"Thầy Mễ, lại đến xem 'hỷ tài' sao."

"Đúng vậy." Mễ Vĩnh Tường ngoài sáu mươi tuổi, cứ vài ba bữa lại đến quan tâm đến cỗ "hỷ tài" mà mình đặt làm cho bản thân: "Làm xong chưa? Đã sơn chưa?"

"Mấy ngày nay đã làm xong rồi. Lên kệ sơn lót khá tốn công, phải dùng dầu trẩu, vôi, nước cơm nếp để trét kín khe hở. Rồi sơn đen, quét dầu trẩu..." Thợ làm quan tài nói.

"Sơn đen dày một chút. Chữ 'Thọ' ở tấm ván trước, tôi sẽ tự viết."

"Tất nhiên, tất nhiên rồi, thầy Mễ có nét chữ đẹp như vậy, chúng tôi sao dám múa rìu qua mắt thợ?"

Các cửa tiệm quan tài thường tụ tập thành hàng, phía trước là cửa hàng, nửa phần trước trưng bày đủ loại quan tài, người chết rồi mới mua gọi là "thọ tài", khi còn sống đã mua sẵn gọi là "hỷ tài". Phía sau cửa tiệm là xưởng làm việc, cưa gỗ, bào gỗ, sơn phết, tiếng động đinh đinh đo đo không ngớt. Tiệm quan tài chỉ có thể chuẩn bị hàng chờ khách, hoặc khách hàng đặt theo khả năng, không tiện chào mời khắp nơi, đều là nhờ tiếng lành đồn xa.

Cỗ "hỷ tài" Mễ Vĩnh Tường đặt cho mình cũng đã qua vài lần thương lượng giá cả.

Đời Thanh có phong tục này, bất kể ngày tháng có gian nan thế nào, chỉ cần không rơi vào cảnh ăn mày, không có cơm ăn ba bữa, thì đều phải sớm tích cóp đủ "tiền quan tài", chuẩn bị sẵn một cỗ quan tài, mới gọi là an tâm nhắm mắt.

Quan tài là vật mà mỗi người dân nghèo chạy vạy ngược xuôi coi trọng nhất, là nơi về cuối cùng, là ngôi nhà tốt của cả đời bôn ba.

Mễ Vĩnh Tường thở dài:

"Người ta nói 'sinh ở Tô Châu, mặc ở Hàng Châu, ăn ở Quảng Châu, chết ở Liễu Châu', ván thọ tốt nhất chính là gỗ ở bờ bắc sông Liễu, chất cứng màu đen bóng loáng, gõ vào có tiếng vang lanh lảnh..."

"Thầy Mễ, chúng tôi chọn dùng có gỗ tếch, gỗ bách, gỗ sam, gỗ thông, gỗ du, gỗ hòe, gỗ sồi đỏ, gỗ bu-lô đỏ, không hề kém cạnh. Hơn nữa tiền nào của nấy, thầy yên tâm, đều là vì người già xung hỷ tăng thọ cả đấy."

Mễ Vĩnh Tường trong lòng đã có tính toán, bàn tính này đã gảy từ lâu, cỗ "hỷ tài" đã chọn đi chọn lại, tiêu tốn hơn phân nửa số tiền tiết kiệm cả đời.

Người bình thường đều là con cháu vì tỏ lòng hiếu thảo mà đặt làm, nhưng vợ Mễ Vĩnh Tường đã mất sớm, lại không có con cái, mọi thứ đều phải tự lo.

Ông là người đọc sách, từng làm tú tài, nhưng không thi đỗ cử nhân. Luôn làm khách quý trong các gia đình giàu có. Vì vậy ai cũng tôn xưng là "thầy". Dạy dỗ con cái nhà phú hộ một thời gian, chờ chúng trưởng thành, làm việc, kết hôn, kế thừa gia nghiệp, ông cũng công thành thân thoái, lại tìm một chỗ dạy học khác.

Mễ Vĩnh Tường dù mang họ "Mễ", nhưng thầy giáo không phải là giàu có, chắt bóp chi tiêu tiết kiệm được một khoản tiền, dùng cho lúc trăm tuổi già.

Việc chế tác "hỷ tài", từ đầu đến cuối miệng quan tài phải quay xuống dưới, vì miệng quay lên có kiêng kỵ là "chứa người". Sau khi hoàn thành mọi công đoạn mới được "lật quan", chỉ đợi ngày này rước hỷ về nhà, đốt pháo, thắp nến thắp hương, rải quả hỷ, tiền hỷ, kẹo hỷ, cho thợ mộc và người khiêng quan tiền mừng... Sau khi lễ xong người tan, trời đã tối.

