bó hoa cúc màu nâu sẫm đã đập vào mắt cậu. “Lẽ ra người ta không nên dùng hoa có màu sắc trong đám tang,” cậu ngẫm nghĩ. Lê bước thêm vài bước, cậu lại dừng lại, liếc nhìn màn sương chiều một cách vụ trộm, quay người lại, giật phăng một bông cúc ra khỏi bó và giấu nó vào trong túi áo.

Sau cậu là sự tĩnh lặng tuyệt đối. Ngôi nhà tranh nằm liền kề nghĩa trang nay đã trống không, và chẳng có ngôi nhà nào khác ở gần đó. Hết giờ này qua giờ khác, quang cảnh nơi chôn cất trôi qua mà không có một ánh mắt nào chứng kiến. Những đám mây trôi dạt từ phía tây qua; hoặc có lẽ nhà thờ lúc bấy giờ tựa như một con tàu, với chiếc mũi cao vút, đang lướt đi cùng toàn bộ thủy thủ đoàn hướng về cõi vô tận. Gần sáng, không khí trở nên lạnh hơn, bầu trời quang đãng hơn, bề mặt trái đất cứng lại và lấp lánh bên trên những kẻ đã khuất nằm bất động. Người thợ đốn củi, trở về sau một đêm hoan lạc, ngẫm nghĩ: “Mấy bông ly, mấy đóa cúc ấy; tiếc thật, đáng lẽ mình nên vơ vét hết.”

Ngược lên Howards End, họ đang cố gắng dùng bữa sáng. Charles và Evie ngồi trong phòng ăn cùng với vợ của Charles. Người cha của họ, vốn không thể chịu đựng nổi việc phải nhìn thấy mặt ai, đành ăn sáng ở trên lầu. Ông đau đớn khôn cùng. Những cơn đau ập đến từng hồi như thể đó là nỗi đau thể xác, và ngay cả khi chuẩn bị đưa thức ăn lên miệng, mắt ông lại nhòa lệ, rồi ông phải đặt miếng ăn xuống mà chẳng hề chạm tới.

Ông hồi tưởng lại sự dịu dàng trước sau như một của người vợ trong suốt ba mươi năm qua. Không phải bất cứ điều gì chi tiết — không phải thời kỳ tán tỉnh hay những niềm mê đắm thuở ban đầu — mà chính là đức hạnh không hề thay đổi, thứ mà ông cho là phẩm chất cao quý nhất của một người phụ nữ. Có biết bao người phụ nữ thất thường, bộc phát những nỗi đam mê kỳ quặc hoặc sự phù phiếm. Vợ ông thì không như vậy. Hết năm này qua năm khác, mùa hè cũng như mùa đông, trong vai trò một người cô dâu rồi một người mẹ, bà vẫn luôn là con người ấy, ông vẫn luôn tin tưởng bà. Sự dịu dàng của bà! Sự ngây thơ của bà! Sự ngây thơ tuyệt vời mà bà có được như một món quà từ Thiên Chúa. Ruth chẳng hề biết gì về sự đồi bại và khôn ngoan của thế gian này nhiều hơn những bông hoa trong khu vườn của bà, hay ngọn cỏ trên cánh đồng của bà. Quan điểm của bà về việc kinh doanh — “Henry, tại sao những người đã có đủ tiền lại cứ cố kiếm thêm tiền cơ chứ?” Quan điểm của bà về chính trị — “Em tin chắc rằng nếu các bà mẹ của các quốc gia khác nhau có thể gặp nhau, sẽ chẳng còn chiến tranh nữa.” Quan điểm của bà về tôn giáo — à, đây từng là một khoảng mây mù, nhưng rồi đám mây ấy cũng qua đi. Bà xuất thân từ một gia đình theo giáo phái Quaker, còn ông và gia đình ông, trước kia theo phái Ly khai, giờ đây đã là tín đồ của Giáo hội Anh giáo. Những bài giảng của vị mục sư thoạt đầu đã khiến bà thấy xa lánh, và bà từng bày tỏ mong muốn có được “một thứ ánh sáng nội tâm sâu sắc hơn,” đồng thời nói thêm rằng, “không hẳn cho bản thân em mà cho đứa con bé bỏng” (Charles). Chắc hẳn ánh sáng nội tâm ấy đã được ban ơn, bởi vì ông chẳng còn nghe thấy lời phàn nàn nào trong những năm sau đó. Họ nuôi dạy ba đứa con mà không hề có sự bất hòa nào. Họ chưa từng cãi vã.

Bà đang nằm dưới lòng đất kia rồi. Bà đã ra đi, và như để làm cho sự ra đi ấy trở nên cay đắng hơn, bà lại ra đi với một chút vẻ huyền bí chẳng giống bà chút nào cả. “Sao em không nói cho anh biết là em đã hay chuyện?” ông từng rên rỉ, và giọng nói yếu ớt của bà đã đáp lại: “Em không muốn thế, Henry — nhỡ ra em đã nhầm thì sao — và ai mà chẳng ghét bệnh tật.” Ông đã được một vị bác sĩ lạ mặt thông báo về nỗi kinh hoàng đó, người mà bà từng đến tham vấn trong lúc ông vắng nhà. Liệu điều này có hoàn toàn công bằng không? Không giải thích ngọn ngành, bà đã qua đời. Đó là một lỗi lầm từ phía bà, và — nước mắt trào ra khóe mắt ông — quả là một lỗi lầm nhỏ nhoi làm sao! Đó là lần duy nhất bà lừa dối ông trong suốt ba mươi năm ấy.

