[TIÊU ĐỀ CHƯƠNG]: CHAPTER VIII Tình bạn giữa Margaret và bà Wilcox vốn phát triển rất nhanh cùng những hệ quả kỳ lạ, có lẽ đãớm nảy mầm từ Speyer vào mùa xuân. Có lẽ vị phu nhân lớn tuổi ấy, khi ngắm nhìn ngôi nhà thờ đỏ rực, thô kệch và lắng nghe câu chuyện của chồng mình cùng Helen, đã nhận ra ở người em gái kém duyên hơn kia một sự đồng cảm sâu sắc hơn, một phán đoán vững vàng hơn. Bà có khả năng nhận ra những điều như thế. Có lẽ chính bà là người đã muốn mời các cô nhà Schlegel đến Howards End, và chính sự hiện diện của Margaret là điều bà hằng mong muốn. Tất cả những điều đó chỉ là phỏng đoán; bà Wilcox để lại rất ít dấu vết rõ ràng cho người đời sau. Chỉ biết chắc chắn rằng hai tuần sau, đúng vào ngày Helen cùng người họ hàng lên đường đi Stettin, bà đã đến thăm Wickham Place.

“Helen!” Phْنَulein Mosebach kêu lên đầy kinh ngạc (lúc này cô đã được Helen kể hết mọi chuyện) — “mẹ anh ấy đã tha thứ cho cậu kìa!” Và rồi, nhớ ra rằng ở nước Anh, người mới đến không nên gọi điện hay đến thăm trước khi được mời, cô liền đổi giọng từ kinh ngạc sang chê bai, cho rằng bà Wilcox là keine Dame, chẳng ra dáng một quý bà chút nào.

“Mặc kệ cả cái gia đình ấy đi!” Margaret cáu gắt. “Helen, thôi ngay cái trò khúc khích và xoay vòng vòng ấy đi, ra thu dọn hành lý đi chứ. Sao người phụ nữ đó cứ hết lần này đến lần khác không để yên cho chúng ta nhỉ?”

“Tớ chẳng biết phải làm sao với con bé Meg này nữa,” Helen đáp lại, ngã oạch xuống cầu thang. “Nó cứ bị ám ảnh bởi bộ đôi Wilcox và Box ấy mà. Meg ơi là Meg, tớ không yêu cậu thanh niên đó; tớ không yêu cậu thanh niên đó đâu, Meg ạ. Còn ai nói rõ hơn thế được nữa cơ chứ?”

“Chắc chắn là tình yêu của cậu ấy đã nguội lạnh rồi,” Phْنَulein Mosebach khẳng định.

“Chắc chắn là thế rồi, Frieda ạ, nhưng điều đó cũng chẳng ngăn được việc tớ sẽ thấy chán ngấy nhà Wilcox nếu tớ đến đáp lễ đâu.”

Lúc đó Helen giả vờ khóc mếu, và Fräulein Mosebach, người thấy cô cực kỳ buồn cười, cũng làm theo. “Ôi, hu hu! Hu hu hu! Meg sắp đi trả lễ rồi, còn tớ thì không. Tại sao ư? Vì tớ sắp sang xứ Đức rồi đấy!”

“Nếu cậu sắp đi Đức thì đi thu dọn hành lý đi; còn không, thì sang nhà nhà Wilcox thay tớ đi.”

“Nhưng Meg ơi, Meg, tớ không yêu cậu thanh niên đó; tớ không yêu cậu trẻ—Ôi chao, ai đang đi xuống cầu thang thế kia? Tớ thề là anh trai chúng ta đấy. Ôi trời đất ơi!”

