Helen bắt đầu tự hỏi tại sao mình lại bỏ ra đến tám bảng Anh chỉ để làm cho vài người phát bệnh và những người khác nổi giận. Giờ đây, khi làn sóng phấn khích đã rút đi, bỏ lại cô cùng vợ chồng anh Bast bơ vơ qua đêm tại một khách sạn ở Shropshire, cô tự hỏi lực lượng nào đã khiến làn sóng ấy dâng lên. Dù sao thì cũng chẳng có hại gì. Margaret giờ đây sẽ giải quyết mọi chuyện một cách thỏa đáng, và dù không đồng tình với phương cách của chị gái, Helen biết rằng về lâu về dài vợ chồng Bast cũng sẽ được hưởng lợi.
“Ông Wilcox thật chẳng có logic chút nào,” cô giải thích với Leonard, người vừa dỗ vợ ngủ xong và đang ngồi cùng cô trong gian phòng ăn vắng lặng của khách sạn. “Nếu chúng ta nói rằng nhận anh vào làm là trách nhiệm của ông ấy, ông ấy có thể sẽ từ chối ngay. Thực ra ông ấy không được giáo dục đến nơi đến chốn. Tôi không muốn làm anh có định kiến với ông ấy, nhưng rồi anh sẽ thấy làm việc với ông ấy là cả một sự thử thách.”
“Tôi chẳng biết làm sao để cảm ơn cô cho đủ, cô Schlegel,” Leonard đáp, đó là tất cả những gì anh có thể thốt ra lúc này.
“Tôi tin vào trách nhiệm cá nhân. Anh có tin không? Và cả cá tính trong mọi chuyện nữa. Tôi ghét—tôi đồ rằng mình không nên nói thế—nhưng nhà Wilcox rõ ràng đang đi sai đường. Mà có lẽ cũng chẳng phải lỗi của họ. Có thể cái mầm sống nhỏ bé biết xưng ‘Tôi’ đã bị khuyết mất trong đầu họ, nên có trách móc họ thì cũng chỉ hoài công. Có một thuyết đáng sợ cho rằng một chủng tộc đặc biệt đang được sinh ra để cai trị phần còn lại của chúng ta trong tương lai, chỉ vì họ thiếu mất cái mầm sống biết xưng ‘Tôi’ ấy. Anh đã nghe qua thuyết đó chưa?”
“Tôi không có thời gian đọc sách.”
“Vậy anh từng nghĩ đến nó chưa? Rằng trên đời có hai loại người—loại người như chúng ta, sống chân thật từ sâu thẳm tâm hồn, và loại người khác thì không thể, bởi đầu óc họ chẳng có chiều sâu? Họ không thể xưng ‘Tôi’. Họ không thực sự TỒN TẠI, và vì thế họ là những siêu nhân. Pierpont Morgan cả đời chưa từng xưng ‘Tôi’ bao giờ.”
Leonard xốc lại tinh thần. Nếu ân nhân của anh muốn bàn luận chuyện triết lý, anh phải chiều lòng cô. Cô quan trọng hơn nhiều so với quá khứ tan nát của anh. “Tôi chưa bao giờ đọc Nietzsche,” anh nói. “Nhưng tôi luôn hiểu rằng những siêu nhân đó khá giống với những gì cô có thể gọi là kẻ vị kỷ.”
“Ôi không, sai rồi,” Helen đáp. “Chẳng có siêu nhân nào lại nói ‘Tôi muốn’, vì câu ‘Tôi muốn’ sẽ dẫn đến câu hỏi ‘Tôi là ai?’, và từ đó dẫn đến Lòng trắc ẩn cùng Sự công bằng. Kẻ đó chỉ nói ‘muốn’ thôi. ‘Muốn Châu Âu’, nếu hắn là Napoleon; ‘muốn có vô số vợ’, nếu hắn là Yêu râu xanh Bluebeard; ‘muốn tranh Botticelli’, nếu hắn là Pierpont Morgan. Chẳng bao giờ có cái ‘Tôi’; và nếu anh có thể nhìn thấu bên trong một siêu nhân, anh sẽ chỉ thấy sự hoảng loạn và trống rỗng ở giữa tâm hồn.”
