“Nó làm cô ấy hoảng hồn đấy chứ,” ông Wilcox nói khi kể lại sự việc cho Dolly nghe vào giờ uống trà. “Thực ra mấy đứa con gái các con chẳng có dây thần kinh sợ hãi nào cả. Tất nhiên, một lời của bố là mọi chuyện ổn thỏa ngay, nhưng mụ già ngốc nghếch Miss Avery ấy—mụ đã làm em sợ phải không, Margaret? Em cứ đứng đó mà tay ôm một đống cỏ dại. Lẽ ra mụ phải lên tiếng chứ lại cứ bước xuống cầu thang với cái mũ kỳ dị làm sao. Bố vừa đi ngang qua mụ lúc vào nhà. Đủ sức làm cho con ngựa hoảng hồn. Bố tin là Miss Avery cứ thích làm nổi bật cá tính; mấy bà cô già hay thế lắm.” Ông châm một điếu thuốc. “Đó là miếng mồi vớt vát cuối cùng của họ. Chúa mới biết mụ đang làm gì ở chỗ đó; nhưng đó là việc của Bryce, chứ không phải việc của bố.”

“Em không ngốc nghếch như anh tưởng đâu,” Margaret nói. “Mụ chỉ làm em giật mình thôi, vì ngôi nhà đã im lìm suốt một thời gian dài.”

“Em tưởng mụ là con ma nhà ma chắc?” Dolly hỏi, đối với cô thì “ma quỷ” và “đi lễ nhà thờ” tóm gọn lại toàn bộ thế giới vô hình.

“Không hẳn thế.”

“Thực sự là mụ đã làm em sợ,” Henry nói, vốn là người chẳng bao giờ phản đối sự nhút nhát ở phụ nữ cả. “Tội nghiệp Margaret! Và điều đó cũng rất tự nhiên. Tầng lớp thất học thật là đần độn.”

“Miss Avery thuộc tầng lớp thất học sao?” Margaret hỏi, và nhận ra mình đang ngẩn ngơ ngắm nghía cách bài trí phòng khách của Dolly.

“Mụ chỉ là một chân sai vặt ở nông trại thôi. Những kẻ như thế lúc nào cũng tự suy diễn theo ý mình. Mụ đinh ninh là em phải biết mụ là ai. Mụ để toàn bộ chìa khóa nhà Howards End ở sảnh trước, và cứ nghĩ là em đã thấy chúng khi bước vào, rằng em sẽ khóa cửa nhà lại sau khi xong việc, rồi mang chúng xuống đưa cho mụ. Thế mà cháu gái mụ lại phải đi lùng sục tìm chúng ở tận nông trại đấy. Sự thiếu học thức khiến con người ta trở nên vô trách nhiệm. Hilton đã từng có đầy những phụ nữ giống như Miss Avery.”

“Có lẽ em sẽ chẳng thấy phiền lòng đâu.”

“Hoặc là chuyện Miss Avery tặng quà cưới cho em,” Dolly tiếp lời.

Điều đó thật phi lý nhưng lại thú vị. Qua Dolly, Margaret dường như được học hỏi thêm rất nhiều điều.

“Nhưng Charles bảo em phải cố gắng đừng bận tâm, bởi vì mụ từng quen biết bà nội anh ấy.”

“Như thường lệ, con lại hiểu sai câu chuyện rồi, Dorothea thân mến của bố ạ.”

“Ý con là cụ nội—người đã để lại ngôi nhà cho bà Wilcox ấy. Chẳng phải cả hai người họ và Miss Avery đều là bạn của nhau từ hồi Howards End cũng chỉ là một nông trại sao?”

Bố chồng cô nhả ra một làn khói thuốc. Thái độ của ông đối với người vợ quá cố thật kỳ lạ. Ông vẫn nhắc đến bà, vẫn nghe người ta bàn tán về bà, nhưng chẳng bao giờ gọi tên thật của bà. Ông cũng chẳng màng gì đến quá khứ mờ mịt mang màu sắc điền viên kia. Còn Dolly thì có—vì lý do sau đây.

“Thế chẳng phải bà Wilcox có một người anh em trai—hoặc là chú út nhỉ? Dù sao đi nữa, ông ấy ngỏ lời cầu hôn, và Miss Avery đã nói ‘Không’. Thử tưởng tượng xem, nếu mụ nói ‘Có’, thì mụ đã trở thành dì của Charles rồi. (Ôi trời, nghe khá hay phết nhỉ! ‘Dì của Charlie’! Tối nay mình phải trêu anh ấy vụ này mới được). Và thế là người đàn ông đó bỏ đi rồi chết. Vâng, con chắc chắn là mình nhớ đúng rồi đấy. Tom Howard—ông là người cuối cùng trong số họ.”

“Chắc là vậy,” ông Wilcox đáp với vẻ dửng dưng.

“Ôi chao! Howards End—Howards End rồi (Đã chấm hết)!” Dolly kêu lên. “Tối nay con ứng khẩu nhanh ghê cơ, phải không bố?”