Ông đứng dậy và nhìn ra ngoài cửa sổ, bởi Evie vừa bước vào mang theo thư từ, và ông chẳng thể đối mặt với ánh mắt của bất kỳ ai. À vâng — bà là một người phụ nữ tốt — bà là một người kiên định. Ông đã cân nhắc kỹ lưỡng khi dùng từ đó. Đối với ông, sự kiên định bao hàm mọi lời ngợi ca. Bản thân ông, khi ngắm nhìn khu vườn mùa đông, thoạt nhìn cũng là một người đàn ông kiên định. Gương mặt ông không vuông vức bằng con trai mình, và quả thực, phần cằm dẫu đủ cứng cáp ở đường nét, nhưng lại hơi lẹm về phía sau, còn đôi môi đầy ẩn ý thì bị che khuất bởi hàng ria mép. Nhưng chẳng có một dấu hiệu ngoại hình nào hé lộ sự yếu đuối. Đôi mắt, dẫu có khả năng dịu dàng và thân thiện, dẫu đôi lúc đỏ hoe vì lệ, vẫn là đôi mắt của một kẻ không thể bị sai khiến. Trán ông cũng vậy, giống hệt của Charles. Cao và thẳng, rám nắng và nhẵn nhụi, hòa quyện đột ngột vào hai bên thái dương và hộp sọ, nó tạo ấn tượng như một chiến lũy bảo vệ đầu ông trước thế giới. Đôi khi nó mang lại cảm giác như một bức tường trống không. Ông đã trú ngụ sau bức tường ấy, trọn vẹn và hạnh phúc, suốt năm mươi năm trời. “Thư đến rồi thưa bố,” Evie ngượng ngập lên tiếng.

“Cảm ơn con. Cứ để đấy đi.”

“Bữa sáng có vừa miệng không bố?”

“Ừ, cảm ơn con.”

Cô gái liếc nhìn ông và mâm cơm với vẻ gượng gạo. Cô chẳng biết phải làm gì.

“Charles bảo không biết bố có muốn đọc tờ Times không?”

“Không, để lát nữa bố đọc.”

“Bố cần gì cứ bấm chuông nhé, phải không bố?”

“Bố có đủ mọi thứ mình cần rồi.”

Sau khi phân loại những bức thư ra khỏi đống thư quảng cáo, cô quay trở lại phòng ăn.

“Bố chẳng ăn gì cả,” cô thông báo, ngồi xuống với đôi mày nhíu lại sau chiếc ấm pha trà.

Charles không đáp, nhưng chỉ một lát sau, anh nhanh chóng chạy lên lầu, đẩy cửa và nói: “Này bố, bố phải ăn chứ, bố biết đấy;” rồi dừng lại chờ một câu trả lời vốn chẳng bao giờ đến, anh lặng lẽ bước xuống. “Chắc là bố muốn đọc thư trước đã,” anh lảng tránh nói; “tôi dám cá là lát nữa bố sẽ ăn sáng thôi.” Đoạn anh cầm tờ Times lên, và trong một khoảng thời gian chẳng có âm thanh nào ngoài tiếng chén va vào đĩa và tiếng dao khua trên dĩa.

Tội nghiệp vợ Charles, cô ngồi giữa những người đồng hành thầm lặng của mình, cảm thấy hoảng sợ trước chuỗi sự kiện đang diễn ra và có đôi chút chán ngản. Cô chỉ là một sinh linh nhỏ bé vô tích sự, và bản thân cô thừa biết điều đó. Một bức điện đã lôi cô khỏi Naples để đến bên giường bệnh của một người phụ nữ mà cô hầu như chẳng quen biết. Một lời từ chồng đã đẩy cô vào bộ tang phục. Cô cũng khao khát được đau buồn từ trong tận đáy lòng, nhưng cô ước gì bà Wilcox, đã mang mệnh phải chết, thì hãy chết trước đám cưới đi, vì như thế người ta sẽ đỡ kỳ vọng ở cô hơn. Vừa bẻ vụn mẩu bánh mì nướng, vừa quá căng thẳng để dám xin chút bơ, cô ngồi bất động gần như hóa đá, chỉ thấy biết ơn mỗi một điều rằng bố chồng cô đang ăn sáng ở trên lầu.

Cuối cùng Charles cũng lên tiếng. “Lẽ ra ngày hôm qua họ không được phép tỉa cành mấy cây du đó,” anh nói với em gái mình.

“Đúng vậy thật.”

“Anh phải ghi chú lại việc này mới được,” anh tiếp tục. “Anh ngạc nhiên là vị mục sư lại có thể cho phép điều đó đấy.”

“Có lẽ đó không phải là việc của mục sư chăng.”

“Thế thì còn có thể là việc của ai được nữa chứ?”