Leonard im lặng một lúc. Rồi anh hỏi: “Tôi có thể hiểu rằng, cô Schlegel, cô và tôi đều thuộc loại người biết xưng ‘Tôi’ chứ?”
“Dĩ nhiên rồi.”
“Và cả chị cô nữa?”
“Dĩ nhiên,” Helen nhắc lại, hơi gắt gao một chút. Cô đang bực Margaret, nhưng không muốn chị mình bị đem ra bàn tán. “Tất cả những người đàng hoàng đều biết xưng ‘Tôi’.”
“Nhưng ông Wilcox—có lẽ ông ấy không—”
“Tôi nghĩ bàn về ông Wilcox cũng chẳng giải quyết được gì.”
“Đúng thế, đúng thế,” anh đồng tình. Helen tự hỏi tại sao mình lại gắt gỏng với anh. Một hai lần trong ngày, cô đã khuyến khích anh đưa ra nhận xét, rồi ngay sau đó lại chặn đứng anh lại. Có phải cô sợ anh sẽ vượt quá giới hạn? Nếu đúng vậy thì cô thật tồi tệ.
Nhưng Leonard lại thấy sự gắt gỏng đó hết sức tự nhiên. Mọi việc cô làm đều tự nhiên và chẳng thể nào gây mất lòng ai. Khi hai cô nhà Schlegel ở cùng nhau, anh cảm thấy họ dường như không phải là con người—mà như một thứ chong chóng phát ra lời cảnh báo. Nhưng một cô Schlegel đứng riêng lẻ thì lại khác. Helen thì chưa kết hôn, Margaret thì sắp kết hôn, và chẳng ai là cái bóng của người kia. Một luồng sáng cuối cùng đã rọi vào thế giới thượng lưu giàu có này, và anh nhận ra nơi đó đầy rực những con người, mà một vài trong số họ thân thiện với anh hơn những người khác. Helen đã trở thành cô Schlegel của “riêng anh”, người từng mắng mỏ anh, viết thư cho anh, và ngày hôm qua đã xông đến giúp đỡ anh với một nhiệt huyết đầy trân quý. Margaret, dù không độc ác, nhưng lại nghiêm khắc và xa cách. Anh sẽ không bao giờ dám ngỏ ý giúp đỡ cô ấy. Anh chưa từng thích cô ấy, và bắt đầu nghĩ rằng ấn tượng ban đầu của mình là đúng, rằng em gái cô ấy cũng chẳng mặn mà gì với chị mình. Helen chắc chắn là đang cô đơn. Một người cho đi quá nhiều nhưng lại nhận về quá ít. Leonard thấy ấm lòng khi nghĩ rằng mình có thể giúp cô tránh bớt phiền muộn bằng cách giữ im lặng và giấu kín những gì mình biết về ông Wilcox. Jacky đã oang oang tiết lộ bí mật đó khi anh ra bãi cỏ đón thị. Sau cú sốc ban đầu, anh không còn bận tâm cho bản thân mình nữa. Đến giờ anh chẳng còn ảo tưởng gì về vợ mình, và đây chỉ là một vết hoen ố mới trên gương mặt của một tình yêu vốn dĩ chưa bao giờ thuần khiết. Giữ cho sự hoàn hảo được vẹn nguyên, đó phải là lý tưởng của anh, nếu tương lai còn cho anh thời gian để có lý tưởng. Helen, và cả Margaret vì cớ của Helen, tuyệt đối không được biết chuyện này.
Helen làm anh bối rối khi chuyển đề tài sang vợ anh. “Bà Bast—bà ấy có bao giờ xưng ‘Tôi’ không?” cô hỏi, nửa như trêu đùa, rồi tiếp lời: “Bà ấy mệt lắm rồi phải không?”