Cái "nhà" này, là căn nhà cũ của chủ nhà họ Trịnh, xem như đối đãi với ông không tệ, sau khi ông nghỉ hưu sớm liền ở lại đây dưỡng già — mặc dù ông từng khiến chủ nhà không vui.

Là thế này, tất cả đều vì một câu chuyện vô tình.

Ông dạy học cho con cái của đại phòng, nhị phòng, tam phòng, giảng về lịch sử. Nhắc đến thành ngữ "thoán ung thí trĩ" (liếm nhọt hút mủ), chữ khó viết, lại khó hiểu.

Thầy liền kể điển tích, nhân vật chính là Đặng Thông, người giàu nhất thiên hạ thời nhà Hán.

"Nhà Hán có một 'Hoàng đầu lang', chính là người lái thuyền chèo đò. Chuyện kể rằng một hôm Hán Văn Đế nằm mơ, không lên được trời, có một Hoàng đầu lang từ phía sau đẩy một cái, cuối cùng cũng lên trời thành tiên —"

Lũ trẻ nghe đến mê mẩn, ngay cả chủ nhà đi ngang qua thư phòng cũng dừng bước nghe kể chuyện.

"Hán Văn Đế đi khắp nơi dò hỏi, dựa vào dáng vẻ trong mơ tìm được Đặng Thông, đúng rồi, chính là hắn. Rất được sủng ái, ban thưởng hàng tỉ tiền vàng, quan đến Thượng đại phu. Đặng Thông hầu hạ hoàng đế không tiếc sức lực, chịu nhục để làm hài lòng vua."

"Là 'tướng công' của hoàng đế sao?" Một đứa trẻ lớn tuổi hơn hỏi: "Giống như kép hát nam đóng vai nữ sao?"

Mọi người dường như hiểu mà không hiểu, cười khúc khích.

"Còn ghê gớm hơn thế — trên người hoàng đế mọc một cái nhọt lớn, Đặng Thông không bỏ lỡ cơ hội nịnh hót này, liền áp mặt vào đó, chịu đựng sự buồn nôn, hút mủ từ nhọt lớn. Hành động này đã làm lay động lòng quân. Vua hỏi: 'Trên đời này, ai là người trẫm yêu nhất?' Đặng Thông tính toán kỹ lưỡng: 'Tất nhiên là thái tử ạ!' Đúng lúc thái tử đến hỏi bệnh, hoàng đế bảo thái tử hút mủ, thái tử rất khó xử. Từ đó Đặng Thông chiếm trọn lòng hoàng đế. Sau đó, hoàng đế lệnh cho tướng số xem tướng cho hắn, kết luận là 'Đặng Thông sẽ chết vì đói nghèo', Hán Văn Đế không phục, cười ha hả, sao có thể? Lập tức hạ lệnh ban cho hắn đồng sơn ở quận Thục, còn cho phép hắn tự đúc tiền, lưu thông cả nước, Đặng cũng trở nên cực kỳ giàu có."

"Vậy cuối cùng hắn có chết vì đói nghèo không?" Mọi người truy hỏi.

"Sau khi Văn Đế băng hà, Cảnh Đế lên ngôi — chính là thái tử năm xưa bị đắc tội mà sinh lòng oán hận. Hoàng đế mới mượn cớ khai thác mỏ khi đi qua, bãi miễn chức quan của Đặng Thông, lại khép hắn vào tội đúc tiền, gia sản bị tịch thu toàn bộ. Từ đó hắn ngồi tù, chạy trốn, ăn nhờ ở đậu, đói khát, đến chết trong túi cũng không có một đồng."

Thầy Mễ giáo huấn lũ trẻ nhà giàu này:

"Trong các con có người cơm trắng rơi vãi đầy bàn, có người ăn sủi cảo chỉ ăn nhân còn vỏ thì nhổ ra, lại còn tiêu xài hoang phí — trên đời này phú quý không đảm bảo được lâu dài, đều chỉ là mây khói thoảng qua, xem đó, người giàu nhất thiên hạ cũng có lúc không có lấy một đồng. Tất cả đều là do số mệnh định sẵn!"

Câu chuyện nghe hay, nhưng chủ nhà cảm thấy không lọt tai. Chẳng ai rõ nguyên nhân giàu có của mỗi người là gì, có lẽ là chuyện không nên nói lại nói, có lẽ bị hiểu lầm là ám chỉ, có lẽ vì thiếu may mắn mà không vui, cái thứ "số mệnh" này thật huyền bí.