“Chúa đất của trang ấp chứ ai.”

“Vô lý.”

“Dùng bơ không, Dolly?”

“Cảm ơn em, Evie thân mến. Charles—”

“Sao thế em yêu?”

“Em không biết là người ta có thể tỉa cành cây du đấy. Em cứ tưởng người ta chỉ tỉa cành cây liễu thôi chứ.”

“Ồ không, người ta vẫn tỉa cành cây du được mà.”

“Thế thì tại sao những cây du trong nghĩa trang lại không được phép tỉa cành?” Charles hơi cau mày, rồi quay lại nhìn em gái.

“Một vấn đề nữa. Anh phải nói chuyện với Chalkeley mới được.”

“Đúng thế, anh phải phàn nàn với Chalkeley ngay.”

“Hắn không thể cứ chối bay chối biến rằng mình không chịu trách nhiệm về đám thợ đó được. Hắn phải chịu trách nhiệm.”

“Đúng thế, phải vậy chứ.”

Hai anh em không phải là những kẻ vô tâm lạnh lùng. Họ nói năng như vậy, một phần vì họ muốn thúc ép Chalkeley phải làm việc cho ra ngô ra khoai — xét theo khía cạnh nào đó thì đó là một mong muốn lành mạnh — phần khác vì họ luôn né tránh những khía cạnh cá nhân trong cuộc sống. Tất cả nhà Wilcox đều thế. Họ không cho đó là điều tối quan trọng. Hoặc cũng có thể như Helen từng suy đoán: họ nhận thức được tầm quan trọng của nó, nhưng lại sợ hãi nó. Sự hoảng loạn và trống rỗng, nhỡ đâu ta dám nhìn ngó ra đằng sau. Họ không phải là những kẻ vô tâm, và họ rời khỏi bàn ăn với những trái tim đau nhói. Người mẹ của họ chưa từng bước chân vào phòng ăn. Chính ở những căn phòng khác, và đặc biệt là trong khu vườn, là nơi họ cảm nhận rõ rệt nhất sự mất mát này. Khi Charles bước ra gara, từng bước chân đều gợi nhắc anh về người phụ nữ đã yêu thương anh và người mà anh sẽ chẳng bao giờ có thể tìm được ai thay thế. Biết bao trận chiến anh từng chống lại sự bảo thủ dịu dàng của bà! Bà đã ghét cay ghét đắng những sự cải tạo nhường nào, thế nhưng sao bà lại chấp nhận chúng một cách trung thành đến thế khi chúng được thực hiện! Anh và bố anh — họ đã gặp biết bao rắc rối để có được cái gara này đây! Với biết bao khó khăn họ mới thuyết phục được bà nhường lại khoảng sân cỏ cho nó — khoảng sân cỏ mà bà yêu quý hơn cả chính khu vườn! Giây leo ấy — bà đã giữ được ý định của mình về giàn giây leo ấy. Nó vẫn phủ kín bức tường phía nam với những cành cây vô tích sự. Và Evie cũng vậy, khi cô đứng trò chuyện với người đầu bếp. Dẫu cô có thể gánh vác công việc của mẹ bên trong ngôi nhà, cũng như người đàn ông có thể tiếp quản công việc bên ngoài, cô vẫn cảm thấy có một điều gì đó độc nhất vô nhị đã tuột khỏi cuộc đời mình. Nỗi buồn của họ, dẫu ít xé lòng hơn của người cha, lại bén rễ từ những tầng sâu thẳm hơn, bởi vì vợ thì có thể thay thế; còn mẹ thì không bao giờ. Charles sẽ quay lại văn phòng. Chẳng có mấy thứ ở Howards End. Nội dung di chúc của người mẹ đã được họ biết từ lâu. Chẳng có khoản thừa kế nào, chẳng có niên kim nào, chẳng có sự náo nhiệt sau khi chết kiểu như cách mà một số người dùng để kéo dài các hoạt động của họ. Tin tưởng chồng, bà đã để lại cho ông mọi thứ mà không giữ lại gì. Bà hoàn toàn là một người phụ nữ nghèo — ngôi nhà chính là toàn bộ hồi môn của bà, và rồi ngôi nhà ấy cuối cùng cũng sẽ thuộc về Charles. Những bức tranh màu nước thì ông Wilcox dự định để dành cho Paul, còn Evie sẽ nhận trang sức và đồ ren. Bà lướt khỏi cuộc đời này mới nhẹ nhàng làm sao! Charles cho rằng thói quen đó thật đáng biểu dương, dẫu bản thân anh không định áp dụng điều ấy, trong khi Margaret chắc hẳn sẽ nhìn nhận đó là một sự dửng dưng đến mức đáng trách đối với danh tiếng trần thế. Sự yếm thế — không phải kiểu yếm thế hời hợt hay càu nhàu chế giễu, mà là kiểu yếm thế có thể song hành cùng sự lịch thiệp và dịu dàng — đó chính là âm điệu trong di chúc của bà Wilcox. Bà không muốn làm phiền lòng ai cả. Điều đó đã hoàn tất, trái đất có đóng băng vĩnh viễn trên nấm mồ bà đi chăng nữa thì cũng chẳng sao. Không, chẳng có gì để Charles phải chờ đợi nữa. Anh không thể tiếp tục tuần trăng mật của mình, thế nên anh sẽ lên London để làm việc — anh cảm thấy quá khổ sở khi cứ lảng vảng ở đây mãi. Anh và Dolly sẽ ở căn hộ có đầy đủ tiện nghi trong lúc bố anh nghỉ ngơi yên tĩnh ở vùng quê cùng Evie. Anh cũng có thể trông nom ngôi nhà nhỏ của riêng mình, đang được sơn sửa và trang trí cho anh ở một trong những khu ngoại ô Surrey, và anh hy vọng sẽ dọn vào đó ngay sau Giáng sinh. Vâng, anh sẽ lên thành phố sau bữa trưa bằng chiếc ô tô mới của mình, còn những người hầu ở thành phố, những người đã xuống đây dự đám tang, sẽ đi bằng tàu hỏa.

