Sự trưởng thành của Leonard lại diễn ra theo một hướng hoàn toàn khác. Những tháng ngày sau sự kiện ở Oniton, dẫu có mang lại cho anh bao phiền muộn vụn vặt đi chăng nữa, thì tất cả cũng đều bị bao trùm bởi niềm ân hận khôn nguôi. Khi Helen nhìn lại quá khứ, nàng có thể tự triết lý hóa mọi chuyện, hoặc hướng về tương lai để vạch ra những dự tính cho đứa con của mình. Nhưng người cha ấy thì chẳng thấy gì ngoài tội lỗi của chính bản thân. Nhiều tuần sau đó, giữa lúc đang bận rộn với bao công việc khác, anh bất ngờ bật kêu lên, “Đồ thú vật—ngươi đúng là đồ thú vật, ta không thể nào—” rồi cảm thấy như bị xé làm hai nửa để rồi tự đối thoại với chính mình. Hoặc những trận mưa màu nâu sẽ trút xuống, xóa nhòa đi gương cả khuôn mặt lẫn bầu trời. Ngay cả Jacky cũng nhận ra sự biến đổi ở anh. Đau đớn nhất là những khi anh giật mình thức giấc sau giấc ngủ. Thỉnh thoảng, ban đầu anh thấy lòng thanh thản, nhưng rồi nhanh chóng nhận thức được một gánh nặng đang đè nặng lên tâm trí mỗi khi ý nghĩ chuẩn bị chuyển dời. Hoặc có những thanh sắt nhỏ đang nung đốt cơ thể anh. Hoặc một lưỡi gươm đâm vào ngực anh. Anh thường ngồi thừ bên mép giường, ôm lấy trái tim và rên rỉ, “Ôi tôi PHẢI làm gì đây, tôi thực sự PHẢI làm gì đây?” Chẳng gì có thể đem lại sự khuây khỏa. Anh có thể tạo ra khoảng cách địa lý giữa mình và lỗi lầm ấy, nhưng lỗi lầm lại ngày một lớn dần trong tâm hồn anh.

Sự ân hận vốn chẳng nằm trong số những chân lý vĩnh hằng. Người Hy Lạp đã đúng khi phế truất nàng. Hành vi của nàng quá đỗi thất thường, tựa như các vị nữ thần trả thù Erinyes chỉ chọn ra một số ít người và một số tội lỗi nhất định để trừng phạt. Và trong tất cả mọi con đường để hướng tới sự tái sinh, ân hận chắc chắn là con đường lãng phí nhất. Nó cắt bỏ cả những thớ thịt lành lặn cùng với phần đã bị nhiễm độc. Đó là một nhát dao dò dẫm sâu hơn nhiều so với vũng lầy tội lỗi. Leonard đã bị đẩy đi một mạch xuyên qua những nỗi thống khổ ấy và trỗi dậy với một tâm hồn thanh bạch, nhưng thể xác thì kiệt quệ—anh trở thành một con người tốt hơn, một người sẽ không bao giờ để mất đi khả năng tự chủ một lần nữa, nhưng đồng thời cũng là một con người nhỏ bé hơn, có ít thứ phải kiềm chế hơn. Sự thanh bạch cũng chẳng đồng nghĩa với bình yên. Việc sử dụng con dao cạo ấy có thể trở thành một thói quen khó bỏ chẳng kém gì niềm đam mê, và Leonard vẫn tiếp tục giật mình tỉnh giấc với tiếng thét trong cơn mộng mị.