“Tốt nhất là cô ấy nên nghỉ ngơi trong phòng,” Leonard nói.
“Tôi vào ngồi cùng bà ấy nhé?”
“Cảm ơn cô, không cần đâu ạ; cô ấy không cần người trò chuyện đâu.”
“Anh Bast này, vợ anh là người như thế nào?”
Leonard đỏ mặt đến tận tai.
“Anh phải hiểu tính tôi rồi chứ. Câu hỏi đó làm anh phật ý à?”
“Không, ôi không, cô Schlegel, không phải đâu.”
“Vì tôi yêu sự thành thật. Đừng giả vờ rằng cuộc hôn nhân của anh đang hạnh phúc. Anh và bà ấy chẳng có điểm gì chung cả.”
Anh không phủ nhận, nhưng ngập ngừng nói: “Tôi đoán điều đó quá rõ ràng rồi; nhưng Jacky chưa bao giờ cố ý hại ai. Khi mọi chuyện tồi tệ đi, hoặc khi tôi nghe thấy những lời đồn đại, tôi từng nghĩ đó là lỗi của cô ấy, nhưng nhìn lại thì lỗi tại tôi nhiều hơn. Tôi vốn không nhất thiết phải cưới cô ấy, nhưng đã cưới rồi thì tôi phải gánh vác và chăm sóc cho cô ấy.”
“Anh chị kết hôn được bao lâu rồi?”
“Gần ba năm.”
“Người nhà anh nói sao?”
“Họ không muốn dính dáng gì đến chúng tôi nữa. Khi nghe tin tôi kết hôn, họ đã họp gia đình và từ mặt chúng tôi hoàn toàn.”
Helen bắt đầu đi qua đi lại trong phòng. “Anh bạn tốt của tôi ơi, thật là một mớ bôi bác!” cô nhẹ nhàng nói. “Gia đình anh gồm những ai?”
Anh có thể trả lời câu hỏi này. Cha mẹ anh đã mất, trước đây làm nghề buôn bán; các chị gái anh lấy mấy người đại lý thương mại; còn anh trai anh là một trợ tế phụ trách việc nhà chùa.
“Còn ông bà anh thì sao?”
Leonard tiết lộ một bí mật mà từ trước đến nay anh luôn coi là xấu hổ. “Họ chẳng là gì cả,” anh nói, “chỉ là lao động nông nghiệp và những người đại loại thế.”
“Thế sao! Ở vùng nào vậy?”
“Hầu hết là ở Lincolnshire, nhưng ông ngoại tôi—kỳ lạ thay, lại đến từ chính vùng này.”
“Từ chính Shropshire này sao. Đúng là kỳ lạ thật. Người nhà mẹ tôi thì ở Lancashire. Nhưng tại sao anh trai và các chị anh lại phản đối bà Bast?”
“Ôi, tôi cũng không biết.”
“Xin lỗi anh, anh biết đấy chứ. Tôi đâu phải trẻ con. Anh nói gì tôi cũng chịu đựng được hết, và anh càng nói nhiều thì tôi càng có thể giúp được nhiều. Có phải họ nghe thấy điều gì không tốt về bà ấy không?”
Anh im lặng.
“Tôi nghĩ là tôi đoán ra rồi,” Helen nói với vẻ rất nghiêm trang.
“Tôi không nghĩ vậy đâu, cô Schlegel; tôi hy vọng là không phải.”
“Chúng ta phải thẳng thắn với nhau, ngay cả trong những chuyện này. Tôi đã đoán ra rồi. Tôi vô cùng, vô cùng tiếc cho anh, nhưng điều đó chẳng làm thay đổi chút nào thái độ của tôi cả. Tôi vẫn sẽ đối xử với hai người như trước. Tôi không trách vợ anh vì những chuyện đó, tôi trách đàn ông.”