Anh tìm thấy tài xế của bố trong gara, cất tiếng “Chào buổi sáng” mà chẳng thèm nhìn mặt người đàn ông, rồi cúi người trên chiếc xe, tiếp tục nói: “Hả! Chiếc xe mới của tôi đã bị đem đi lái rồi kìa!”

“Thế ạ, thưa ngài?”

“Đúng thế,” Charles nói, mặt hơi đỏ lên; “và bất cứ kẻ nào lái nó đã không thèm chùi rửa đàng hoàng, vì vẫn còn bùn trên trục bánh xe kìa. Lau sạch nó đi.”

Người đàn ông đi lấy giẻ lau mà không nói một lời. Hắn là một tên tài xế xấu xí ma chê quỷ hờn — không phải vì điều đó khiến hắn mất điểm trong mắt Charles, kẻ vốn cho rằng sự quyến rũ ở đàn ông chẳng có tích sự gì, và đã sớm tống cổ tên quái vật người Ý nhỏ thó mà họ từng thuê ban đầu.

“Charles—” Cô vợ mới cưới đang lon ton bước theo anh qua lớp sương giá, trông như một trụ cột màu đen duyên dáng, với gương mặt nhỏ nhắn và chiếc mũ tang cầu kỳ tạo thành phần đỉnh của trụ cột ấy.

“Đợi một phút, anh đang bận. Này, Crane, anh đoán xem ai đã lái nó nào?”

“Tôi chịu, thưa ngài, chẳng biết chắc được đâu. Chẳng ai lái nó từ lúc tôi quay lại cả, nhưng tất nhiên là có hai tuần tôi đi vắng với chiếc xe kia ở Yorkshire rồi.”

Lớp bùn được lau sạch một cách dễ dàng.

“Charles, bố xuống kìa. Có chuyện gì xảy ra rồi ấy. Bố gọi anh vào nhà ngay kìa. Ôi, Charles!”

“Đợi đã em yêu, đợi một phút. Ai giữ chìa khóa gara trong lúc anh vắng nhà vậy, Crane?”

“Thưa ông thợ làm vườn ạ.”

“Ý anh muốn nói với tôi là lão già Penny biết lái ô tô chắc?”

“Không thưa ngài; chẳng có ai lôi cái xe ra cả, thưa ngài.”

“Thế thì anh giải thích thế nào về đám bùn trên trục bánh xe?”

“Tất nhiên là tôi không thể giải thích cho khoảng thời gian tôi ở Yorkshire được rồi. Giờ thì hết bùn rồi đấy thưa ngài.”

Charles bực mình. Hắn ta đang coi anh như một thằng ngốc, và nếu như lòng dạ anh không quá nặng nề thì anh đã mách lại với bố rồi. Nhưng đây không phải buổi sáng để mà phàn nàn. Ra lệnh cho chiếc xe phải đỗ sẵn sàng sau bữa trưa, anh bước lại nhập bọn với vợ mình, nãy giờ vẫn đang tuôn ra một tràng câu chuyện lủng củng nào đó về một bức thư và cô Schlegel.

“Bây giờ thì anh có thể chú ý đến em rồi đây, Dolly. Cô Schlegel nào? Cô ta muốn gì cơ chứ?”

Khi mọi người viết thư, Charles luôn hỏi xem họ muốn gì. Sự thèm muốn đối với anh là nguyên nhân duy nhất dẫn đến hành động. Và câu hỏi trong trường hợp này hoàn toàn chính xác, vì vợ anh đáp lại rằng: “Cô ấy muốn có Howards End.”

“Howards End? Này Crane, đừng có quên lắp bánh xe dự phòng vào đấy nhé.”

“Vâng, thưa ngài.”

“Này, nhớ là đừng có quên đấy, vì tôi — Lại đây nào, cô vợ nhỏ.” Khi họ đã khuất tầm mắt của gã tài xế, anh quàng tay ôm lấy eo cô và kéo sát vào người. Tất cả sự ân cần và một nửa sự chú ý của anh — đó là tất cả những gì anh dành cho cô suốt cuộc hôn nhân hạnh phúc của họ.

“Nhưng anh có thèm nghe em nói đâu, Charles.”

“Có chuyện gì thế?”

