Hơn hai năm trôi qua, gia đình Schlegel vẫn tiếp tục nhịp sống ung dung, tao nhã nhưng không kém phần thanh cao, như những con thuyền lướt đi uyển chuyển trên dòng nước xám xịt của Luân Đôn. Các buổi hòa nhạc và kịch nghệ cứ thế trôi qua, tiền bạc kiếm được rồi lại tiêu đi, danh tiếng tạo dựng rồi vụt mất, và bản thân thành phố – biểu tượng cho cuộc đời họ – cứ chìm nổi trong dòng chảy bất tận, khi mà những vùng nước nông của nó ngày càng lấn sâu hơn vào những ngọn đồi ở Surrey cùng các cánh đồng ở Hertfordshire. Tòa nhà nổi tiếng này vừa mọc lên thì tòa nhà kia đã bị định sẵn số phận đập bỏ. Hôm nay Whitehall vừa được cải tạo thì ngày mai đến lượt Phố Regent. Và qua từng tháng, những con đường ngày càng nồng nặc mùi xăng xe, càng trở nên khó qua lại hơn, con người ta nghe nhau nói chuyện khó khăn hơn, hít thở ít không khí trong lành hơn và ngắm bầu trời ít đi. Thiên nhiên dần lùi bước; lá đã rụng từ giữa mùa hè; mặt trời xuyên qua lớp bụi mờ với một vẻ mờ ảo được ca ngợi.
Chỉ trích Luân Đôn giờ đây không còn là mốt nữa. Đất đai dưới lăng kính tôn sùng nghệ thuật đã qua thời hoàng kim, và văn học trong tương lai gần có lẽ sẽ ngó lơ miền quê để tìm kiếm cảm hứng từ chốn đô thị. Người ta có thể hiểu được sự phản ứng này. Công chúng đã nghe hơi quá nhiều về thần Pan và các thế lực nguyên thủy – chúng có vẻ mang phong cách thời Nữ hoàng Victoria, trong khi Luân Đôn lại thuộc thời vua Edward – và những ai thực sự quan tâm đến đất mẹ sẽ phải chờ đợi dài cổ trước khi con lắc lịch sử quay trở lại với thiên nhiên. Chắc chắn Luân Đôn mang một sức hút kỳ lạ. Người ta hình dung nó như một dải xám xịt rung động, thông minh nhưng vô mục đích, dễ kích động nhưng thiếu tình thương; như một linh hồn đã đổi thay trước khi kịp được ghi chép lại; như một trái tim vẫn đập nhưng chẳng có chút nhịp đập nhân bản nào. Nó vượt lên trên tất cả mọi thứ; thiên nhiên, dù tàn nhẫn đến đâu, vẫn đến gần chúng ta hơn là những đám đông con người này. Một người bạn có thể tự giải thích về mình; trái đất là thứ có thể lý giải – chúng ta xuất thân từ đó và rồi phải trở về với nó. Nhưng ai có thể giải thích nổi Đường Cầu Westminster hay Phố Liverpool vào buổi sáng – khi thành phố đang hít vào – hay những huyết mạch giao thông ấy vào buổi chiều – lúc thành phố thở ra bầu không khí kiệt quệ của mình? Chúng ta tuyệt vọng vươn tới tận cùng sương mù, vượt qua cả những vì sao, càn quét khắp những khoảng không vũ trụ để biện minh cho con quái vật ấy, và gán cho nó một gương mặt con người. Luân Đôn chính là cơ hội của tôn giáo – không phải tôn giáo trang nghiêm của các nhà thần học, mà là thứ tôn giáo mang hình hài con người, thô sơ và cục mịch. Phải, dòng chảy cuồn cuộn ấy sẽ còn có thể chịu đựng được nếu có một người nào đó giống như chúng ta – chứ không phải kẻ nào đó kiêu căng hay yếu đuối – đang quan tâm đến chúng ta ở tận trên bầu trời kia.