Anh tự dựng lên cho mình một hoàn cảnh xa rời thực tế. Chưa bao giờ anh mảy may nghĩ rằng Helen là người có lỗi. Anh đã quên mất sự dằn vặt mãnh liệt trong cuộc trò chuyện của họ, sức hút mà sự chân thành đã mang lại cho anh, sự kỳ diệu của Oniton trong bóng đêm và của dòng sông đang thầm thì trò chuyện. Helen yêu những giá trị tuyệt đối. Leonard đã bị hủy hoại một cách tuyệt đối, và trong mắt nàng, anh hiện lên như một kẻ đứng bên lề, bị cô lập khỏi thế giới ngoài kia. Một người đàn ông đích thực, kẻ quan tâm đến phiêu lưu và cái đẹp, kẻ khao khát sống một cách đàng hoàng và tự kiếm sống bằng đôi bàn tay mình, người lẽ ra có thể bước đi qua cuộc đời này một cách huy hoàng hơn chiếc xe thần hủy diệt đang nghiền nát anh. Ký ức về đám cưới của Evie đã làm méo mó tâm trí nàng, những tên đầy tớ chải chuốt cứng nhắc, những mâm cao cỗ đầy thừa mứa, tiếng sột soạt của những người phụ nữ chưng diện quá mức, những chiếc xe hơi rỉ nhớt trên bãi sỏi, một ban nhạc phô trương. Nàng đã nếm trải cặn bã của những thứ ấy ngay khi vừa đặt chân đến; trong bóng tối, sau chuỗi thất bại, chúng khiến nàng say đắm. Nàng và nạn nhân dường như đơn độc giữa một thế giới hư ảo, và nàng đã yêu anh một cách tuyệt đối, có lẽ chỉ trong nửa giờ đồng hồ.

Đến sáng hôm sau, nàng đã rời đi. Tờ giấy nhắn nàng để lại, mang giọng điệu vừa dịu dàng vừa cuồng nhiệt, vốn được hàm ý là hết sức tử tế, lại khiến người tình đau đớn khôn cùng. Cảm giác ấy tựa như một tác phẩm nghệ thuật nào đó đã bị anh đập vỡ, hay một bức tranh trong Phòng trưng bày Quốc gia bị rạch nát khỏi khung. Khi nhớ lại tài năng và địa vị xã hội của nàng, anh cảm thấy bất cứ kẻ nào đi ngang qua đường cũng có quyền bắn hạ mình. Anh sợ hãi những cô nhân viên phục vụ bàn và đám phu khuân vác ở nhà ga tàu hỏa. Ban đầu anh thậm chí còn sợ cả vợ mình, dẫu cho về sau anh sẽ đối xử với cô bằng một sự dịu dàng kỳ lạ mới mẻ, và nghĩ rằng, “Xét cho cùng, giữa chúng ta chẳng có gì khác biệt cả.”

Chuyến đi đến Shropshire đã đẩy gia đình Bast vào cảnh túng quẫn vĩnh viễn. Trong lúc hoảng loạn tháo chạy, Helen đã quên thanh toán hóa đơn khách sạn, lại còn mang theo cả vé tàu khứ hồi của họ; họ buộc phải đem bán cầm chiếc vòng xuyến của Jacky để có tiền về nhà, và sự sụp đổ đã ập đến chỉ vài ngày sau đó. Quả thực Helen có đề nghị gửi cho anh năm nghìn bảng Anh, nhưng một số tiền lớn nhường ấy đối với anh chẳng có chút ý nghĩa gì. Anh không thể nhận thức được rằng cô gái ấy đang tuyệt vọng tự cứu lấy chính mình, và cố gắng vớt vát lại chút gì từ đống đổ nát, dù đó chỉ là năm nghìn bảng đi nữa. Nhưng anh vẫn phải sống bằng cách này hay cách khác. Anh quay về tìm gia đình mình, và tự hạ nhục bản thân thành một kẻ ăn mày chuyên nghiệp. Anh chẳng còn con đường nào khác để đi.

“Một bức thư từ Leonard,” Blanche, người em gái của anh, thầm nghĩ; “và lại sau từng ấy thời gian cơ chứ.” Cô giấu nhẹm nó đi để chồng mình không nhìn thấy, và khi chồng đã đi làm, cô đọc bức thư với niềm xúc động rồi gửi cho đứa con hoang đàng một ít tiền trích từ khoản tiền mua sắm quần áo của cô.

“Một bức thư từ Leonard!” Laura, người em gái thứ hai, thưa lên vài ngày sau đó. Cô đưa nó cho chồng xem. Anh ta viết một bức thư đáp lại đầy tàn nhẫn và xấc xược, nhưng lại gửi số tiền nhiều hơn cả Blanche, thế là chẳng mấy chốc Leonard lại viết thư cho anh ta thêm lần nữa.

Và hệ thống ấy cứ thế được phát triển trong suốt mùa đông.