Chủ nhà họ Trịnh cho ông trông coi căn nhà cũ để dưỡng già, coi như là chiếu cố rất hậu hĩnh.

Cỗ "hỷ tài" của Mễ Vĩnh Tường được đặt trong một gian phòng nhỏ phía tây căn nhà, căn nhà cũ rất lớn, chỉ là cũ kỹ, nhưng có thể an thân lập mệnh. Giờ đây quan tài cũng đã rước về, sớm chiều có thể thưởng thức, vuốt ve. Sau khi lật quan, thay bánh trái ép trên quan tài bằng vụn gỗ bào, ngụ ý cát tường.

Quan tài được an đặt ở chỗ thích hợp, từ nay không được mở nắp, di chuyển, để tránh rước họa.

Lên đèn rồi. Hàng xóm là gia đình ông già Trương, thấy Mễ Vĩnh Tường đặt xong "hỷ tài" mà không có vẻ gì là vui mừng, liền nói:

"Thầy Mễ, làm xong rồi, cũng yên tâm rồi."

"Ừm —" Mễ Vĩnh Tường nói: "Vẫn chưa hài lòng lắm, mỏng quá, chỉ có 'yêu nhị tam'."

Quan tài phía trước lớn phía sau nhỏ, phía trước cao phía sau thấp, phía trước dày phía sau mỏng, trên hẹp dưới rộng, đáy mỏng nắp dày. Trước sau gọi là "toàn", trái phải gọi là "bang".

"Đáy dày một tấc, vách dày hai tấc, nắp dày ba tấc — tạm bợ. Đều trách mình không có bản lĩnh, tiền tiết kiệm chỉ có bấy nhiêu."

Trong tâm trí Mễ Vĩnh Tường, tất nhiên là càng dày càng tốt. Gỗ cứng dày dặn, sẽ không thấm nước, không chỉ chống ẩm, còn tránh được chuột cắn kiến đục, chôn dưới đất trăm năm không mục. Người ta cả đời, chỉ mong một cỗ quan tài thật dày. Đáng chú trọng là có vân tròn, vòng tuổi ở giữa tấm ván đều rõ ràng, biết là gỗ tròn nguyên vẹn...

"Cố hết sức là vui rồi." Ông già Trương an ủi: "Như tôi đây, sau khi chết mới do con cháu lo liệu, khi còn sống chưa từng chuẩn bị, không biết cái 'nhà' đó thế nào nữa. Biết đâu lại là 'đồ bỏ đi', các loại ván vụn chắp vá lại."

"Ai, chỉ có hai ba tấc, dày thêm chút nữa thì tốt biết mấy." Người già tâm sự nặng nề không để ý đến câu nói: "Chỉ đành ngày sau sơn thêm vài lớp vậy."

Lại nói:

"Quét mười lớp sơn đen cũng chẳng dày thêm được một tấc."

Một ngày nọ, ngay lúc chuẩn bị tắt nến đi ngủ, đã rất khuya, có hai vị khách lạ gõ cửa. Người lạ, còn có cả người thợ làm quan tài đã gặp qua.

"Thầy Mễ, thầy Mễ, có việc gấp muốn thương lượng một chút."

"Chuyện gì?"

"Muốn mượn quan tài của thầy —"

Đêm khuya đến mượn quan tài, quả thực không kịp trở tay.

Thầy Mễ ngỡ ngàng:

"Thế sao được? Mới vừa 'rước hỷ' về nhà."

Lại hỏi:

"Tại sao lại mượn 'hỷ tài' của tôi?"

Thợ làm quan tài họ Tôn, đã quen thân với thầy Mễ, vội kể rõ ngọn ngành:

"Ông cụ nhà họ đột ngột qua đời, vốn khi còn sống đã chỉ định làm thọ tài, nhưng tháng năm tháng sáu này, bên họ mưa nhiều, gỗ ẩm ướt, mãi không sơn được. Sáu bảy người hối hả làm, miễn cưỡng lắm. Không được là không được. Thi thể ông cụ sắp thối rồi —"

"Thầy Mễ," người con hiếu thảo cầu xin ông: "Dù thời tiết xấu thế nào, mưa gió tuyết sương cũng phải xuất bính, chôn người lại càng không được trì hoãn. Chúng tôi thậm chí đã định ngày với người khiêng quan tài rồi, chỉ đợi một cỗ thọ tài."

"Trong tiệm không có hàng sẵn sao?"

"Đều không làm." Thợ Tôn nói: "Là thế này, lần trước họ tình cờ nhìn thấy 'hỷ tài' của thầy, còn nói làm rất tốt, nên không đi tìm nữa —"

"Nhưng đây là tôi chuẩn bị cho chính mình mà."