Người dân Luân Đôn hiếm khi hiểu được thành phố của mình cho đến khi chính nó cuốn họ trôi đi, và đôi mắt của Margaret chỉ thực sự mở ra cho đến khi hợp đồng thuê nhà ở Wickham Place hết hạn. Cô vẫn luôn biết rằng hợp đồng rồi sẽ đến lúc kết thúc, nhưng nhận thức ấy chỉ trở nên rõ mồn một khoảng chín tháng trước sự kiện đó. Khi ấy, ngôi nhà bỗng chốc được bao bọc bởi một vẻ bi cảm. Nơi đây đã chứng kiến biết bao hạnh phúc. Tại sao nó lại phải bị cuốn phăng đi? Trên những con đường phố thị, lần đầu tiên cô nhận ra lối kiến trúc của sự vội vã và nghe thấy thứ ngôn ngữ vội vã thốt ra từ miệng những kẻ cư ngụ nơi đây – những từ ngữ bị cắt xén, những câu cú vô hình, những cách biểu đạt rập khuôn sự tán thành hay chê bai. Từng tháng trôi qua, vạn vật chuyển động nhanh hơn, nhưng hướng đến cái đích nào? Dân số vẫn gia tăng, nhưng chất lượng của những con người sinh ra thì sao? Tên triệu phú nọ – kẻ sở hữu quyền sử dụng đất vĩnh viễn ở Wickham Place và muốn dựng lên những tòa nhà chung cư kiểu Babylon trên mảnh đất ấy – lấy quyền gì để khuấy động một khối thạch nhũ rung rồng lớn đến vậy? Hắn không phải kẻ ngốc – cô từng nghe hắn vạch trần chủ nghĩa xã hội – nhưng sự thấu hiểu thực sự lại bắt đầu ngay tại điểm trí tuệ của hắn chấm dứt, và người ta nhận ra rằng hầu hết những kẻ triệu phú đều rơi vào hoàn cảnh tương tự. Những kẻ như thế lấy quyền gì mà... Nhưng Margaret tự kìm chế lại. Con đường đó dẫn đến sự điên loạn. Thật may mắn làm sao, cô cũng có chút tiền và có thể tậu một tổ ấm mới.
Tibby, nay đã là sinh viên năm thứ hai ở Oxford, đang về nghỉ kỳ nghỉ Phục sinh, và Margaret nhân cơ hội này để có một cuộc trò chuyện nghiêm túc với em trai. Cậu có biết mình muốn sống ở đâu không? Tibby không biết là mình có biết hay không. Cậu có biết mình muốn làm gì không? Cậu cũng tỏ ra mông lung không kém, nhưng khi bị gặng hỏi thì bày tỏ rằng cậu thích hoàn toàn tự do không vướng bận nghề nghiệp nào. Margaret không hề bị sốc, cô tiếp tục cặm cụi may vá một lúc trước khi đáp lời:
“Chị đang nghĩ đến anh Vyse. Trông anh ấy chưa bao giờ có vẻ thực sự hạnh phúc.”
“Vâ—âng.” Tibby nói, rồi há hốc miệng với một cái bĩu môi kỳ lạ, như thể cậu cũng vừa nghĩ đến anh Vyse, đã nhìn thấu tận trong lẫn ngoài, cân nhắc về anh, xếp loại anh, và cuối cùng gạt bỏ anh như một thứ chẳng có chút liên quan nào đến Vấn đề đang bàn thảo. Tiếng kêu ì à của Tibby khiến Helen phát bực. Nhưng lúc ấy Helen đang ở dưới phòng ăn để chuẩn bị bài phát biểu về kinh tế chính trị. Thỉnh thoảng người ta vẫn nghe thấy giọng cô oang oang vọng xuyên qua sàn nhà.