Đàn ông—dù chỉ là một người như Tibby—cũng đủ để chấm dứt trò hề đó. Ranh giới giới tính, dẫu đang mờ dần trong xã hội văn minh, vẫn còn rất cao, và đặc biệt cao hơn về phía phụ nữ. Helen có thể kể cho chị gái nghe mọi chuyện, và kể cho họ hàng nghe rất nhiều điều về Paul; nhưng cô không hé răng nửa lời với anh trai. Đó không phải vì thói đạo đức giả, bởi giờ đây cô đã có thể nói về “lý tưởng nhà Wilcox” bằng giọng điệu cười cợt, thậm chí có phần phũ phàng hơn trước. Đó cũng chẳng phải vì sự thận trọng, vì Tibby hiếm khi nhắc lại bất kỳ tin tức nào không liên quan đến bản thân cậu. Hơn hết, đó là cảm giác rằng mình đang phản bội một bí mật lọt vào trại của đàn ông, và dù chuyện đó có tầm thường đến đâu ở phía bên này ranh giới, nó cũng sẽ trở nên trọng đại ở phía bên kia. Thế là cô im bặt, hay đúng hơn là chuyển sang đùa giỡn về những chủ đề khác, cho đến khi những người thân đã kiên nhẫn hết mức phải lùa cô lên lầu. Fräulein Mosebach đi theo sau, nhưng còn nán lại để với giọng trầm ngạn ngào nói vọng qua tay vịn cầu thang với Margaret rằng: “Không sao đâu — cô ấy không yêu chàng trai trẻ ấy đâu — anh ta không xứng đáng với cô ấy.”

“Vâng, tôi biết rồi; cảm ơn chị nhiều lắm.”

“Tôi nghĩ mình nên báo cho chị biết thì hơn.”

“Cảm ơn chị vô cùng.”

“Cái gì thế?” Tibby hỏi. Chẳng ai thèm đáp lại, cậu liền lững thững đi vào phòng ăn để ăn mận.

Buổi tối hôm đó, Margaret đưa ra một quyết định dứt khoát. Căn nhà vô cùng yên tĩnh, và màn sương mù — giờ đây đã là tháng Mười như đang ép sát vào ô cửa kính giống như một bóng ma bị xua đuổi. Frieda, Helen cùng toàn bộ hành lý đã rời đi. Tibby, người đang cảm thấy trong người không được khỏe, nằm dài trên chiếc ghế bành cạnh lò sưởi. Margaret ngồi bên cạnh cậu, suy tư. Tâm trí cô chuyển từ ý định này sang ý định khác, rồi cuối cùng cũng sắp xếp lại tất cả để cân nhắc. Những kẻ thực dụng, những kẻ luôn biết ngay mình muốn gì và thường chẳng biết gì hơn thế, sẽ buộc tội cô là thiếu quyết đoán. Nhưng đó chính là cách tâm trí cô hoạt động. Và khi cô đã hành động, chẳng ai có thể trách cô là thiếu quyết đoán được nữa. Cô ra tay mạnh mẽ y như thể cô chưa từng đắn đo suy nghĩ điều gì. Bức thư cô viết cho bà Wilcox tỏa rạng thứ sắc thái nguyên thủy của sự quyết tâm. Những nỗi băn khoăn nhợt nhạt đối với cô chỉ giống như một hơi thở thoáng qua hơn là một vết nhơ, một làn hơi mà khi tan đi sẽ để lại những sắc màu càng thêm rực rỡ.

“KÍNH GỬI BÀ WILCOX,

“Tôi buộc phải viết ra những điều có phần mất lịch sự. Sẽ tốt hơn nếu chúng ta không gặp nhau. Cả em gái lẫn dì của tôi đều đã gây ra sự khó chịu cho gia đình bà, và trong trường hợp của em gái tôi, những lý do dẫn đến sự khó chịu ấy hoàn toàn có thể tái diễn. Theo tôi được biết, con bé không còn bận tâm đến con trai bà nữa. Nhưng sẽ thật không công bằng, dù đối với con bé hay đối với bà, nếu họ gặp nhau, và do đó, việc chấm dứt mối quan hệ vốn bắt đầu thật tốt đẹp giữa chúng ta là điều đúng đắn.