“Bố ước gì con hỏi xem Crane đã uống xong trà chưa.”

“Ôi, ngài Wilcox, sao ngài lại nói thế chứ?”

“Bởi vì, nếu anh ta đã uống trà xong xuôi rồi, chúng ta nên đi thôi—Dolly là một người phụ nữ nhỏ nhắn ngoan ngoãn,” ông nói tiếp, “nhưng chỉ cần ở gần cô ấy một chút thôi là đã quá đủ rồi. Có trả tiền tôi cũng chẳng sống nổi gần cô ấy.”

Margaret mỉm cười. Dù luôn tỏ ra cứng rắn trước người ngoài, chẳng có người nhà Wilcox nào chịu sống gần, hoặc ở gần tài sản của một người nhà Wilcox khác cả. Họ mang trong mình tinh thần thực dân, và lúc nào cũng tìm kiếm một xó xỉnh nào đó nơi người da trắng có thể gánh vác trọng trách của mình mà không bị ai nhòm ngó. Dĩ nhiên, sống ở Howards End là điều bất khả thi, chừng nào đôi vợ chồng trẻ còn định cư ở Hilton. Giờ đây, những sự phản đối của ông đối với ngôi nhà đã phơi bày rõ mồn một như ban ngày.

Crane đã uống trà xong và được phái ra gara, nơi chiếc xe hơi của họ nãy giờ vẫn đang nhỏ từng giọt nước bùn lên chiếc xe của Charles. Cơn mưa tầm tã chắc hẳn đã thấm đẫm vùng Six Hills từ lâu, mang theo tin tức về nền văn minh đầy náo động của chúng ta. “Những gò đống kỳ lạ,” Henry nói, “nhưng lên xe đi thôi; hẹn dịp khác nhé.” Ông phải có mặt ở London trước bảy giờ—nếu có thể, là trước sáu giờ rưỡi. Thêm một lần nữa, cô lại đánh mất cảm giác về không gian; thêm một lần nữa, cây cối, nhà cửa, con người, động vật, đồi núi lại hòa quyện và nhồi nhào thành một một mớ hỗn độn lầy lội, và cô đã về đến Wickham Place.

Buổi tối của cô trôi qua thật dễ chịu. Cảm giác trôi dạt vô định đã ám ảnh cô suốt cả năm trời nay bỗng biến mất trong chốc lát. Cô quên đi những hành lý và xe hơi, cùng những con người tất bật ngược xuôi – những kẻ biết rất nhiều nhưng chẳng gắn kết được bao nhiêu. Cô tìm lại được cảm giác về không gian, thứ vốn là nền tảng của mọi vẻ đẹp trần thế, và bắt đầu từ Howards End, cô nỗ lực cảm nhận về nước Anh. Cô đã thất bại—những ảo ảnh chẳng bao giờ xuất hiện khi ta cố gượng ép, dù rằng chúng có thể đến qua sự nỗ lực. Nhưng một tình yêu bất ngờ dành cho hòn đảo đã bừng tỉnh trong cô, một mặt gắn kết với những niềm vui nhục cảm, mặt khác chạm đến những điều sâu thẳm khôn cùng. Helen và cha cô đã từng thấu hiểu tình yêu này, tội nghiệp Leonard Bast đang dò dẫm tìm kiếm nó, thế nhưng nó vẫn luôn ẩn giấu đối với Margaret cho đến tận chiều nay. Chắc chắn nó đã hiện hình thông qua ngôi nhà và cụ bà Miss Avery. Qua họ: khái niệm “thông qua” cứ mãi vương vấn mãi; tâm trí cô rung lên hướng tới một kết luận mà chỉ những kẻ dại khờ mới thốt thành lời. Rồi, khi quay trở lại với sự ấm áp, tâm trí cô dừng lại ở những viên gạch đỏ hồng, những tán mận trổ hoa, và tất cả những niềm vui hữu hình của mùa xuân.