Leonard nhận ra rằng họ chẳng bao giờ phải chết đói, bởi vì điều đó sẽ mang lại quá nhiều sự day dứt cho họ hàng của anh. Xã hội được xây dựng dựa trên nền tảng gia đình, và kẻ tha hóa khôn ngoan có thể lợi dụng điều này một cách vô thời hạn. Không một suy nghĩ hào phóng nào xuất hiện từ cả hai phía, hết bảng này đến bảng khác cứ thế được chuyển đi. Những người cho tiền thì không ưa Leonard, còn anh thì ngày càng căm ghét họ tột cùng. Khi Laura quở trách cuộc hôn nhân vô đạo đức của anh, anh cay đắng nghĩ ngợi: “Cô ta lại bận tâm chuyện đó ư! Cô ta sẽ nói gì nếu biết được sự thật chứ?” Khi chồng của Blanche ngỏ ý trao cho anh công việc làm ăn, anh liền tìm đủ mọi cớ để né tránh. Anh từng rất khao khát công việc khi ở Oniton, nhưng quá nhiều nỗi lo âu đã tàn phá anh, anh đang dần trở thành một kẻ vô tích sự không thể tuyển dụng nổi. Khi người anh trai, một giáo sĩ dự khuyết, không thèm hồi đáp bức thư, anh lại viết thêm lần nữa, bảo rằng anh và Jacky sẽ đi bộ đến tận ngôi làng của anh ta. Anh không có ý định tống tiền qua việc này. Mặc dù vậy, người anh trai vẫn gửi cho một phiếu bưu điện, và nó lại trở thành một phần của cái hệ thống ấy. Mùa đông và mùa xuân của anh cứ thế trôi qua.

Giữa chốn kinh hoàng ấy vẫn có hai đốm sáng. Anh chưa bao giờ làm xáo trộn quá khứ. Anh vẫn đang tồn tại, và thật hạnh phúc cho những ai còn sống, dù chỉ là để cảm nhận được ý thức về tội lỗi. Liều thuốc giảm đau của sự mông lung, thứ mà đa phần mọi người dùng để làm mờ đi và hòa trộn những sai lầm của mình, chưa bao giờ chạm đến môi Leonard—

“Và nếu ta uống cạn sự lãng quên của một ngày,

Đó là một lời cay nghiệt, và một kẻ khắc nghiệt đã viết nên nó, nhưng nó lại nằm ở gốc rễ của mọi nhân cách.

Và đốm sáng thứ hai chính là sự dịu dàng của anh dành cho Jacky. Giờ đây anh thương hại cô bằng một sự cao thượng—chứ không phải là lòng thương hại đầy khinh miệt của một người đàn ông bám lấy một người phụ nữ trong mọi hoàn cảnh khó khăn. Anh cố gắng bớt cáu gắt hơn. Anh tự hỏi đôi mắt khao khát của cô đang hướng về điều gì—chẳng có gì mà cô có thể diễn đạt bằng lời, hay thứ mà anh hoặc bất cứ người đàn ông nào khác có thể trao cho cô cả. Liệu cô có bao giờ nhận được thứ công lý mang sắc thái khoan dung—thứ công lý dành cho những sản phẩm phụ mà thế giới này quá bận rộn để đoái hoài? Cô vốn yêu thích hoa cỏ, hào phóng tiền bạc, và không hề mang tâm địa thù hận. Nếu cô sinh cho anh một đứa con, có lẽ anh đã thực sự trân trọng cô. Sống độc thân, Leonard sẽ chẳng bao giờ đi xin ăn; anh sẽ lụi tàn rồi chết đi. Nhưng cuộc đời vốn là một sự pha trộn phức tạp. Anh buộc phải lo lắng cho Jacky, và đã dấn thân vào những con đường nhơ nhuốc để cô có được vài chiếc lông vũ trang trí cùng những món ăn phù hợp với sở thích.