“Tôi e rằng bà sẽ không đồng tình với điều này; quả thực, tôi biết chắc là bà sẽ không đồng tình, bởi bà đã nhã ý đến thăm chúng tôi. Đây chỉ là một trực giác từ phía tôi, và chắc chắn trực giác ấy là sai lầm. Em gái tôi chắc chắn sẽ nói rằng nó sai. Tôi viết thư này mà không có sự hay biết của con bé, và tôi hy vọng bà sẽ không đánh đồng con bé với sự bất lịch sự của tôi.

“Xin hãy tin tôi,

“Kính thư,

“M. J. SCHLEGEL.”

Margaret gửi bức thư này qua đường bưu điện. Sáng hôm sau, cô nhận được hồi âm được giao tận tay:

“KÍNH GỬI CÔ SCHLEGEL,

“Lẽ ra cô không nên viết cho tôi bức thư như vậy. Tôi đến để báo rằng Paul đã đi nước ngoài rồi.

“RUTH WILCOX.”

Gò má Margaret nóng bừng lên. Cô chẳng thể ăn hết bữa sáng. Cô như đang chìm trong ngọn lửa hổ thẹn. Helen từng nói với cô rằng cậu thanh niên đó chuẩn bị rời nước Anh, nhưng có nhiều chuyện khác quan trọng hơn nên cô đã quên mất. Mọi nỗi lo lắng ngớ ngẩn của cô sụp đổ hoàn toàn, thay vào đó là sự chắc chắn rằng mình đã cư xử thô lỗ với bà Wilcox. Thói thô lỗ tác động đến Margaret hệt như một vị đắng nghét trong vòm họng. Nó làm đầu độc cuộc sống. Đôi khi nó là điều cần thiết, nhưng tai họa thay cho những ai dùng đến nó mà không vì lý do chính đáng. Cô vội vác chiếc mũ và khăn choàng lên người, hệt như một phụ nữ nghèo khổ, rồi lao thẳng vào màn sương mù hãy còn dày đặc. Đôi môi mím chặt, bức thư vẫn nằm trong tay, cô băng qua đường, bước vào tiền sảnh lát cẩm thạch của khu chung cư, lách qua mấy người gác cổng và chạy thình thịch lên cầu thang cho đến khi tới tầng hai. Cô cho người vào báo tên, và thật ngạc nhiên, được dẫn thẳng vào phòng ngủ của bà Wilcox.

“Ôi, bà Wilcox, cháu đã phạm một sai lầm tồi tệ nhất. Cháu xấu hổ và ân hận hơn những gì cháu có thể thốt lên được.”

Bà Wilcox cúi đầu nghiêm nghị. Bà đang phật ý và chẳng thèm che giấu điều đó. Bà đang ngồi tựa lưng trên giường, viết thư trên một chiếc bàn nhỏ dành cho người bệnh vắt ngang qua đầu gối. Khay bữa sáng đặt trên một chiếc bàn khác bên cạnh. Ánh lửa bập bùng, ánh sáng từ cửa sổ và ánh đèn cúp-lê hắt vòng hào quang lấp lánh quanh đôi bàn tay bà, tất cả hòa quyện tạo nên một bầu không khí kỳ lạ của sự tan biến.

“Cháu biết nó sẽ đi Ấn Độ vào tháng Mười một, nhưng cháu quên mất.”

“Nó đã nhổ neo từ hôm 17 để đến Nigeria ở Châu Phi.”

“Cháu biết... cháu biết chứ. Từ đầu đến cuối cháu cứ cư xử ngớ ngẩn làm sao ấy. Cháu vô cùng xấu hổ.”

Bà Wilcox không đáp.

“Cháu lấy làm tiếc hơn cả những gì cháu có thể diễn tả, và cháu hy vọng bà sẽ tha thứ cho cháu.”

“Không sao đâu, cô Schlegel. Thật tốt khi cô đã ghé sang nhanh đến vậy.”

“Có sao chứ ạ,” Margaret kêu lên. “Cháu đã cư xử thô lỗ với bà; mà em gái cháu thậm chí còn chẳng có nhà, thế nên cháu đến cái cớ ấy cũng chẳng có nốt.”