Thợ Tôn vì việc buôn bán, khéo mồm khéo miệng:

"Thực ra chúng ta cũng có thuyết xung hỷ — quan tài đã có người nằm qua, ngụ ý 'đã dùng rồi', sau này chủ nhân sẽ sống lâu. Một số người già vào ngày rước hỷ tài về nhà, thích ngồi trong đó một lúc, đã vào quan tài rồi thì không dễ chết sớm đâu."

Thầy Mễ tất nhiên cũng biết phong tục này, còn chọn một ngày tốt để tự mình nằm thử nữa. Trong lúc ông trầm ngâm không nói, người con hiếu thảo muốn thuyết phục, liền đề nghị mang lại lợi ích cho người ta:

"Thầy Mễ, thế này đi, hỷ tài này cho nhà tôi mượn dùng gấp, sau khi xong tang sự, lập tức trả lại cho thầy một cỗ y hệt — hơn nữa, đến lúc đó sẽ làm dày thêm một tấc."

"Đúng đúng, thầy là 'yêu nhị tam', gia đình tang quyến chủ động đưa ra điều kiện tốt, lúc trả lại, sẽ tăng lên thành 'nhị tam tứ'."

Tâm trí thầy Mễ xoay chuyển như điện, không trả lời ngay. Thợ Tôn thấy ông có chút động tâm, liền vỗ ngực nói:

"Chúng tôi mở tiệm, sẽ giám sát công việc, chắc chắn không thể bớt xén vật liệu."

Lại nhấn mạnh:

"Vay tiền người ta, trả lãi là lẽ đương nhiên. Hơn nữa hứa dày thêm một tấc là dày thêm một tấc, không lừa người, liên quan đến đại sự sống chết không thể thiếu đức. Yên tâm!"

Mễ Vĩnh Tường thầm nghĩ:

"Là con hiếu thảo muốn dày thêm cho mình. Hơn nữa cũng là cứu người trong lúc hoạn nạn, giúp việc này cũng đáng giá."

Cho nên quan tài của ông đã được cho mượn.

Đối phương giữ lời, lúc trả lại, đáy, vách, nắp, đều dày thêm một tấc. Ở tấm ván trước còn phối khắc hoa văn "Ngũ phúc truyền thọ", cảm ơn nghĩa khí của ông. Tất nhiên, chữ "Thọ" kia vẫn để dành cho ông cụ vung bút mà viết, một phen thể hiện tài thư pháp.

Thầy Mễ lại "rước hỷ" về nhà. Như trước, đốt pháo, thắp nến thắp hương, rải quả hỷ, tiền hỷ, kẹo hỷ, cho thợ mộc và người khiêng quan tiền mừng... không thiếu một thứ.

Điều ông vui nhất, là quan tài dày hơn trước. Trong lòng cũng yên tâm hơn một chút.

Tâm trạng tốt, thân thể cũng cứng cáp, ông tâm sự với ông già Trương hàng xóm:

"Xem ra một năm nửa năm vẫn chưa dùng đến."

"Gì cơ? Ba năm năm năm chắc chắn cũng không dùng đến." Ông già Trương cười nói: "Ở hiền gặp lành."

Thầy Mễ chợt nảy ra ý nghĩ:

"Vì tạm thời chưa dùng đến, chi bằng tung tin ra, sẵn lòng giúp người ta, nếu tổ chức tang lễ quá vội vàng mà quan tài chưa chuẩn bị kịp, cho họ mượn dùng gấp, lúc trả lại cho dày thêm một tấc, hay biết mấy, lưỡng toàn kỳ mỹ."

"Tâm nguyện cả đời của thầy, chỉ mong cái này. Quan tài tất nhiên càng dày càng tốt. Hơn nữa vốn không bỏ mà lãi sinh, cũng rất đường hoàng mà."

Liền làm như vậy.

Cỗ "hỷ tài" của Mễ Vĩnh Tường được cho mượn nhiều lần. Thợ Tôn nói giúp, ở giữa kiếm chút hoa hồng nhỏ. Điều ưng ý nhất, là quan tài càng ngày càng dày.

Đôi khi, Mễ Vĩnh Tường nhàn rỗi, sẽ vuốt ve tỉ mỉ xung quanh quan tài, lau chùi bụi bặm, yêu không rời tay. Đây thực sự là một nơi về tốt!

"Chưa chắc nha!" Ông lại nghĩ: "Cho mượn thêm nhiều lần nữa, sẽ càng dày, càng thêm thọ, tội gì mà không làm."