Một ngày nọ, anh bắt gặp Margaret và em trai cô. Anh đang ở trong nhà thờ St. Paul’s. Anh bước vào thánh đường một phần để tránh mưa, phần khác để ngắm lại bức tranh từng giáo dục anh trong những năm tháng trước đây. Nhưng ánh sáng quá tồi tàn, bức tranh bị đặt ở vị trí khuất lấp, và giờ đây Thời gian cùng sự phán xét đang hiện diện ngay trong tâm can anh. Chỉ có Cái chết mới còn đủ sức mê hoặc anh, với còng tay đầy hoa anh túc, nơi mọi con người sẽ chìm vào giấc ngủ ngàn thu. Anh liếc nhìn một cái, rồi thẫn thờ quay đi tìm một chiếc ghế ngồi. Đoạn, dọc theo gian giữa, anh nhìn thấy cô Schlegel và người em trai. Họ đứng ngay lối đi lại của khách hành hương, và gương mặt vô cùng nghiêm nghị. Anh hoàn toàn chắc chắn rằng họ đang gặp rắc rối liên quan đến người em gái.

Ngay khi ra ngoài—và anh lập tức bỏ chạy—anh lại ước gì mình đã cất lời với họ. Cuộc đời anh là gì chứ? Vài lời giận dữ, hay thậm chí là sự tù tội thì thấm tháp vào đâu? Anh đã làm điều sai trái—đó mới là nỗi kinh hoàng thực sự. Dù họ có biết đi chăng nữa, anh cũng sẽ kể hết mọi chuyện mình biết cho họ nghe. Anh bước ngược trở lại St. Paul’s. Nhưng họ đã rời đi trong lúc anh vắng mặt, và đã đi đến để giãi bày những khó khăn của mình với ông Wilcox và Charles.

Cảnh tượng gặp lại Margaret đã lái niềm ân hận sang những ngã rẽ mới. Anh khao khát được thú tội, và dẫu cho niềm khao khát ấy là bằng chứng của một bản ngã đã suy kiệt, sắp sửa đánh mất bản chất của sự giao tiếp giữa con người với nhau, thì nó cũng không mang một hình thái thấp hèn nào cả. Anh không hề cho rằng việc thú nhận sẽ mang lại cho mình sự hạnh phúc. Hơn thế nữa, đó là sự khao khát muốn rũ bỏ mớ hỗn độn này. Kẻ tự sát cũng khao khát như vậy. Những xung động ấy vốn tương đồng, và tội ác của việc tự tử thực chất nằm ở sự thờ ơ của nó đối với cảm xúc của những người mà ta để lại phía sau. Việc thú tội chẳng làm tổn hại đến ai—nó có thể thỏa mãn tiêu chuẩn ấy—và dẫu cho hành động đó đi ngược lại phong cách Anh quốc, bị phớt lờ bởi nhà thờ Anh giáo của chúng ta, thì Leonard vẫn có quyền đưa ra quyết định cho riêng mình.

Hơn nữa, anh đặt niềm tin vào Margaret. Giờ đây anh lại thèm khát sự lạnh lùng của cô. Bản chất băng giá, thiên về trí tuệ ấy của cô sẽ rất công minh, dẫu cho có phần cay nghiệt. Anh sẽ làm bất cứ điều gì cô bảo, kể cả khi phải gặp lại Helen. Đó chính là sự trừng phạt tối thượng mà cô sẽ bắt anh phải gánh chịu. Và biết đâu cô sẽ nói cho anh biết tình hình hiện tại của Helen ra sao. Đó chính là phần thưởng cao quý nhất.

Anh chẳng biết gì về Margaret, thậm chí còn không rõ cô đã kết hôn với ông Wilcox hay chưa, và việc dò la tung tích cô ngốn mất mấy khoảng thời gian. Chiều tối hôm đó, anh lê bước trong làn mưa lất phất để đến Wickham Place, nơi những tòa chung cư mới đang dần mọc lên. Phải chăng anh cũng là nguyên nhân khiến họ phải chuyển nhà? Phải chăng họ đã bị trục xuất khỏi giới thượng lưu vì chính anh? Từ đó anh đi tiếp đến một thư viện công cộng, nhưng chẳng thể tìm thấy cái tên Schlegel nào thỏa đáng trong cuốn danh bạ. Sang ngày hôm sau, anh lại tiếp tục tìm kiếm. Anh vất vưởng đứng chờ bên ngoài văn phòng của ông Wilcox vào giờ nghỉ trưa, và khi đám nhân viên bước ra, anh liền cất lời: “Xin lỗi ông, nhưng sếp của các ông đã lập gia đình chưa?” Đa phần bọn họ trừng mắt nhìn anh, vài kẻ đáp rằng: “Liên quan gì đến anh?” nhưng có một tên nhân viên chưa đánh mất vẻ bộc trực đã cho anh biết điều anh muốn. Leonard không tài nào dò ra địa chỉ nhà riêng. Điều đó đòi hỏi anh phải tiếp tục vất vả với những cuốn danh bạ và hệ thống tàu điện ngầm. Phải đến tận thứ Hai, cái ngày mà Margaret cùng chồng đi săn lùng nhà ở Howards End, thì phố Ducie mới được tìm thấy.