“Thế sao?”

“Nó vừa sang Đức rồi ạ.”

“Con bé cũng đi luôn rồi sao,” người kia lẩm bẩm. “Ừ, chắc chắn rồi, hoàn toàn an toàn — giờ thì an toàn tuyệt đối rồi.”

“Cả bà cũng lo lắng cơ à!” Margaret thốt lên, càng lúc càng hào hứng, tự ý kéo ghế ngồi xuống mà không cần mời. “Thật là kỳ lạ hết chỗ nói! Cháu nhận ra là bà cũng vậy. Bà cũng cảm thấy giống như cháu; Helen không được phép gặp lại nó nữa.”

“Tôi thực sự nghĩ đó là cách tốt nhất.”

“Nhưng tại sao lại thế ạ?”

“Đó là một câu hỏi vô cùng khó đấy,” bà Wilcox mỉm cười, nét mặt khó chịu dịu đi đôi chút. “Tôi nghĩ cô đã diễn đạt nó hay nhất trong bức thư của mình — đó là một trực giác, và đôi khi trực giác ấy có thể sai.”

“Không phải vì con trai bà vẫn còn...”

“Ồ không; nó thường... cô thấy đấy, Paul nhà tôi còn rất trẻ mà.”

“Vậy thì là vì cái gì ạ?”

Bà lặp lại: “Một trực giác đôi khi có thể sai lầm.”

“Nói cách khác, họ thuộc về những tuýp người có thể yêu nhau nhưng không thể sống chung được với nhau. Nghe có vẻ đáng sợ nhưng rất đúng thực tế. Cháu e rằng cứ mười trường hợp thì có đến chín trường hợp Tự nhiên muốn thế này mà Bản chất con người lại muốn thế khác.”

“Đúng là ‘những lời khác’ thật đấy,” bà Wilcox nói. “Tôi chẳng có nổi suy nghĩ nào mạch lạc đến thế trong đầu. Tôi chỉ thấy hoảng hốt khi biết con trai mình để ý đến em gái cô thôi.”

“À, cháu vẫn luôn muốn hỏi bà điều này. Làm thế nào mà bà biết được cơ chứ? Helen đã vô cùng ngạc nhiên khi dì chúng cháu lái xe đến, còn bà thì bước ra và sắp xếp mọi chuyện. Có phải Paul đã kể cho bà nghe không?”

“Chẳng ích gì khi bàn về chuyện đó nữa,” bà Wilcox nói sau một thoáng im lặng.

“Bà Wilcox, có phải hồi tháng Sáu vừa rồi bà rất giận chúng cháu không? Cháu đã viết cho bà một bức thư mà bà chẳng thèm trả lời.”

“Quả thực tôi không tán thành việc thuê căn hộ của bà Matheson. Tôi biết nó nằm đối diện nhà các cô.”

“Nhưng giờ thì ổn cả rồi chứ ạ?”

“Tôi nghĩ vậy.”

“Bà chỉ nghĩ vậy thôi ư? Bà không chắc lắm sao? Cháu rất thích dọn dẹp cho gọn gàng những rắc rối vụn vặt thế này đấy!”

“Ồ có chứ, tôi chắc chắn mà,” bà Wilcox nói, cựa quậy đầy vẻ bất an dưới lớp chăn. “Cách nói chuyện của tôi lúc nào cũng có vẻ thiếu chắc chắn như thế đấy. Đó là thói quen của tôi rồi.”

“Thế thì tốt rồi, và cháu cũng chắc chắn như vậy.”

Đúng lúc đó người hầu bước vào dọn khay bữa sáng. Cuộc trò chuyện của họ bị ngắt quãng, và khi tiếp tục trở lại, nó diễn ra theo những mạch bình thường hơn.

“Cháu phải chào tạm biệt đây — bà còn phải dậy nữa chứ.”

“Không — xin hãy nán lại thêm chút nữa — hôm nay tôi nghỉ ngơi cả ngày trên giường mà. Thỉnh thoảng tôi vẫn thế.”