“Nhưng anh Vyse chẳng phải là một kẻ khốn khổ, ốm yếu sao, em nghĩ thế không? Rồi còn Guy nữa. Vụ đó thật đáng thương hại. Hơn nữa” – chuyển sang vấn đề chung – “ai cũng sẽ tốt hơn nếu có một công việc ổn định.”
Những tiếng rên rỉ vang lên.
“Chị sẽ giữ vững quan điểm này,” cô tiếp tục, mỉm cười. “Chị nói không phải để dạy đời em; đó thực sự là suy nghĩ của chị. Chị tin rằng trong thế kỷ qua, con người đã phát triển niềm khao khát làm việc, và họ không được phép để nó chết đói. Đó là một khát khao mới mẻ. Nó đi kèm với rất nhiều thứ tồi tệ, nhưng tự bản thân nó là tốt đẹp, và chị hy vọng rằng đối với phụ nữ cũng vậy, việc ‘không làm việc’ chẳng mấy chốc sẽ trở nên đáng sợ như chuyện ‘không lấy chồng’ vào một trăm năm trước.”
“Anh chẳng có trải nghiệm gì về cái khao khát sâu sắc mà em đang ám chỉ cả,” Tibby cất giọng đều đều.
“Vậy thì chúng ta sẽ gác lại chủ đề này cho đến khi em có. Chị không định ép uổng em đâu. Cứ thong thả suy nghĩ đi. Chỉ là hãy ngẫm lại cuộc đời của những người đàn ông mà em yêu quý nhất, và xem họ đã sắp xếp nó thế nào.”
“Anh quý Guy và anh Vyse nhất,” Tibby đáp yếu ớt, rồi ngả người ra sau ghế đến mức thân người từ đầu gối đến cổ duỗi thẳng thành một đường ngang.
“Và đừng nghĩ rằng chị không nghiêm túc chỉ vì chị không dùng những lý lẽ truyền thống – kiểu như kiếm tiền, một chân trời đang chờ đón, vân vân – tất cả những thứ đó, vì nhiều lý do khác nhau, chỉ là đạo đức giả mà thôi.” Cô tiếp tục may vá. “Chị chỉ là chị gái của em thôi. Chị chẳng có quyền hành gì trên người em, và cũng chẳng muốn có quyền hành gì cả. Chị chỉ muốn bày tỏ cho em thấy điều mà chị cho là Sự Thật. Em thấy đấy” – cô tháo chiếc kính kẹp mũi mà cô mới gần đây bắt đầu đeo ra – “chỉ vài năm nữa thôi tuổi của chúng ta thực tế sẽ xấp xỉ nhau, và khi ấy chị sẽ cần em giúp đỡ. Đàn ông đáng yêu hơn phụ nữ nhiều.”
“Mang trong mình một ảo tưởng lớn nhường ấy, sao chị không kết hôn đi?”
“Thỉnh thoảng chị cũng rất hào hứng nghĩ rằng mình sẽ lấy chồng nếu có cơ hội.”
“Có ai cầu hôn chị chưa?”
“Toàn là mấy tên ngốc.”
“Thế còn Helen thì sao, có ai hỏi cưới nó không?”
“Nhiều vô kể.”
“Kể cho anh nghe về bọn họ đi.”
“Không.”
“Vậy kể cho anh nghe về những tên ngốc của chị đi.”
“Đó là những kẻ chẳng có việc gì hay ho hơn để làm,” chị của cậu đáp, cảm thấy rằng mình có quyền ghi điểm trong cuộc tranh luận này. “Thế nên hãy coi chừng; em phải làm việc, hoặc là ra vẻ như đang làm việc, đó là những gì chị đang làm đấy. Làm việc, làm việc, làm việc nếu em muốn cứu rỗi linh hồn và thể xác mình. Đó thực sự là một nhu cầu thiết yếu, em trai quý mến ạ. Hãy nhìn gia đình Wilcox xem, hãy nhìn ông Pembroke xem. Dù họ có bao nhiêu khuyết điểm về tính tình hay sự hiểu biết đi chăng nữa, những người đàn ông như thế vẫn mang lại cho chị nhiều niềm vui hơn rất nhiều kẻ có năng lực tốt hơn, và chị nghĩ đó là vì họ đã làm việc một cách đều đặn và trung thực.”