Anh ghé đến vào khoảng bốn giờ chiều. Thời tiết đã thay đổi, và ánh nắng chiếu rọi vui tươi trên những bậc tam cấp trang trí bằng đá cẩm thạch đen trắng đan xen thành hình tam giác. Leonard hạ tầm mắt nhìn xuống chúng sau khi bấm chuông. Anh cảm thấy cơ thể mình có những triệu chứng kỳ lạ; những cánh cửa dường như đang liên tục đóng mở bên trong lồng ngực, và anh đã buộc phải ngủ trong tư thế ngồi trên giường, với tấm lưng tựa sát vào tường. Khi người nữ gia nhân ra mở cửa, anh không thể nhìn rõ mặt cô; trận mưa màu nâu lại bất chợt trút xuống.

“Bà Wilcox có ở nhà không cô?” anh hỏi.

“Bà ấy đi vắng rồi,” câu trả lời vang lên.

“Khi nào bà ấy về?”

“Để tôi hỏi lại đã,” người gia nhân đáp.

Margaret từng dặn dò rằng không được phép xua đuổi bất kỳ ai nhắc đến tên mình. Vừa gài xích chắn cửa—bởi vẻ bề ngoài của Leonard đòi hỏi sự đề phòng đó—cô vừa bước vào phòng hút thuốc, nơi Tibby đang ở đó. Tibby đang ngủ gật. Cậu ta vừa có một bữa trưa ngon miệng. Charles Wilcox vẫn chưa gọi điện cho cậu để thông báo về cuộc phỏng vấn đầy phiền nhiễu kia. Cậu lơ mơ nói: “Tôi không biết. Hilton. Howards End. Ai thế nhỉ?”

“Để tôi hỏi xem sao, thưa cậu.”

“Thôi, đừng phiền nữa.”

“Họ đã lái xe đến Howards End rồi,” người gia nhân quay sang bảo Leonard.

Anh gửi lời cảm ơn cô, rồi hỏi thăm địa điểm đó nằm ở khu vực nào.

“Anh có vẻ muốn tò mò nhiều chuyện phết nhỉ,” cô nhận xét. Nhưng Margaret đã cấm cô không được tỏ ra bí hiểm. Bất chấp trực giác mách bảo rằng không nên, cô vẫn nói cho anh biết Howards End nằm ở hạt Hertfordshire.

“Đó có phải là một ngôi làng không cô?”

“Làng mạc gì chứ! Đó là nhà riêng của ông Wilcox—ít ra thì cũng là một trong số những ngôi nhà của ông ấy. Bà Wilcox để đồ đạc của mình ở đó. Hilton mới là ngôi làng.”

“Vâng. Thế khi nào họ sẽ trở về?”

“Cậu Schlegel không biết đâu. Chẳng lẽ tụi này cái gì cũng phải nắm rõ chắc?” Cô đóng sầm cửa lại, rồi đi túc trực chiếc điện thoại đang reo vang điên cuồng.