“Em cứ nói hoài với anh đây — Howards End cơ mà. Cô Schlegel chiếm được nó rồi.”

“Chiếm được cái gì?” Charles nói, nới lỏng tay ra. “Em đang lảm nhảm cái quái gì thế hả?”

“Này Charles, anh đã hứa là không được nói mấy từ hư hỏng đó cơ mà—”

“Nghe này, anh không có tâm trạng để đùa cợt đâu. Sáng nay cũng chẳng phải lúc để làm trò đó.”

“Em bảo anh — em cứ nói mãi với anh đây — cô Schlegel — cô ta đã có nó — mẹ anh đã để lại nó cho cô ta — và tất cả anh chị em đều phải dọn đi đấy!”

“HOWARDS END Ư?”

“HOWARDS END!” cô thét lên, bắt chước giọng anh, và vừa lúc đó Evie từ trong lùm cây lao vút ra.

“Dolly, quay lại ngay lập tức! Bố đang rất bực mình với chị đấy. Charles” — cô tự đập tay vào người mình một cách hoảng loạn — “vào gặp bố ngay đi. Bố vừa nhận được một bức thư tồi tệ lắm.”

Charles định chạy đi, nhưng rồi khựng lại, cất những bước nặng nhọc băng qua lối đi rải sỏi. Ngôi nhà vẫn ở đó với chín ô cửa sổ, giàn giây leo vô tích sự. Anh thốt lên: “Lại tụi nhà Schlegels!” và như để làm cho khung thêm phần hỗn loạn, Dolly thưa rằng: “Ôi không, bà quản lý của nhà dưỡng lão viết thay cho cô ta cơ.”

“Vào đây hết đi, cả ba người các ngươi!” tiếng ông bố gọi vọng ra, chẳng còn vẻ bơ phờ nữa.

“Dolly, tại sao con dám cãi lời ta?”

“Ồ, ông Wilcox—”

“Ta đã bảo con không được ra cái gara cơ mà. Ta nghe thấy tất cả các con đang hò hét ngoài vườn rồi đấy. Ta không thích thế đâu. Vào nhà mau.”

Ông đứng ở hiên nhà, trông như biến thành một con người khác, tay cầm những bức thư.

“Vào phòng ăn, tất cả các người. Chúng ta không thể bàn chuyện riêng tư giữa lúc đầy rẫy người hầu được. Nào Charles, lại đây; đọc mấy cái này đi. Xem con hiểu thế nào.”

Charles cầm lấy hai bức thư, vừa đi theo đoàn người vừa đọc chúng. Bức đầu tiên là thư đính kèm của bà quản lý. Bà Wilcox đã dặn bà ấy, khi nào tang lễ xong xuôi thì hãy chuyển tiếp bức thư kèm theo. Bức thư đính kèm ấy — là của chính người mẹ. Bà đã viết: “Gửi chồng tôi: Tôi muốn cô Schlegel (Margaret) được sở hữu Howards End.”

“Chắc chúng ta phải mở một cuộc bàn luận về chuyện này nhỉ?” anh nhận xét, với vẻ bình tĩnh đầyềm gở.

“Tất nhiên rồi. Ta đang định ra chỗ con thì Dolly—”

“Thôi, chúng ta ngồi xuống đã.”

“Nào Evie, đừng lãng phí thời gian nữa, ngồi — xuống đi.”

Trong sự im lặng, họ kéo ghế quây quần bên bàn ăn sáng. Những sự kiện của ngày hôm qua — quả thực, của cả sáng nay nữa — bỗng chốc lùi sâu vào dĩ vãng xa xôi đến mức họ có cảm giác như mình chưa từng sống trong đó. Những tiếng thở hổn hển vang lên. Họ đang tự trấn an bản thân. Charles, để củng cố thêm tinh thần cho họ, đọc lớn bức thư đính kèm: “Một mẩu giấy viết tay của mẹ tôi, trong một phong bì gửi cho bố tôi, có niêm phong. Bên trong viết: ‘Tôi muốn cô Schlegel (Margaret) được sở hữu Howards End.’ Không ngày tháng, không chữ ký. Được gửi qua bà quản lý của nhà dưỡng lão đó. Nào, vấn đề là ở chỗ—”

Dolly cắt ngang lời anh. “Nhưng em nói thật là mẩu giấy đó chẳng có giá trị pháp lý đâu nhé. Nhà cửa thì phải được làm thủ tục qua luật sư chứ, Charles, chắc chắn là thế rồi.”

Chồng cô bặm chặt hàm lại một cách nghiêm trọng. Những khối cơ nhỏ nhô lên ở hai bên mang tai — một dấu hiệu mà cô vẫn chưa học được cách để né tránh, và cô hỏi xem mình có được xem mẩu giấy đó không. Charles nhìn bố để xin phép, và ông lơ đễnh nói: “Đưa cho nó đi.” Cô chộp lấy ngay, và lập tức kêu lên: “Ơ hay, nó chỉ viết bằng bút chì thôi mà! Em đã bảo rồi cơ mà. Bút chì thì chẳng bao giờ có giá trị đâu.”