Qua mấy năm sương gió, Mễ Vĩnh Tường bảy mươi tuổi rồi.

Cỗ "hỷ tài" của ông cho mượn, ba ngày sau mới trả. Tính toán một chút, lúc đó chắc đã dày chín tấc. Chín tấc? Ba ngày sau liền sở hữu, cuộc đời không còn gì hối tiếc.

Ngày hôm nay là đông chí, thời tiết rất lạnh.

Mễ Vĩnh Tường sáng ra lơ mơ, không muốn dậy. Cứ ngủ mãi ngủ mãi, ngủ đến tận hoàng hôn. Ông bỗng nhìn thấy một bóng dáng quen thuộc —

Vợ quá cố Phương Nghi, đang đứng trước gương căn nhà cũ năm xưa, tỉ mỉ bôi dầu thơm, chải kiểu "Tô Châu quyết". Phụ nữ đời Thanh thích học người Tô Châu nhất, búi tóc thường rũ thấp ở sau gáy, kiểu thấp thõm này truyền khắp các thành thị lớn nhỏ trong ngoài nước, trang phục và kiểu tóc Tô Hàng là tấm gương cho mọi người.

Năm đó, Phương Nghi ba mươi sáu, ông bốn mươi bảy.

Năm đó, nàng còn ngoái đầu cười nói:

"Bây giờ chẳng ai dùng vụn gỗ bào nữa. Em muốn bôi dầu thơm, thơm lắm nhé. Có tiếc không?"

Mễ Vĩnh Tường không quan không chức, làm khách quý nhà người giàu, cuộc sống cũng không thành vấn đề, đối xử với người vợ yêu dấu sao lại không nỡ? Ông không để nàng sống cuộc sống nhung lụa, nhưng tương kính tương ái, vui vẻ lắm.

Vụn gỗ bào? Đúng thật, ai còn dùng những dải mỏng bào ra từ gỗ du đó nữa? Mỗi dải rộng hơn một tấc, dài một thước, gấp thành bốn lớp, đặt trong vại sứ, dùng nước sôi ngâm ra chất keo, thứ chất nhầy trong suốt này, dùng chải tóc búi tóc, trơn bóng nhuận mượt, nhưng có mùi, đều là phương thuốc cổ mấy trăm năm rồi.

Nhưng ra ngoài giao tiếp, dịp lễ tết, vẫn là bôi dầu thơm. Bôi xong, nàng còn tiện thể xoa xoa tay, da dẻ dính chút dầu bóng, cũng thơm hơn.

Ngày đó là ngày gì?

Mễ Vĩnh Tường nghĩ mãi, nghĩ mãi, chóng mặt rồi, hai mắt thê lương, là ngày gì nhỉ?

"A, cũng là đông chí —"

Ông còn nói với Phương Nghi:

"Đông chí ăn sủi cảo, tai sẽ không bị cóng."

"Sủi cảo là ai phát minh ra vậy?"

Ông kể điển tích cho nàng:

"Thời Đông Hán, danh y Trương Trọng Cảnh ở Hà Nam, y thuật cao siêu như cải tử hoàn sinh. Tuổi cao, cáo lão về quê, đúng lúc đông giá rét, dân làng chạy vạy sinh kế, mặt vàng vọt tai đều bị cóng nát, nên ông dựng lều, bắc nồi lớn, lấy thịt cừu, ớt và một số dược liệu trừ hàn ấm nóng nấu thành nhân, rồi dùng vỏ bột bọc thành hình tai —"

"Ai, thầy giáo cứ thích dài dòng, dẫn kinh điển, cũng không sợ người ta chán."

"Anh còn chưa nói đến điểm chính mà." Mễ Vĩnh Tường người đã gần năm mươi, còn nghịch ngợm bóp bóp dái tai vợ: "Thứ nấu chín trong nồi, chia cho người đến uống thuốc, mỗi người một bát, gọi là 'Kiều nhĩ'. Ăn xong cả người ấm áp hai tai nóng lên, bệnh cũng khỏi."

Phương Nghi nhổ một bãi vào ông:

"Nói bậy, gì mà 'Kiều nhĩ'? Chẳng qua là biến âm của 'Sủi cảo', sau này thành 'Sủi cảo' thôi."

"Thứ anh làm cho em, chính là 'Kiều nhĩ', ăn xong không bị cóng tai, mãi mãi tươi trẻ."

— Kỳ lạ, như mới là lời tâm tình đêm khuya ngày hôm qua.

Hơn hai mươi năm rồi. Trong thực tế ông đã già, trong ký ức nàng không hề thay đổi.