Anh lại vất vưởng trải qua thêm một đêm đầy đọa trong sự thống khổ. Việc thú tội ngày càng trở nên khó khăn hơn. Ngay khi có thể, anh đã lên giường đi ngủ. Anh ngắm nhìn một vệt ánh sáng mặt trăng vắt ngang sàn căn phòng trọ của họ, và giống như đôi khi vẫn xảy ra khi tâm trí bị vắt kiệt sức lực, anh chìm vào giấc ngủ đối với phần còn lại của căn phòng, nhưng đôi mắt vẫn trừng trừng thức trọn cùng vệt trăng ấy. Thật kinh hoàng làm sao! Đoạn, một trong những cuộc đối thoại phân rã tâm trí ấy lại bắt đầu. Một phần trong anh cất tiếng: “Có gì mà kinh hoàng chứ? Đó chỉ là ánh sáng bình thường từ mặt trăng thôi mà.” “Nhưng nó đang di chuyển.” “Mặt trăng cũng di chuyển thế mà.” “Nhưng nó trông như một nắm đấm đang siết chặt.” “Thì sao chứ?” “Nhưng nó sắp chạm vào tao rồi đấy.” “Cứ để nó chạm đi.” Và dường như tăng dần tốc độ, vệt sáng bò trườn lên tấm chăn của anh. Thoáng chốc, một con rắn màu xanh hiện ra; rồi lại một con khác song song với nó. “Trăng có sự sống cơ à?” “Dương nhiên rồi.” “Nhưng tao cứ tưởng nó là hành tinh vô tri không người ở chứ.” “Không đâu, nơi đó có cả Thời gian, Cái chết, Sự phán xét, và những con rắn nhỏ hơn nữa đấy.” “Những con rắn nhỏ hơn ư!” Leonard phẫn nộ thốt lên thành tiếng. “Thật là một ý nghĩ kỳ quái!” Bằng một nỗ lực xé toạc ý chí, anh đánh thức phần còn lại của căn phòng trở lại thực tại. Jacky, chiếc giường, thức ăn của họ, những bộ quần áo vắt trên chiếc ghế, từ từ hiện hữu trong ý thức của anh, và nỗi kinh hoàng tan biến ra phía ngoài, tựa như một gợn sóng đang lan rộng trên mặt nước.

“Này Jacky, anh ra ngoài một lát nhé.”

Cô vẫn đang thở đều đặn. Vệt sáng dịch chuyển ra khỏi tấm chăn sọc, và bắt đầu phủ lên chiếc khăn choàng đang vắt ngang đôi chân cô. Tại sao nãy giờ anh lại phải sợ hãi cơ chứ? Anh bước đến bên cửa sổ, và nhìn thấy vầng trăng đang lững lờ hạ thấp dần qua khoảng trời quang mây tạnh. Anh nhìn thấy những ngọn núi lửa của nó, cùng những vùng đồng bằng sáng rực mà một sự nhầm lẫn đầy nhã nhặn đã đặt cho cái tên là các đại biển. Chúng nhạt dần, bởi vầng thái dương, kẻ từng thắp sáng chúng, đang đến để chiếu rọi cho mặt đất. Biển Thanh Bình, Biển Yên Lãng, Đại dương Bão Táp, hòa quyện vào nhau thành một giọt sáng trong veo, tựa như sắp sửa trượt vào buổi bình minh vĩnh cửu. Thế mà anh lại từng sợ hãi cả vầng trăng!

Anh thay quần áo giữa những luồng ánh sáng đang tranh giành nhau ấy, rồi kiểm tra lại số tiền của mình. Chúng lại sắp cạn kiệt rồi, nhưng vẫn đủ cho một tấm vé khứ hồi đi Hilton. Khi những đồng xu va vào nhau lanh lảnh, Jacky mở tròng mắt ra.

“Hả, Len à! Có chuyện gì thế Len!”

“Không có gì đâu Jacky! Lát nữa anh về nhé.”

Cô lật người lại rồi tiếp tục chìm vào giấc ngủ.