“Chúng ta thừa biết là nó không có giá trị ràng buộc pháp lý, Dolly,” ông Wilcox lên tiếng từ trong pháo đài của mình. “Chúng ta đều ý thức được điều đó. Về mặt pháp luật, tôi hoàn toàn có quyền xé nát nó và ném vào lò sưởi. Dĩ nhiên rồi con yêu, chúng ta vẫn coi con là người trong gia đình, nhưng sẽ tốt hơn nếu con đừng chõ mũi vào những chuyện con không hiểu.”

Charles, vừa bực mình với bố vừa bực với vợ, liền lặp lại: “Vấn đề là ở chỗ—” Anh vừa dọn dẹp một khoảng trống trên bàn ăn khỏi bát đĩa và dao nĩa để có thể vẽ những đường hoa văn lên khăn trải bàn. “Vấn đề là liệu cô Schlegel, trong suốt hai tuần tất cả chúng ta đi vắng, liệu cô ta có vô cội —” Anh khựng lại.

“Cha không nghĩ thế,” bố anh nói, người có bản tính cao thượng hơn con trai mình.

“Không nghĩ thế là thế nào ạ?”

“Rằng cô ấy đã — rằng đây là một trường hợp bị ảnh hưởng bất hợp pháp. Không, theo ý cha thì vấn đề nằm ở chỗ — tình trạng của người bệnh vào lúc bà ấy viết thư cơ.”

“Cha thân mến, cha muốn tham khảo chuyên gia nào cũng được, nhưng con không đời nào thừa nhận đó là chữ viết của mẹ con đâu.”

“Ơ, chính anh vừa bảo là có còn gì!” Dolly kêu lên.

“Mặc kệ tôi nếu tôi có nói thế đi!” anh gầm lên giận dữ; “và câm cái miệng lại đi.”

Người vợ tội nghiệp đỏ bừng mặt trước câu nói này, và rút chiếc khăn tay từ trong túi ra rớm vài giọt lệ. Chẳng ai thèm để ý đến cô cả. Evie đang cau mày trông giống như một cậu thiếu niên nổi giận. Hai người đàn ông dần mang tác phong của một buổi họp ủy ban. Cả hai đều ở trạng thái tốt nhất khi được tham gia các ủy ban. Họ không mắc sai lầm là giải quyết các vấn đề con người một cách chung chung, mà xử lý từng mục một cách sắc bén. Chữ viết tay chính là vấn đề trước mắt họ lúc này, và họ vắt óc suy nghĩ cho thấu đáo vấn đề ấy. Charles, sau chút do dự, đã công nhận chữ viết là thật, và họ chuyển sang điểm tiếp theo. Đó là cách tốt nhất — có lẽ là cách duy nhất — để né tránh cảm xúc. Họ cũng chỉ là những con người bình thường, và nếu họ xem xét mẩu giấy đó như một tổng thể thì nó chắc chắn sẽ đẩy họ đến bờ vực đau khổ hoặc phát điên. Xét theo từng mục cụ thể, hàm lượng cảm xúc đã được giảm thiểu đến mức tối thiểu, và mọi thứ cứ thế trôi chảy suôn sẻ. Tiếng đồng hồ tích tắc, than trong lò sưởi bùng cháy dữ dội hơn, tranh đua với thứ ánh sáng trắng muốt đang tràn qua những khung cửa sổ. Bỏ mặc ngoài tai, mặt trời vẫn ngự trị trên bầu trời của nó, và bóng của những thân cây, đặc biệt vững chãi, đổ dài như những chiến hào màu tía băng qua bãi cỏ phủ đầy sương giá. Đó là một buổi sáng mùa đông tuyệt đẹp. Chú chó sục cáo của Evie, vốn từng được coi là màu trắng, giờ đây chỉ còn là một con chó màu xám bẩn thỉu, bởi sự tinh khiết bao quanh nó quá đỗi mãnh liệt. Nó đã bị lu mờ, nhưng những chú chim sẻ đen mà nó đang rượt đuổi lại ánh lên một thứ sắc đen huyền bí như xứ Ả Rập, bởi toàn bộ hệ màu sắc quy ước của cuộc sống đã bị đảo lộn. Ở bên trong, đồng hồ điểm mười giờ với một âm hưởng phong phú và đầy tự tin. Những chiếc đồng hồ khác cùng hưởng ứng theo và cuộc thảo luận đi dần về hồi kết. Việc theo dõi lại nó là điều không cần thiết. Đây đúng hơn là khoảnh khắc mà nhà bình luận nên bước lên sân khấu. Liệu nhà Wilcox có nên dâng hiến ngôi nhà của họ cho Margaret không? Tôi nghĩ là không. Lời thỉnh cầu đó quá mỏng manh. Nó không hợp pháp; nó được viết trong lúc bệnh tật, và dưới sự chi phối của một tình bạn bộc phát; nó đi ngược lại với những ý định trong quá khứ của người đã khuất, đi ngược lại với chính bản chất của bà, theo như bản chất ấy được họ thấu hiểu. Đối với họ, Howards End chỉ đơn thuần là một ngôi nhà: họ nào có thể biết rằng đối với bà, nơi đó là một linh hồn, và bà đang tìm kiếm một người thừa kế tâm linh cho nó. Và — tiến thêm một bước nữa vào chốn sương mù này — liệu họ có đưa ra quyết định còn tốt hơn cả những gì họ tưởng tượng không? Liệu có thể tin được rằng những tài sản của linh hồn lại có thể được đem ra định đoạt di chúc hay sao? Liệu cõi tâm linh có hậu duệ không? Một cây du mọc dại, một giàn giây leo, một nhúm cỏ khô còn vương hạt sương — liệu niềm đam mê đối với những thứ như thế có thể được truyền lại khi chẳng có mối liên kết huyết thống nào không? Không; nhà Wilcox không đáng bị trách cứ. Vấn đề quá đỗi lớn lao, và họ thậm chí còn chẳng thể nhận thức được sự tồn tại của một vấn đề. Không; thật tự nhiên và thích hợp khi sau một hồi tranh luận, họ xé nổ mẩu giấy đó ra và ném vào lò sưởi phòng ăn của mình. Vị đạo đức học thực tiễn có thể hoàn toàn tha bổng cho họ. Kẻ nào cố gắng nhìn sâu hơn có thể tha bổng cho họ — suýt chút nữa là hoàn toàn. Bởi vì một sự thật phũ phàng vẫn còn đó. Họ đã phớt lờ một lời thỉnh cầu mang tính cá nhân. Người phụ nữ đã qua đời thực sự đã nói với họ rằng, “Hãy làm điều này,” và họ đã đáp lại rằng, “Chúng tôi sẽ không làm.”