“Xin chị tha cho em mấy người nhà Wilcox đi,” cậu rên rỉ.
“Chị sẽ không tha đâu. Họ mới chính là những người tử tế đích thực.”
“Ôi trời đất ơi, Meg—!” cậu phản đối, đột ngột ngồi phắt dậy, đầy cảnh giác và giận dữ. Tibby, dẫu có bao nhiêu khuyết điểm đi nữa, vẫn là một con người có cá tính rõ nét.
“Thì họ cũng gần giống với mẫu người tử tế nhất mà em có thể tưởng tượng ra rồi.”
“Không, không—ôi, không đâu!”
“Chị đang nghĩ đến người con trai út, kẻ mà có lần chị từng coi là một tên ngốc, nhưng lại trở về từ Nigeria trong tình trạng ốm o bệnh tật. Evie Wilcox bảo rằng anh ta đã quay lại đó rồi – quay lại với nhiệm vụ của mình.”
Từ “Nhiệm vụ” luôn khơi gợi một tiếng rên rỉ.
“Anh ta đâu có cần tiền, cái anh ta cần là công việc, dẫu đó là một công việc tồi tệ – xứ sở buồn tẻ, những kẻ bản địa bất lương, nỗi lo lắng muôn thuở về nước sạch và thực phẩm... Một quốc gia có thể sản sinh ra những người đàn ông kiểu đó hoàn toàn có quyền tự hào. Hèn chi nước Anh đã trở thành một Đế quốc.”
“ĐẾ QUỐC!”
“Chị không màng bận tâm đến những thành quả,” Margaret nói, có chút buồn bã. “Chúng quá khó hiểu đối với chị. Chị chỉ có thể nhìn vào những con người. Một Đế quốc làm chị chán ngấy, ít ra là thế, nhưng chị có thể trân trọng sự anh dũng đã xây dựng nên nó. Luân Đôn làm chị chán ngấy, nhưng biết bao con người tuyệt vời đang lao động miệt mài để biến Luân Đôn thành...”
“Thành cái thứ như thế đấy,” cậu mỉa mai.
“Thành cái thứ như thế đấy, thật xui xẻo làm sao. Chị muốn sự năng động mà không cần văn minh. Thật là nghịch lý làm sao! Tuy nhiên, chị đoán đó chính là những gì chúng ta sẽ tìm thấy ở thiên đường.”
“Còn em,” Tibby nói, “muốn sự văn minh mà không cần năng động, điều mà em đoán là chúng ta sẽ tìm thấy ở cái xó xỉnh nào đó bên kia.”
“Em chẳng cần phải đi tận đến cái xó xỉnh kia đâu, Tibbikins ạ, nếu em muốn điều đó. Em có thể tìm thấy nó ở Oxford.”
“Đồ ngốc...”
“Nếu chị ngốc, hãy kéo chị quay lại việc đi tìm nhà đi. Chị thậm chí sẽ sống ở Oxford nếu em thích – Bắc Oxford. Chị sẽ sống ở bất cứ đâu ngoại trừ Bournemouth, Torquay và Cheltenham. À vả lại, cả Ilfracombe, Swanage, Tunbridge Wells, Surbiton và Bedford nữa. Tuyệt đối không đến những nơi đó.”
“Vậy thì Luân Đôn.”
“Chị đồng ý, nhưng Helen lại có vẻ muốn rời khỏi Luân Đôn. Tuy nhiên, chẳng có lý do gì mà chúng ta không thể có một ngôi nhà ở vùng quê và đồng thời sở hữu một căn hộ ở thành phố, miễn là tất cả chúng ta cùng gắn bó với nhau và đóng góp tài chính. Dù rằng dĩ nhiên là – Ồ, sao người ta cứ luyên thuyên mãi thế này và nghĩ xem, hãy nghĩ đến những người thực sự nghèo khó xem. Họ sống bằng cách nào nhỉ? Không được di chuyển khắp thế gian chắc sẽ giết chết chị mất.”