Căn nhà không hề khóa cửa, bởi chủ nhà vốn là một thương nhân bán hàng ở Chợ Covent. Leonard bước ra ngoài và rảo bước tiến về phía nhà ga. Chuyến tàu, dù còn một tiếng nữa mới khởi hành, nhưng đã đỗ sẵn ở cuối sân ga, và anh nằm dài ra đó để tranh thủ chợp mắt. Theo nhịp xóc nảy đầu tiên, anh bừng tỉnh trước ánh ban mai; họ đã rời khỏi những cánh cổng của King’s Cross, và đang di chuyển dưới bầu trời xanh ngắt. Tiếp nối là những đường hầm, và sau mỗi lần chui qua, bầu trời lại càng thêm xanh thẳm, để rồi từ bờ kè ở Finsbury Park, anh có cái nhìn đầu tiên về mặt trời. Nó lăn lộn phía sau màn khói mờ ảo của phương Đông—một vành bánh xe, mà người bạn đồng hành của nó chính là vầng trăng đang lặn dần—và lúc này đây, nó có vẻ như là kẻ hầu hạ của bầu trời xanh thẳm chứ không phải là chúa tể của nơi đó. Anh lại lơ mơ thiu thiu ngủ. Khi qua khu vực Tewin Water, trời đã sáng hẳn. Phía bên trái là cái bóng đổ xuống từ bờ kè và những nhịp vòm của nó; phía bên phải, Leonard nhìn ngược lên các Rừng Tewin và hướng về phía nhà thờ, nơi gắn liền với truyền thuyết kỳ bí về sự bất tử. Sáu thân cây rừng—đó là một sự thật hiển nhiên—mọc lên từ chính một ngôi mộ trong nghĩa trang Tewin. Và người nằm dưới nấm mộ ấy—đó là truyền thuyết—lại là một kẻ vô thần, từng tuyên bố rằng nếu Chúa thực sự tồn tại, sáu thân cây rừng sẽ mọc lên từ ngôi mộ của ả. Những điều kỳ lạ ấy xuất hiện ở hạt Hertfordshire; và xa hơn một chút là ngôi nhà của một kẻ ẩn dật—từng được bà Wilcox biết đến—kẻ tự giam mình trong bốn bức tường, viết nên những lời tiên tri, và đem tất cả những gì mình có phân phát cho người nghèo. Trong khi đó, nằm rải rác đan xen giữa những chốn ấy là những căn biệt thự của giới doanh nhân, những kẻ nhìn cuộc đời một cách kiên định hơn, dẫu cho sự kiên định ấy mang ánh nhìn của một đôi mắt khép hờ. Ánh nắng đang tuôn trào trên muôn vật, chim chóc đang cất tiếng ca vang, hoa anh thảo vàng rực, hoa tốc thảo xanh ngút ngàn, và vùng quê ấy, dù họ có diễn giải nó theo cách nào đi nữa, vẫn đang cất lên tiếng gọi “ngay bây giờ”. Nó vẫn chưa buông tha cho Leonard, và nhát dao lại càng đâm sâu hơn vào lồng ngực khi đoàn tàu trượt bánh dừng lại ở Hilton.

Hilton vẫn đang chìm trong giấc ngủ, hoặc sớm nhất cũng chỉ mới bắt đầu bữa sáng. Leonard nhận thấy sự tương phản rõ rệt khi bước chân từ nơi ấy ra vùng nông thôn. Ở đây, người ta đã thức dậy từ lúc rạng đông. Thời gian biểu của họ không bị chi phối bởi một văn phòng nào ở Luân Đôn, mà bởi sự chuyển dịch của mùa màng và ánh mặt trời. Rằng họ là những con người ưu tú nhất thì chỉ có đám người theo chủ nghĩa lãng mạn mới có thể thốt lên điều đó. Nhưng họ vẫn bám trụ lấy nhịp sống ban ngày. Họ chính là niềm hy vọng của nước Anh. Một cách vụng về, họ tiếp nối ngọn đuốc của mặt trời, cho đến thời điểm mà quốc gia thấy phù hợp để gánh vác nó. Nửa quê mùa, nửa là kẻ kiêu căng trưởng giả học làm sang, họ vẫn có thể quay về với cội nguồn cao quý hơn, và gây dựng nên tầng lớp điền chủ.

Đến khu vực mỏ đá phấn, một chiếc xe hơi lướt qua anh. Ngồi trong đó là một kiểu người khác mà Thiên nhiên vô cùng ưu ái—tầng lớp Đế quốc. Khỏe mạnh, luôn luôn chuyển động, họ ôm ấp hoài bão thống trị trái đất. Họ sinh sôi nhanh chóng chẳng kém gì tầng lớp điền chủ, và cũng đầy khỏe mạnh; sức cám dỗ để tôn vinh họ như một siêu điền chủ, kẻ mang những đức tính của đất nước vươn xa hải ngoại, là vô cùng lớn mạnh. Nhưng kẻ theo chủ nghĩa đế quốc không hề giống như những gì hắn nghĩ hay bề ngoài hắn thể hiện. Hắn ta là một kẻ hủy diệt. Hắn dọn đường cho chủ nghĩa thế giới đại đồng, và dẫu cho tham vọng của hắn có được hiện thực hóa đi chăng nữa, thì mảnh đất mà hắn kế thừa cũng sẽ chỉ một màu xám xịt.