Bài "Giang Thành Tử" của Tô Thức cũng ghi lại giấc mơ:

"Mười năm sống chết mịt mờ, không nghĩ ngợi, tự nhiên khó quên. Ngôi mộ lẻ loi ngàn dặm, không nơi nói lời hiu quạnh. Dù có gặp lại cũng nên không nhận ra, bụi phủ đầy mặt, tóc mai như sương.

Đêm về giấc mộng u ẩn bỗng trở về quê cũ, cửa sổ hiên nhỏ, đang chải chuốt. Nhìn nhau không nói, chỉ có lệ ngàn hàng. Dự tính mỗi năm nơi đứt đoạn, đêm trăng sáng, gò thông ngắn."

Không phải ông đi tìm nàng.

"Nàng tìm tôi tới rồi." Mễ Vĩnh Tường trong lòng sáng tỏ, nàng rời bỏ cõi trần đã lâu, đây là giấc mơ sao? Nhưng ông như chìm vào một vực sâu đỏ xanh, vùng vẫy không tỉnh lại được.

Phương Nghi lại qua đời vì bệnh gấp vào mùa thu năm sau. Chết đột ngột. Ông thân tâm không hề chuẩn bị. Quần áo liệm của nàng là sườn xám bông, bên trong có áo bông quần bông, mặt xanh lót đỏ. Đầu đội "Quan Âm đâu" xanh nền hoa đỏ. Chân đi tất bông trắng, giày mũi nhọn, xanh thẫm, mặt trước giày trái cóc phải ngỗng, ở giữa là hoa văn hoa sen.

Cuối cùng còn chải cho người không qua nổi tuổi bốn mươi như nàng kiểu búi tóc "Tô Châu quyết" yêu thích...

Người chết ba đắp ba phủ. Đậy nắp quan tài, hạ thổ —

Ông kinh hoàng sợ hãi, hét lên:

"Phương Nghi, Phương Nghi!"

Vợ quá cố như ảo ảnh quay đầu lại, trên búi tóc cài "Cửu liên hoàn", là chìa khóa mở cổng quỷ môn quan, chẳng lẽ nàng quên đây là đồ liệm sao? Còn cười với ông, dùng ngón út tay phải, chấm phấn son điểm lên môi.

Điểm đỏ đó đột ngột biến thành đen trắng.

Mễ Vĩnh Tường dốc hết toàn lực lao tới, hụt mất, một cú lảo đảo suýt rơi khỏi giường, còn vừa hét lớn:

"Phương Nghi! Phương Nghi! Đợi anh với —"

Có người gắng sức đỡ lấy ông. Như từ trong bùn lầy ký ức sống sượng kéo trở lại nhân gian.

Người đàn bà đã chết tuổi vừa ba mươi sáu, cộng thêm số tuổi trời đất người, cũng không qua nổi bốn mươi — mà chính ông, lại là ông già cổ lai hy sống lay lắt hơn nửa đời, cô độc một mình.

Hóa ra người trong tim, đã là người trong mộng. Hóa ra thoắt cái hơn hai mươi năm đã qua...

Mỗi người sau lưng đều có câu chuyện.

Người đỡ lấy ông vững vàng là Tiểu Ngưu, cháu nội ông già Trương hàng xóm. Đứa trẻ mười tuổi đối phó với ông già văn nhược bảy mươi tuổi, miễn cưỡng có thể. Nó bưng bát sủi cảo bên cạnh qua:

"Ông nội hai ngày nay không thấy thầy xuống giường, không biết có phải bị bệnh không. Ông ấy nói đông chí phải ăn sủi cảo, ăn đi, uống cả nước — nước nguyên chất hóa giải thực phẩm nguyên chất, mới gọi là qua tết đông."

Nhìn đứa trẻ này, Mễ Vĩnh Tường tâm tư chập chùng.

Phạm Phương Nghi vào cửa mấy năm, bụng vẫn chưa từng to lên. Cho nàng uống thuốc bổ, mời danh y, cầu xin thuốc tiên, cầu khấn trước thần linh bói toán... đều đã tận tâm. Nàng còn cười nói:

"Anh họ 'Mễ', em họ 'Phạm', ghép lại chính là gạo sống nấu thành cơm chín. Ngày sau gạo nhỏ xuống đất, nhất định cơm áo không lo."

Người vợ hay cười kém ông mười một tuổi, là cha vợ nhìn trúng tài năng của ông, nàng cảm động trước sự chung tình của ông.

Phương Nghi từng mang thai khi hai mươi ba, hai mươi bốn tuổi.