“Cháu cứ nghĩ bà là một trong những người hay dậy sớm chứ.”

“Ở Howards End thì đúng thế — chứ ở Luân Đôn thì chẳng có lý do gì để mà dậy sớm cả.”

“Chẳng có lý do gì để dậy ư?” Margaret kêu lên vẻ bất bình. “Khi mà có biết bao nhiêu triển lãm mùa thu, lại thêm Ysaÿe biểu diễn vào buổi chiều nữa chứ! Chưa kể đến những mối quan hệ xã giao nữa chứ.”

“Thực ra thì tôi hơi mệt. Đầu tiên là đám cưới, rồi Paul đi vắng, và thay vì nghỉ ngơi vào ngày hôm qua, tôi lại đi trả lễ một vòng.”

“Đám cưới ạ?”

“Vâng; Charles, con trai lớn của tôi, đã kết hôn.”

“Thế ạ!”

“Chúng tôi thuê căn hộ chủ yếu là vì việc đó, và cũng để Paul có thể sắm sửa trang thiết bị sang châu Phi. Căn hộ thuộc sở hữu của một người họ hàng bên chồng tôi, và cô ấy đã rất tốt bụng nhã ý cho chúng tôi mượn. Thế nên trước khi ngày trọng đại diễn ra, chúng tôi đã có cơ hội làm quen với gia đình của Dolly, điều mà trước đó chúng tôi chưa làm được.”

Margaret hỏi gia đình của Dolly là ai.

“Họ Fussell. Người cha phục vụ trong quân đội Ấn Độ — đã nghỉ hưu; người anh cũng trong quân đội. Mẹ cô bé đã qua đời.”

Thế nên có lẽ đó chính là những “gã đàn ông cằm bạnh rám nắng” mà Helen từng bắt gặp qua cửa sổ vào một buổi chiều nọ. Margaret cảm thấy hơi tò mò đôi chút trước số phận của gia đình nhà Wilcox. Cô đã nhiễm cái thói quen đó vì Helen, và nó cứ bám lấy cô mãi. Cô hỏi thêm thông tin về cô nàng Dolly Fussell trước đây, và được đáp lại bằng một giọng điệu đều đều, không chút cảm xúc. Giọng của bà Wilcox, dẫu ngọt ngào và có sức hút, lại có rất ít quãng biểu cảm. Nó gợi ý cho ta thấy rằng tranh vẽ, các buổi hòa nhạc và con người đều có giá trị nhỏ nhoi và ngang bằng nhau. Chỉ có một lần giọng bà trở nên nhanh hơn — đó là khi nói về Howards End.

“Charles và Albert Fussell đã quen biết nhau từ lâu. Chúng cùng một câu lạc bộ, và cả hai đều mê golf như điếu đổ. Dolly cũng chơi golf, dù tôi tin là chơi không giỏi bằng; và chúng gặp nhau lần đầu trong một giải đấu đôi hỗn hợp. Tất cả chúng tôi đều quý con bé, và rất hài lòng. Chúng kết hôn vào ngày 11, chỉ vài ngày trước khi Paul lên đường. Charles rất muốn em trai mình làm phù rể nên nằng nặc đòi tổ chức vào ngày 11 cho bằng được. Nhà Fussell thì thích sau Giáng sinh hơn, nhưng họ cũng rất dễ tính về chuyện đó. Kia là bức ảnh của Dolly — trong cái khung đôi ấy.”

“Bà có chắc là cháu không làm phiền bà chứ, bà Wilcox?”

“Rồi, rất chắc chắn.”

“Vậy thì cháu sẽ ở lại. Cháu đang rất thích thú đây.”