Đối với Leonard, kẻ đang chìm đắm trong tội lỗi riêng tư của mình, bỗng xuất hiện một niềm tin chắc chắn rằng sự lương thiện bẩm sinh vẫn tồn tại ở đâu đó. Đó không phải là thứ chủ nghĩa lạc quan mà anh từng được dạy dỗ ở trường học. Trống trận cứ vang lên hồi thúc, và lũ yêu tinh cứ bước qua vũ trụ bao la này hết lần này đến lần khác trước khi niềm vui có thể được gột rửa khỏi lớp vỏ bọc hời hợt bên ngoài. Nó mang màu sắc nghịch lý nhiều hơn, và nảy sinh từ chính nỗi buồn của anh. Cái chết hủy diệt một con người, nhưng ý niệm về cái chết lại cứu rỗi anh—đó là lời giải thích xác đáng nhất cho đến nay có thể đưa ra. Sự khốn cùng và bi kịch có thể vẫy gọi tất cả những gì vĩ đại trong chúng ta, và chắp cánh cho tình yêu thêm mạnh mẽ. Chúng có thể vẫy gọi; chứ không chắc chắn rằng chúng sẽ làm thế, bởi chúng không phải là bề tôi của tình yêu. Nhưng chúng có thể vẫy gọi, và nhận thức về chân lý khó tin ấy đã an ủi tâm hồn anh.

Khi anh đến gần ngôi nhà, mọi suy nghĩ bỗng dừng bặt. Những khái niệm mâu thuẫn cứ đứng song song trong tâm trí anh. Anh vừa sợ hãi vừa hạnh phúc, vừa hổ thẹn lại vừa cảm thấy mình chẳng vướng tội lỗi gì. Anh thuộc làu câu thú tội: “Bà Wilcox, tôi đã làm điều sai trái,” nhưng ánh bình minh đã cướp đi ý nghĩa của nó, và anh cảm thấy mình giống như đang dấn thân vào một cuộc phiêu lưu tối cao hơn.

Anh bước vào một khu vườn, vịnh tay bấu lấy chiếc xe hơi đậu ở đó, tìm thấy một cánh cửa mở toang và bước thẳng vào trong nhà. Vâng, mọi chuyện sẽ diễn ra vô cùng suôn sẻ. Từ căn phòng bên trái, anh nghe thấy những giọng nói, trong đó có cả giọng của Margaret. Tên của anh được cất lên thật lớn, và một người đàn ông mà anh chưa từng gặp mặt đã thốt lên rằng: “Ồ, hắn ta ở đó chứ gì? Tôi chẳng ngạc nhiên chút nào. Giờ thì tôi sẽ tẩn cho hắn một trận nhừ tử cho hả giận.”

“Bà Wilcox,” Leonard cất lời, “tôi đã làm điều sai trái.”

Người đàn ông kia chộp lấy cổ áo anh và thét lên: “Mang gậy lại đây cho tao.” Tiếng phụ nữ thét lên chói tai. Một cây gậy, sáng loáng, giáng xuống. Nó làm anh đau đớn, không phải ở chỗ bị đánh, mà là ở tận đáy tim. Sách vở đổ ào xuống người anh như trút nước. Chẳng còn thứ gì có ý nghĩa nữa.

“Đi lấy ít nước đi,” Charles ra lệnh, kẻ từ đầu đến cuối vẫn giữ được vẻ cực kỳ bình tĩnh. “Hắn ta đang giả vờ đấy. Dĩ nhiên là tôi chỉ dùng phần sống kiếm thôi mà. Nào, khiêng hắn ra ngoài trời đi.”

Cứ đinh ninh rằng mình đã hiểu rõ mọi chuyện, Margaret ngoan ngoãn làm theo. Họ khiêng Leonard, lúc này đã tắt thở, đặt lên bãi sỏi; Helen vội vã xối nước lên người anh.

“Thế là đủ rồi đấy,” Charles nói.

“Phải, tội giết người thì chừng đó là quá đủ rồi,” cô Avery cất lời, bước ra khỏi nhà cùng thanh gươm trên tay.