Sự việc ấy đã để lại một ấn tượng vô cùng đau đớn đối với họ. Nỗi buồn dâng lên não bộ và tác động lên đó đầy bất an. Ngày hôm qua họ còn than khóc: “Bà ấy là một người mẹ hiền thảo, một người vợ thủy chung; trong lúc chúng ta vắng nhà, bà đã sao nhãng sức khỏe để rồi qua đời.” Ngày hôm nay họ lại nghĩ: “Bà ấy không hề chung thủy, không hề hiền thảo như chúng ta tưởng.” Khát khao về một thứ ánh sáng nội tâm sâu sắc hơn cuối cùng cũng tìm được lối thoát, thế giới vô hình đã tác động lên thế giới hữu hình, và tất cả những gì họ có thể thốt lên chỉ là “Sự phản bội.” Bà Wilcox đã phản bội gia đình, phản bội các luật lệ về quyền sở hữu, phản bội chính lời văn do tay mình viết ra. Bà trông đợi Howards End sẽ được chuyển giao cho cô Schlegel bằng cách nào cơ chứ? Liệu người chồng của bà, kẻ mà ngôi nhà đó thuộc về hợp pháp, có phải nhượng lại nó như một món quà biếu không? Liệu cái cô Schlegel kia sẽ được hưởng quyền sử dụng trọn đời hay sở hữu nó tuyệt đối? Liệu có khoản đền bù nào cho cái gara và những cải tạo khác mà họ đã thực hiện với giả định rằng mọi thứ sẽ thuộc về họ vào một ngày nào đó không? Thật phản bội! Phản bội và thật ngớ ngẩn! Khi chúng ta nghĩ về người chết vừa là kẻ phản bội vừa ngớ ngẩn, chúng ta đã tiến rất xa trong việc hòa giải với sự ra đi của họ. Mẩu giấy đó, được viết nguệch ngoạc bằng bút chì, được gửi qua bà quản lý, vừa thiếu tác phong kinh doanh lại vừa tàn nhẫn, và làm sụt giảm ngay lập tức giá trị của người phụ nữ đã viết ra nó.

“À chà!” ông Wilcox nói, đứng dậy khỏi bàn ăn. “Tôi cứ nghĩ là chuyện đó không thể nào xảy ra được cơ chứ.”

“Mẹ không thể nào có ý đó được,” Evie nói, vẫn đang cau mày.

“Đúng thế con gái ạ, dĩ nhiên là không rồi.”

“Mẹ cũng rất tin tưởng vào tổ tiên nữa chứ — chẳng giống phong cách của mẹ chút nào khi đi để lại bất cứ thứ gì cho một kẻ ngoài luồng, kẻ mà sẽ chẳng bao giờ biết trân trọng.”

“Toàn bộ câu chuyện chẳng giống mẹ chút nào,” ông tuyên bố. “Nếu cô Schlegel nghèo khổ, nếu cô ta có nhu cầu về nhà cửa, thì tôi còn có thể hiểu được phần nào. Nhưng cô ta có nhà riêng của mình cơ mà. Tại sao cô ta lại còn muốn thêm một căn nhà nữa chứ? Cô ta có thèm dùng đến Howards End đâu cơ chứ.”

“Thời gian sẽ trả lời điều đó thôi,” Charles lẩm bẩm.

“Bằng cách nào ạ?” em gái anh hỏi.

“Chắc là cô ta biết — mẹ sẽ kể cho cô ta nghe rồi. Cô ta đã lén lút vào nhà dưỡng lão hai, ba lần cơ mà. Chắc là cô ta đang chờ đợi những diễn biến tiếp theo đây.”