Có lẽ bẩm sinh yếu ớt, khó sinh băng huyết, mạng treo đầu dây —

Đại phu cấp bách hỏi Mễ Vĩnh Tường:

"Giữ mẹ? Hay là lấy con?"

Khao khát có một đứa con trai. Nhưng ông kiên quyết:

"Giữ mẹ!"

Đại phu lại vội vã:

"Quyết định nhanh lên, giữ mẹ, sau này muốn có con lại khó lắm —"

"Vẫn là giữ mẹ!"

Đứa bé thành một khối máu thịt không hơi thở. Hậu duệ cuối cùng.

Mễ Vĩnh Tường trong lòng biết rõ, không dám nói hậu quả này cho Phương Nghi biết. Nhưng Phương Nghi cũng trong lòng biết rõ. Nàng bình thản:

"Nạp một cô vợ nhỏ, mở cành lá nối dõi hương hỏa."

Lại cười:

"Em sẽ không ghen với cô em đâu."

Mễ Vĩnh Tường nghiêm sắc mặt:

"Nạp thiếp loạn gia. Hơn nữa đã cưới làm vợ, thì phải một đời một kiếp. Cũng đừng hại con gái nhà người ta."

Ông lắc đầu:

"Thà trên trời làm con chim, chẳng đến nhà người làm thiếp."

Lúc đó phong tục nạp thiếp dữ dội, xã hội lấy số lượng vợ thiếp để đo lường chủ nhân giàu nghèo sang hèn. Nhưng Mễ Vĩnh Tường tự xưng:

"Tôi lấy tương thân tương ái để đo lường chân tâm."

Ông còn nhẹ bóp dái tai lạnh ngắt của nàng trên giường bệnh, dỗ nàng ngủ. Ông nói:

"Đây mới là 'Kiều nhĩ' danh xứng với thực."

Tiểu Ngưu hầu hạ ăn sủi cảo.

Nó gọi ông là "thầy", vì thường đến tận nhà thỉnh giáo, đọc sách nhận chữ thuộc cổ văn. Lúc nó bái sư, sư nương đã mất từ lâu, chưa từng gặp cũng chưa từng nghe. Không hiểu chữ "tình" này.

Mễ Vĩnh Tường lớn hơn nàng, tưởng rằng nhất định là mình ra đi trước một bước. Không ngờ người vợ đang độ xuân thì lại bệnh mất vào mùa thu năm đó, lúc lâm chung, mặt trắng như bụng cá, không chút huyết sắc. Không qua nổi mùa đông càng không qua nổi mùa xuân — mà ông từ đó không nghĩ đến mùa xuân thứ hai.

Cả đời không tái giá. Quả là kẻ si tình.

Cả đời không con không cái không gia sản. Tâm cam tình nguyện tự mình lo hậu sự cho mình. Chuẩn bị sẵn quan tài từ sớm. Cũng may tâm nguyện từng bước từng bước hoàn thành, cuối cùng lại dày đến chín tấc!

"Trời không bạc đãi ta."

— Chợt tỉnh ngộ:

Người xưa đã mất cũng từng vào mộng. Nhưng lâu rồi không gặp lại, lần này không phải ảo giác. Ngày thường không có việc gì, có thể là ôn chuyện cũ giải nỗi sầu, nhưng hôm nay tuổi tác đã cao, bệnh thân trầm trọng, chắc chắn là dương khí dần tiêu, âm phong ngày nặng, hơn nữa lại xuất hiện vào lúc tưởng niệm đông chí, ông hướng về không trung lảng tránh hỏi:

"Em đã đi từ lâu, hôm nay tìm anh, chẳng lẽ là dự báo? Anh hiểu rồi."

Vừa nghĩ đến liền vội vàng.

Dặn dò Tiểu Ngưu:

"Con mau tìm thợ Tôn làm quan tài, bảo ông ấy nhất định nhất định phải thúc giục cỗ 'hỷ tài' đã làm dày kia đến cho thầy, nói là đợi dùng ngay. Đừng trì hoãn, chạy mau!"

Cũng đến lúc rồi. Dốc hết tâm trí, tổng thể không thể gục ngã trong một hai ngày này. Ông vùng dậy khỏi giường, mở rương, tìm ra một bộ quần áo thọ tự chuẩn bị: áo bông lụa mỏng màu xanh, áo khoác lụa mỏng đỏ xanh, mũ quả dưa, tất bông trắng, giày bông tròn dày, trên thêu hoa văn chữ Thọ tròn đầu mây, gọi là "Phúc tự lý"... không thể thiếu gối đầu gối chân bằng gấm, còn có gậy đả cẩu. Đều đủ cả.