Vừa lúc cô cất lời, cánh cửa bỗng bật mở, và Helen xộc vào trong trạng thái cực kỳ phấn khích.
“Ôi, hai người thân yêu của em, đoán xem chuyện gì xảy ra nào? Sẽ không bao giờ đoán được đâu. Có một người phụ nữ vừa đến đây hỏi tìm chồng cô ta. Chồng CÔ TA Ư?” (Helen rất thích tự tạo sự bất ngờ cho riêng mình.) “Phải, hỏi tìm chồng cô ta đấy, và chuyện đó hoàn toàn có thật.”
“Không lẽ liên quan gì đến Bracknell chứ?” Margaret kêu lên, người gần đây vừa thuê một thanh niên thất nghiệp tên là Bracknell để đánh giày và lau dao kéo.
“Em đã đề cập đến Bracknell, và hắn bị gạt tên. Tibby cũng vậy. (Vui lên nào, Tibby!) Không phải người quen nào của chúng ta đâu. Em đã bảo rằng: ‘Hãy tìm đi, thưa bà tốt bụng; cứ nhìn quanh một vòng cho kỹ đi, tìm dưới gầm bàn, chọc vào ống khói, rũ sạch mấy tấm khăn trải ghế xem nào. Chồng ư? Chồng nào cơ?’ Ôi, và bà ta ăn mặc lộng lẫy làm sao, cứ kêu lanh canh như một cái đèn chùm ấy.”
“Nào Helen, chuyện thực sự đã xảy ra thế diễn ra thế nào?”
“Đúng như em nói đấy. Lúc ấy em đang, có thể gọi là thế, đọc diễn văn hùng biện. Con Annie mở cửa ra như một kẻ ngốc, và dẫn thẳng một ả đàn bà vào ngay lúc em đang há hốc mồm. Thế là chúng em bắt đầu – rất lịch sự nhé. ‘Tôi muốn tìm chồng tôi, người mà tôi có lý do để tin là đang ở đây.’ Không – người ta thật bất công làm sao. Bà ta nói là ‘whom’ chứ không phải ‘what’. Bà ta dùng từ rất chuẩn xác. Thế là em bảo: ‘Xin cho biết quý danh?’, và bà ta đáp: ‘Lan, thưa cô’, thế là xong chuyện.”
“Lan?”
“Lan hoặc Len gì đó. Chúng em không quá câu nệ về mấy nguyên âm đâu. Lanoline.”
“Nhưng quả là một chuyện kỳ quặc...”
“Em liền nói: ‘Thưa bà Lanoline đáng kính, chúng ta đang mắc phải một sự hiểu lầm nghiêm trọng nào đó ở đây. Dù tôi có xinh đẹp đến đâu, sự khiêm nhường của tôi thậm chí còn đáng chú ý hơn cả nhan sắc, và chưa bao giờ, chưa bao giờ anh Lanoline đặt mắt lên người tôi cả.’”
“Anh hy vọng là em cảm thấy hài lòng,” Tibby nói.
“Tất nhiên rồi,” Helen rít lên. “Một trải nghiệm hoàn toàn thú vị. Ồ, bà Lanoline quả là một người đáng yêu – bà ấy đi tìm chồng cứ như đi tìm cái ô vậy. Bà ta thất lạc ổng vào chiều thứ Bảy – và suốt một thời gian dài chẳng thấy phiền hà gì cả. Nhưng suốt cả đêm qua và sáng nay nỗi lo lắng của bà ta cứ lớn dần lên. Bữa sáng chẳng còn vị gì như trước – ơ kìa, bữa trưa cũng vậy nốt, thế là bà ta lững thững mò đến số 2 Wickham Place vì cho rằng đây là nơi có khả năng cao nhất để tìm lại món đồ bị thất lạc.”