Henry, sau khi xoa dịu cơn chấn động của cô, đã dẫn cô đi tham quan khắp cơ ngơi của mình, đồng thời giải thích công năng cũng như kích thước của các căn phòng. Ông phác thảo lại lịch sử của điền trang nhỏ bé ấy. “Thật là xui xẻo,” đoạn độc thoại cứ thế vang lên, “khi người ta không đầu tư tiền bạc vào nó từ khoảng năm mươi năm trước. Hồi đó đất đai rộng gấp bốn—năm lần bây giờ—ít nhất cũng phải được ba mươi mẫu. Lúc ấy người ta đã có thể tạo nên cái gì đó từ nó—một công viên nhỏ, hoặc chí ít là những rom rậm cây cảnh, và cất lại ngôi nhà lùi xa con đường cái hơn. Bây giờ có vực dậy nó thì được ích gì chứ? Chẳng còn lại gì ngoài một mảnh đồng cỏ, và ngay cả nó cũng đã bị thế chấp nặng nề khi tôi mới nhúng tay vào việc này—vâng, cả ngôi nhà nữa chứ. Ôi, đó chẳng phải là chuyện đùa đâu.” Khi ông nói, cô nhìn thấy hai người phụ nữ, một già một trẻ, đang đứng nhìn cơ ngơi thừa kế của họ tiêu tan dần. Cô nhìn thấy họ chào đón ông như một vị cứu tinh. “Sự quản lý tồi đã gây ra nông nỗi đó—thêm nữa, thời đại của những nông trại nhỏ đã chấm dứt rồi. Chẳng có lợi lộc gì đâu—trừ khi canh tác thâm canh. Nông trại nhỏ, quay về với đất đai ư—à! Chỉ là thứ trò bịp bợm mang danh từ thiện hão huyền. Cứ mặc định đi rằng chẳng có cái gì làm ăn quy mô nhỏ mà sinh lãi cả. Hầu hết đất đai anh nhìn thấy đây (họ đang đứng ở một cửa sổ trên lầu, chiếc cửa sổ duy nhất quay mặt về hướng Tây) đều thuộc về những người ở The Park—họ phất lên nhờ đồng khai mỏ—những anh chàng tốt tính. Nông trại Avery, nông trại Sishe—nơi người ta gọi là Đất Công cộng (Common), chỗ anh nhìn thấy cái cây sồi mục nát ấy—cứ lần lượt từng mảnh bị thâu tóm, và mảnh này cũng suýt thì chung số phận.” Nhưng Henry đã cứu được nó trong gang tấc, dẫu chẳng có những xúc cảm tinh tế hay sự thấu thị sâu sắc, nhưng ông đã cứu lấy nó, và cô yêu ông vì hành động ấy. “Khi nắm quyền kiểm soát nhiều hơn, tôi đã làm những gì có thể—bán đi hai con rưỡi gia súc, con ngựa lở loét còi cọc, và những nông cụ đã quá hạn sử dụng; phá bỏ các nhà phụ; đào cống thoát nước; chặt tỉa không biết bao nhiêu là cây hoa tú cầu (guelder-rose) và cây cơm cháy; còn ở bên trong nhà, tôi biến căn bếp cũ thành một tiền sảnh, và làm một nhà bếp mới ở phía sau nơi từng là phòng chứa sữa. Gara và những thứ khác thì làm sau đó. Nhưng người ta vẫn có thể nhận ra đó từng là một nông trại cổ. Tuy nhiên, nó chẳng phải là chốn có thể thu hút cái đám nghệ sĩ các người đâu.” Không, đúng là không; và nếu ông còn chưa hiểu hết về nó, thì cái đám nghệ sĩ kia lại càng mù tịt hơn; nó mang đậm chất Anh, và cây du rủ mà cô nhìn thấy ngoài cửa sổ chính là một loài cây của nước Anh. Chẳng có bài báo cáo nào chuẩn bị trước cho cô tinh thần để đón nhận vẻ đẹp kỳ diệu đặc trưng của nó. Nó không phải là chiến binh, chẳng phải tình nhân, cũng chẳng phải vị thần; trong bất kỳ vai trò nào trong số đó, người Anh cũng chẳng hề xuất sắc nổi trội. Nó giống như một người bạn đồng hành đang nghiêng mình che chở cho ngôi nhà, với sức mạnh và tinh thần phiêu lưu ẩn giấu trong bộ rễ, nhưng tận những đầu ngón cành lại chứa đựng sự dịu dàng khôn tả, và thân cây to đến mức mười mấy người ôm không xuể cuối cùng lại tơi bời nhòa đi, để rồi những chùm nụ nhạt màu dường như đang trôi bồng bềnh giữa không trung. Nó là một người bạn đồng hành. Cả ngôi nhà và cái cây đã vượt lên trên mọi hình ảnh so sánh về giống đực hay giống cái. Margaret nghĩ về chúng lúc này, và sẽ còn nghĩ về chúng trong vô số đêm gió lộng hay ngày dài ở London, thế nhưng việc ví von bất cứ thứ gì trong số đó với đàn ông hay đàn bà đều chỉ làm thu hẹp tầm nhìn mà thôi. Dẫu vậy, chúng vẫn giữ được những giới hạn của con người. Thông điệp của chúng không phải là sự vĩnh hằng, mà là niềm hy vọng ở cõi đời này. Khi cô đứng trong không gian của ngôi nhà, phóng tầm mắt ngắm nhìn cái cây, một mối dây liên kết chân thực hơn bỗng ló dạng.

Chỉ thêm một chi tiết nữa là câu chuyện về ngày hôm ấy của cô khép lại. Họ bước vào khu vườn trong chốc lát, và trước sự ngạc nhiên của ông Wilcox, cô đã đoán đúng. Những chiếc răng, răng lợn, có thể nhìn thấy rõ trên lớp vỏ của cây du rủ—chỉ những chóp trắng của chúng đang nhô ra. “Thật phi thường!” ông kêu lên. “Ai đã nói cho em biết vậy?”

“Em nghe được chuyện đó vào một mùa đông ở London,” cô đáp, bởi vì cô cũng tránh gọi tên bà Wilcox.