Leonard đành để yên như vậy—miễn là cô không đoán ra người đàn ông đó là ai. Cô đứng bên cửa sổ và từ từ kéo rèm lên. Khách sạn nhìn ra một quảng trường tối mờ. Sương mù đã bắt đầu giăng xuống. Khi cô quay lại nhìn anh, đôi mắt cô sáng lên. “Cô đừng bận tâm làm gì,” anh nán xin. “Tôi không chịu nổi khi thấy cô như vậy. Chúng tôi rồi sẽ ổn nếu tôi tìm được việc làm. Giá mà tôi tìm được việc—một công việc ổn định. Thế thì mọi chuyện sẽ không đến mức tồi tệ nữa. Tôi không còn tơ tưởng đến sách vở như trước. Tôi có thể hình dung rằng với một công việc ổn định, chúng tôi sẽ lại dàn xếp êm đẹp. Việc làm sẽ khiến người ta bớt suy nghĩ lung tung.”
“Dàn xếp êm đẹp để sống một cuộc đời thế nào?”
“Ồ, chỉ là sống qua ngày thôi.”
“Và đó mà gọi là sống sao!” Helen nói, giọng nghẹn lại. “Sao anh có thể chấp nhận như thế, khi bao nhiêu điều đẹp đẽ đang chờ được ngắm nhìn và thưởng thức—với âm nhạc—với những buổi dạo bước đêm thâu—”
“Dạo bước đêm thâu chỉ tuyệt khi người ta có việc làm thôi,” anh đáp. “Ôi, trước đây tôi từng nói bao điều nhảm nhí, nhưng chẳng có gì tống khát vọng đó ra khỏi đầu nhanh bằng việc nhân viên phát án đến siết nợ tại nhà. Khi thấy hắn sờ sẫm vào những cuốn sách của Ruskin và Stevenson của mình, tôi như nhìn thấy cuộc sống một cách trần trụi và thực tế, và nó chẳng phải là một cảnh tượng đẹp đẽ gì. Sách của tôi đã lấy lại được rồi, nhờ có cô, nhưng chúng sẽ không bao giờ còn như xưa đối với tôi nữa, và tôi sẽ chẳng bao giờ còn thấy đêm trong rừng là một điều kỳ diệu.”
“Tại sao lại không?” Helen hỏi, đẩy tung cửa sổ ra.
“Bởi vì tôi nhận ra con người ta bắt buộc phải có tiền.”
“Chà, anh sai rồi.”
“Tôi cũng ước là mình sai, nhưng—vị mục sư—ông ấy có tiền riêng, hoặc được trả lương; nhà thơ hay nhà nhạc sĩ—cũng thế cả thôi; kẻ lang thang—chẳng có gì khác biệt. Kẻ lang thang cuối cùng rồi cũng vào trại tế xóm, và sống bằng tiền của người khác. Cô Schlegel ơi, tiền mới là thứ có thật, còn tất cả những thứ khác chỉ là mộng tưởng.”
“Anh vẫn sai. Anh đã quên mất Cái Chết.”
Leonard không thể hiểu nổi.
“Nếu chúng ta sống mãi mãi, những gì anh nói sẽ đúng. Nhưng chúng ta phải chết, chúng ta phải rời bỏ cuộc đời này nay mai. Bất công và tham lam sẽ là bản chất thực sự nếu chúng ta sống vĩnh hằng. Nhưng sự thật là ta phải bám lấy những điều khác, bởi Cái Chết đang đến gần. Tôi yêu Cái Chết—không phải một cách bệnh trĩu, mà bởi Vì Nó giải thích tất cả. Nó cho tôi thấy sự trống rỗng của Tiền Bạc. Cái Chết và Tiền Bạc là những kẻ thù vĩnh cửu. Không phải Cái Chết và Sự Sống. Đừng bận tâm điều gì nằm sau Cái Chết, anh Bast ạ, nhưng hãy tin chắc rằng nhà thơ, nhà nhạc sĩ và kẻ lang thang sẽ hạnh phúc hơn trong cõi ấy so với kẻ chưa bao giờ học được cách nói ‘Tôi là Tôi’.”