“Nhưng quái lạ làm sao mà...”
“Đừng có bắt đầu hỏi quái lạ làm sao nữa. ‘Tôi biết những gì tôi biết,’ bà ta cứ lặp đi lặp lại câu đó, không phải một cách bất lịch sự, nhưng với vẻ ủ rũ cực độ. Em công cốc hỏi xem rốt cuộc bà ta biết những gì. Rằng có người biết những gì người khác biết, rồi người khác lại không biết, và thế là những kẻ khác nữa tốt hơn là nên cẩn thận. Ôi trời, bà ta thật là vô tích sự! Bà ta có khuôn mặt trông giống như con tằm, và phòng ăn thì nồng nặc mùi rễ diên vĩ. Chúng em trò chuyện vui vẻ một lát về những ông chồng, và em cũng tự hỏi không biết chồng bà ta đang ở xó nào, rồi khuyên bà ta nên ra cảnh sát. Bà ấy cảm ơn em. Chúng ta đều đồng ý rằng anh Lanoline là một gã hư hỏng, hư hỏng, và chẳng có lý do gì để đi chơi bời lăng nhăng cả. Nhưng em nghĩ bà ta vẫn hoài nghi em cho đến phút chót. Tớ giành quyền viết thư cho dì Juley kể chuyện này đấy nhé. Nào Meg, nhớ đấy – tớ giành trước rồi đấy.”
“Cứ việc lấy phần đi em,” Margaret thì thầm, đặt công việc xuống. “Chị không chắc chuyện này buồn cười lắm đâu, Helen ạ. Nó có nghĩa là có một ngọn núi lửa đáng sợ nào đó đang âm ỉ phun trào ở đâu đây, phải không em?”
“Em không nghĩ thế đâu – thực ra bà ta chẳng bận tâm lắm đâu. Sinh vật đáng ngưỡng mộ đó vốn chẳng có khả năng chịu đựng bi kịch.”
“Nhưng chồng bà ta thì có thể đấy,” Margaret nói, bước ra phía cửa sổ.
“Ôi không, chắc là không đâu. Chẳng có kẻ nào có khả năng tạo ra bi kịch lại đi lấy bà Lanoline cả.”
“Bà ta có xinh không?”
“Chắc là thời trẻ vóc dáng cũng được đấy.”
Dãy nhà chung cư, khung cảnh duy nhất trước mắt họ, sừng sững như một tấm màn trang trí ngăn cách giữa Margaret và chốn hỗn độn của Luân Đôn. Suy nghĩ của cô lại chìm buồn bã vào việc tìm nhà. Wickham Place vốn dĩ rất an toàn. Cô mang nỗi sợ vẩn vơ rằng tổ ấm nhỏ bé của chính mình có thể đang bước vào chốn bão táp và nhếch nhác, đến gần hơn với những câu chuyện kiểu này.
“Tibby và em lại tiếp tục tự hỏi chúng ta sẽ sống ở đâu vào tháng Chín tới đây,” cuối cùng cô lên tiếng.
“Tốt hơn hết là Tibby nên tự hỏi xem cậu ấy sẽ làm gì trước đã,” Helen đáp trả; và chủ đề đó lại được tiếp tục, nhưng với đầy sự cay đắng. Rồi trà được dọn lên, và sau khi uống trà, Helen lại tiếp tục chuẩn bị bài phát biểu của mình, Margaret cũng chuẩn bị một bài tương tự, bởi vì ngày mai họ sẽ tham gia một câu lạc bộ thảo luận. Nhưng tâm trí cô đã bị đầu độc. Bà Lanoline từ dưới vực sâu trồi lên, tựa như một làn hương thoang thoảng, một quả bóng yêu tinh, kể câu chuyện về một cuộc đời nơi tình yêu và thù hận đều đã mục rữa.