“Đúng là một mụ đàn bà gớm ghiếc!” Và Dolly, người đã bình hoàn toàn, la lên: “Biết đâu cô ta đang kéo xuống đây để tống cổ chúng ta ra đường ngay bây giờ ấy chứ!”

Charles liền đính chính lại suy nghĩ của vợ. “Anh ước gì cô ta làm thế,” anh nói với vẻ đầy đe dọa. “Khi đó anh sẽ biết cách xử lý cô ta.”

“Tôi cũng thế,” ông bố hùa theo, người đang cảm thấy có chút lạnh lẽo ngoài lề. Charles đã tỏ ra rất tử tế trong việc lo liệu tang lễ và giục ông ăn sáng, nhưng thằng bé khi trưởng thành lại có chút độc đoán và giành lấy chiếc ghế chủ tịch quá ư dễ dàng. “Tôi có thể xử lý cô ta, nếu cô ta dám bén mảng đến đây, nhưng cô ta sẽ không đến đâu. Các con đang hơi khắt khe với cô Schlegel quá rồi đấy.”

“Nhưng vụ con Paul thì quả là tai tiếng đấy chứ ạ.”

“Bố không muốn nhắc đến vụ con Paul nữa, Charles, như bố đã nói từ hồi đó rồi, hơn nữa chuyện đó chẳng liên quan gì đến chuyện này cả. Margaret Schlegel đã tỏ ra xía vào chuyện người khác và gây phiền toái trong cái tuần lễ khủng khiếp này, và tất cả chúng ta đều phải chịu đựng cô ta, nhưng thề có Chúa là cô ta đàng hoàng. Cô ta KHÔNG hề thông đồng với bà quản lý. Bố chắc chắn một trăm phần trăm về điều đó. Cô ta cũng chẳng thông đồng với vị bác sĩ kia, bố dám khẳng định chắc nịch như vậy. Cô ta chẳng hề giấu giếm chúng ta điều gì cả, bởi vì cho đến tận buổi chiều hôm đó cô ta cũng mù tịt chẳng khác gì chúng ta. Cô ta, cũng giống như chúng ta, chỉ là một kẻ bị dắt mũi—” Ông khựng lại một lát. “Các con thấy đấy, Charles, trong nỗi đau đớn tột cùng, mẹ các con đã đẩy tất cả chúng ta vào những vị thế sai lầm. Paul đã chẳng rời khỏi nước Anh, con đã chẳng phải đi Ý, hay Evie và bố đã chẳng phải xuống Yorkshire, nếu như chúng ta sớm biết chuyện. Chà, vị thế của cô Schlegel cũng oái oăm không kém. Suy cho cùng thì cô ta bước ra khỏi chuyện này cũng không đến nỗi tệ.”

Evie lên tiếng: “Nhưng còn mấy bông hoa cúc đó thì sao—”

“Hay là việc cô ta lặn lội xuống dự đám tang nữa chứ—” Dolly hùa theo.

“Sao cô ta lại không được phép xuống chứ? Cô ta có quyền đó, và cô ta đứng tút phía sau cùng đám phụ nữ làng Hilton cơ mà. Còn về phần hoa — dĩ nhiên là chúng ta sẽ chẳng bao giờ gửi những loài hoa như thế, nhưng có lẽ với cô ấy đó lại là những bông hoa thích hợp thì sao, Evie, và theo những gì con biết thì rất có thể đó là phong tục bên nước Đức thì sao.”

“Ồ, con quên mất là cô ta không phải người Anh chính gốc,” Evie thốt lên. “Thế thì giải thích được rất nhiều điều rồi đấy.”

“Cô ta là một kẻ mang tư tưởng công dân toàn cầu,” Charles nói, liếc nhìn đồng hồ. “Anh thừa nhận là anh khá ác cảm với mấy kẻ mang tư tưởng toàn cầu. Chắc là lỗi tại anh thôi. Anh không thể nào ưa nổi bọn họ, và một kẻ mang tư tưởng công dân toàn cầu người Đức thì đúng là đỉnh điểm của sự chịu đựng rồi. Chắc mọi chuyện chỉ có thế thôi nhỉ? Anh muốn chạy xuống dưới đó để gặp Chalkeley một chuyến. Đi xe đạp là được. Nhân tiện đây, anh muốn em nói chuyện lại với lão Crane lúc nào đó. Anh dám chắc là lão đã lôi chiếc xe mới của anh đi rồi.”

“Lão ấy có làm hỏng gì nó không?”

“Không.”

“Nếu thế thì em sẽ cho qua. Chẳng đáng để làm một trận lôi đình đâu.”

Charles và bố anh thỉnh thoảng vẫn có những bất đồng. Nhưng họ luôn chia tay nhau với sự tôn trọng dành cho đối phương ngày càng tăng lên, và chẳng ai trong số họ muốn tìm kiếm một người đồng hành nào dũng mãnh hơn khi cần phải thực hiện một chuyến hải trình lướt qua những vùng cảm xúc. Cứ thế, những thủy thủ của Ulysses đã vượt qua các nàng Sirens, sau khi đã nhét đầy len vào tai nhau để bịt lại.