“Tôi nghi ngờ điều đó.”
“Tất cả chúng ta đều đang chìm trong sương mù—tôi biết, nhưng tôi có thể giúp anh đến mức này—những người như nhà Wilcox còn chìm sâu trong sương mù hơn bất kỳ ai. Những người Anh lành nghề, vững vàng! Xây dựng nên những đế chế, san bằng cả thế giới thành cái mà họ gọi là lẽ thường tình. Nhưng chỉ cần nhắc đến Cái Chết là họ phật ý, bởi Cái Chết mới thực sự là Uy Quyền Đế Quốc, và Nó không ngừng cất tiếng buộc tội họ.”
“Tôi cũng sợ Cái Chết như bất kỳ ai thôi.”
“Nhưng anh không sợ ý niệm về Cái Chết.”
“Nhưng có gì khác nhau đâu?”
“Khác nhau vô cùng,” Helen nói, giọng trầm xuống nghiêm trang hơn trước.
Leonard nhìn cô đầy kinh ngạc, cảm nhận được những điều vĩ đại đang cuộn trào ra từ đêm đen mù sương. Nhưng anh không thể tiếp nhận chúng, bởi lòng anh vẫn còn đong đầy những chuyện vụn vặt. Như chiếc ô bị mất từng làm hỏng buổi hòa nhạc ở Queen’s Hall, thì việc mất chỗ làm lúc này đang che mờ những giai điệu thần thánh hơn. Cái Chết, Sự Sống và Chủ Nghĩa Vật Chất là những từ ngữ hay ho, nhưng liệu ông Wilcox có nhận anh làm thư ký không? Dù người ta có nói thế nào đi nữa, ông Wilcox vẫn là vua của thế giới này, là siêu nhân với đạo đức của riêng mình, kẻ mà đầu óc luôn lơ lửng trên mây xanh.
“Có lẽ tôi ngốc quá,” anh nói như lời xin lỗi.
Trong khi đó, với Helen, nghịch lý ấy ngày càng trở nên rõ ràng. “Cái Chết hủy hoại con người: ý niệm về Cái Chết cứu rỗi con người.” Đằng sau những quan tài và bộ xương làm khiếp sợ những tâm hồn tầm thường là một điều gì đó vô cùng bao la mà mọi phần cao quý trong chúng ta đều đáp lại. Những người đời có thể lùi bước trước nhà táng xương mà một ngày nào đó họ sẽ bước vào, nhưng Tình Yêu thì hiểu rõ hơn. Cái Chết là kẻ thù của Tình Yêu, nhưng cũng là kẻ ngang hàng với Tình Yêu, và trong cuộc đọ sức truyền kiếp của họ, sức mạnh của Tình Yêu đã được rèn giũa, tầm nhìn của Tình Yêu đã trở nên tinh tường, cho đến khi không còn ai có thể đứng vững để chống lại Tình Yêu nữa.
“Cho nên đừng bao giờ bỏ cuộc,” cô gái tiếp tục, và lặp đi lặp lại lời bào chữa mơ hồ nhưng đầy thuyết phục mà Thế Giới Vô Hình chống lại Thế Giới Hữu Hình. Sự phấn khích của cô tăng lên khi cô cố cắt đứt sợi dây đang buộc chặt Leonard với mặt đất. Được tết nên từ những trải nghiệm đắng cay, sợi dây ấy đã chống lại cô. Đúng lúc đó, người phục vụ bước vào và đưa cho cô một bức thư của Margaret. Bên trong có một tờ note khác gửi cho Leonard. Họ đọc thư, trong tiếng rì rầm của dòng sông bên ngoài.