Bức ảnh của Dolly giờ đây được mang ra săm soi. Trên đó có đề chữ “Tặng Mims yêu quý”, mà bà Wilcox giải thích là “cái tên mà cô bé và Charles đã thống nhất là sẽ gọi tôi trông có vẻ ngốc nghếch, với một khuôn mặt tam giác — kiểu khuôn mặt thường dễ hấp dẫn những gã đàn ông lực lưỡng. Cô ta rất xinh đẹp. Từ Dolly, Margaret chuyển sang ngắm Charles, người có những đường nét khuôn mặt hiện lên ở khung bên cạnh. Cô suy diễn về những sức mạnh đã kéo hai con người ấy lại gần nhau cho đến khi Chúa chia lìa họ. Cô còn kịp thầm mong họ sẽ được hạnh phúc.

“Chúng đã đi nghỉ tuần trăng mật ở Naples.”

“Đúng là những kẻ may mắn!”

“Tôi khó mà tưởng tượng được cảnh Charles ở Ý.”

“Anh ấy không thích du lịch sao?”

“Nó thích du lịch chứ, nhưng lại rất hay soi mói người ngoại quốc. Điều nó thích nhất là đi ô tô du lịch quanh nước Anh, và tôi nghĩ điều đó đã thành công mỹ mãn nếu thời tiết không quá khủng khiếp như vậy. Cha nó đã tặng nó một chiếc ô tô làm quà cưới, hiện tại đang được cất giữ ở Howards End.”

“Chắc là ở đó nhà mình có gara chứ ạ?”

“Có chứ. Chồng tôi mới xây một cái nhỏ hồi tháng trước, ở phía tây ngôi nhà, cách cây du rủ không xa, nằm trong khu vực trước đây là bãi cỏ chăn ngựa.”

Những từ cuối cùng vang lên với một âm điệu khó tả.

“Con ngựa đâu mất rồi ạ?” Margaret hỏi sau một thoáng im lặng.

“Con ngựa á? Ồ, nó chết lâu lắm rồi.”

“Cây du rủ thì cháu vẫn nhớ. Helen từng nhắc đến nó như một cái cây vô cùng tráng lệ.”

“Đó là cây du rủ đẹp nhất ở hạt Hertfordshire đấy. Em gái cô có kể cho cô nghe về những chiếc răng không?”

“Không ạ.”

“Ồ, nghe có khi cô lại thấy thích thú đấy. Có những chiếc răng lợn được cắm vào thân cây, cách mặt đất khoảng bốn thước. Người dân quê đã cắm chúng vào đó từ lâu lắm rồi, và họ nghĩ rằng nếu nhai một mẩu vỏ cây ấy, nó sẽ chữa được bệnh đau răng. Giờ thì những chiếc răng ấy hầu như đã bị vỏ cây nuốt chửng mất rồi, và cũng chẳng còn ai đến cây đó nữa.”

“Cháu thì có đấy. Cháu rất thích văn hóa dân gian và mọi thứ mê tín dị đoan lâu đời.”

“Cô có nghĩ là cái cây đó thực sự chữa được bệnh đau răng, nếu người ta tin vào nó không?”

“Tất nhiên là có rồi. Nó chữa được bách bệnh ấy chứ — ít nhất là một lần.”

“Quả thực tôi nhớ có những trường hợp — cô thấy đấy, tôi đã sống ở Howards End từ rất, rất lâu trước khi ông Wilcox biết đến nó. Tôi sinh ra ở đó mà.”

Cuộc trò chuyện lại chuyển hướng. Vào lúc đó, nó chẳng khác gì những lời tán gẫu vơ vẩn. Cô cảm thấy hứng thú khi nữ chủ nhà giải thích rằng Howards End là tài sản riêng của bà. Cô lại thấy chán ngấy khi nghe kể quá chi tiết về gia đình Fussell, về những mối lo của Charles khi đến Naples, về lịch trình di chuyển của ông Wilcox và Evie, những người đang đi ô tô dạo chơi ở Yorkshire. Margaret không tài nào chịu nổi sự nhàm chán. Cô đâm ra mất tập trung, nghịch ngợm chiếc khung ảnh, làm rơi nó xuống, làm vỡ mặt kính của bức ảnh Dolly, cất lời xin lỗi, được tha thứ, rồi lại bị cắt đứt tay vào mảnh kính, được thương xót, và cuối cùng đành cáo từ — rằng cô còn bao nhiêu việc nhà phải lo, và phải đi gặp thầy dạy cưỡi ngựa cho Tibby nữa.

Rồi âm điệu kỳ lạ ấy lại vang lên một lần nữa.

“Tạm biệt cô Schlegel, tạm biệt nhé. Cảm ơn cô đã ghé qua. Cô đã làm tôi thấy phấn chấn lên nhiều đấy.”

“Cháu rất vui vì điều đó!”

“Tôi... tôi tự hỏi không biết có bao giờ cô nghĩ về bản thân mình không?”

“Cháu chẳng nghĩ đến chuyện gì khác ngoài nó cả,” Margaret đỏ mặt đáp, nhưng vẫn để tay mình nằm gọn trong lòng bàn tay người bệnh.

“Tôi tự hỏi đấy. Tôi từng tự hỏi như thế ở Heidelberg.”

“Cháu chắc chắn mà!”

“Tôi suýt nghĩ rằng...”

“Vâng?” Margaret hỏi, bởi khoảng lặng kéo dài quá lâu — một khoảng lặng gợi nhắc đến ánh lửa bập bùng, ánh đèn đọc sách leo lét trên đôi bàn tay họ, mảng sáng mờ ảo hắt vào từ khung cửa sổ; một khoảng lặng của những chiếc bóng chập chờn và vĩnh cửu.

“Tôi suýt nghĩ rằng cô quên mất mình là một thiếu nữ.”

Margaret giật mình và có phần khó chịu. “Cháu đã hai mươi chín tuổi rồi,” cô nhận xét. “Đâu còn trẻ trung gì cho cam.”

Bà Wilcox mỉm cười.

“Sao bà lại nói thế? Ý bà là cháu đã cư xử vụng về và thô lỗ sao?”

Một cái lắc đầu. “Ý tôi chỉ đơn giản là tôi đã năm mươi mốt tuổi, và đối với tôi, cả hai cô... Thôi cứ đọc nó trong sách vở nào đó đi; tôi chẳng thể diễn đạt rõ ràng được.”

“Ồ, cháu hiểu rồi — là sự thiếu kinh nghiệm. Ý bà là cháu chẳng khá khẩm hơn Helen là bao, vậy mà lại còn cả gan đi khuyên răn con bé phải không ạ.”

“Vâng. Cô hiểu đúng rồi đấy. Thiếu kinh nghiệm chính là từ đó.”

“Thiếu kinh nghiệm,” Margaret lặp lại bằng giọng điệu vừa nghiêm túc vừa phơi phới.

“Tất nhiên rồi, cháu còn phải học hỏi mọi thứ — hoàn toàn mọi thứ — hệt như Helen vậy. Cuộc sống này vô cùng phức tạp và đầy rẫy những điều bất ngờ. Ít ra thì cháu cũng nhận thức được đến chừng ấy. Phải khiêm nhường và tử tế, phải tiến thẳng về phía trước, phải yêu thương con người thay vì thương hại họ, phải nhớ đến những mảnh đời bất hạnh — chà, người ta không thể làm tất cả những điều đó cùng một lúc được, thật tệ làm sao, bởi chúng vốn mâu thuẫn lẫn nhau. Đó là lúc sự điều độ xuất hiện — để sống theo sự điều độ. Đừng có BẮT ĐẦU bằng sự điều độ. Chỉ có mấy kẻ đạo đức giả mới làm thế. Hãy để sự điều độ xuất hiện như một phương sách cuối cùng, khi những điều tốt đẹp hơn đã thất bại, và khi rơi vào cảnh bế tắc... Ôi chao, cháu lại bắt đầu ra oai giảng đạo rồi đây!”

“Quả thực, cô đã diễn tả những khó khăn của cuộc sống một cách tuyệt vời,” bà Wilcox nói, rụt tay lại vào trong phần bóng râm tối hơn. “Đó chính xác là những gì tôi vẫn muốn nói về chúng.”