"Rước đến rồi rước đến rồi!"

Thợ Tôn và phu khiêng cùng Tiểu Ngưu hối hả cấp bách khiêng quan tài đến. Đã dày thêm, sơn xong xuôi, kịp thời đến nơi.

"Thầy Mễ, nuôi quân nghìn ngày dùng một giờ, yên tâm!"

"Tưởng không đợi được, gấp lắm, ai ngờ vừa đúng lúc." Người ta nói không thấy quan tài không rơi lệ, ông lại suýt vui đến phát khóc.

Nhưng ăn xong sủi cảo uống nước nguyên chất, thân thể ấm áp, tâm trạng bình phục, hồi khí lại, lại chuyển biến tốt.

Quan tài không dùng đến.

Vì Mễ Vĩnh Tường không chết được.

Nó lại được an đặt ở gian phòng phía tây nhà cũ, lau chùi sáng bóng dầu, sạch không tì vết, tiếp tục tại chỗ chờ lệnh.

Thật là tạo hóa trêu ngươi.

Trong lúc muốn chết nhất, mọi thứ chuẩn bị thỏa đáng, thân tâm đều không vướng bận, chỉ đợi cái khoảnh khắc cuối cùng sắp đến kia, ngay cả con quỷ mới đi ngang qua làng chó dữ, sợ bị cắn, cái "gậy đả cẩu" bằng giấy trắng kia đều đã ở trong tay — Mễ Vĩnh Tường lại có chút thất vọng:

"Đáng ra phải đi lại không đi."

Chỉ đành lại giải thích với không trung một chút:

"Phương Nghi, giờ của anh vẫn chưa đến, đừng trách anh, em cứ ngoan ngoãn đợi nhé."

Thiên tử và hoàng đế, cũng như người phàm tục sẽ duỗi chân ra đi, cái chết của họ gọi là "băng", "giá băng", trời sập như nhau, uy quyền mà long trọng.

Kiếp nạn mỗi người tất yếu phải trải qua, gọi là "tốt", "thệ", "thương", "vong"... còn có "tiên du", "kỵ hạc", "quy tây", "khách tử", "thiện chung", "quyên khu", "tự tận", "yêu chiết", "đoạn khí", "an tức", "ly nạn", "tuẫn quốc", "tác cổ", "ly thế", "minh mục", "vũ hóa", "thiên thu"... khi làm thầy giáo đã dạy học sinh đủ loại xưng hô khác nhau — nhưng hơi thở đó mất rồi, không thể có bất kỳ liên quan gì đến dương gian nữa, rất đơn giản, chẳng qua chỉ là "chết".

Thứ khó tự chủ nhất, chính là "thời điểm chết".

Có người trong lòng nhiều vướng bận, trần duyên chưa dứt việc tục chưa xong, không đi cũng phải đi; có người lại đi không được.

Mấy ngày sau, Tiểu Ngưu đến thăm ông:

"Thầy, cái khăn quàng cổ này dùng tốt, giữ ấm, mau quàng vào."

Đứa trẻ chu đáo quá.

Mễ Vĩnh Tường tâm niệm khẽ động.

Nhớ lại bản thân mình lúc nhỏ.

Nhà nghèo, cha chỉ là nông dân, không đọc sách, xuống đồng mệt nhọc mưa gió nắng cháy, nhưng kiên quyết không cho đứa con độc nhất giúp đỡ.

Cha mẹ muốn ông đọc sách biết chữ tử tế, thi cử tử tế, sau này trở thành người trên người.

Mười năm đèn sách khổ đọc, cũng từng làm tú tài, chỉ dừng lại ở đó. Ông không có cái mệnh công thành danh toại, cũng như ông không phải là vật liệu làm quan — so với người trên không bằng, so với người dưới còn dư.

Cũng từng nghĩ như vậy:

"Dù không thể công thành danh toại phú quý vinh hoa, nhưng làm người vẫn phải thẹn với lòng, có lương tâm, trọng công nghĩa, chết, cũng để lại tiếng thơm."

Triều đình Thanh thối nát, mất nước, dưới sự cai trị của triều đình như vậy, nếu không tuân theo cái gọi là quy củ tổ tông, ngóc đầu lên khó, người nghèo càng nghèo người giàu càng giàu, điều người bình thường hướng tới, là "đa tử đa phúc, đa phúc đa tử".

Thành tựu lớn nhất của Mễ Vĩnh Tường là cưới được vợ đẹp, tâm đầu ý hợp. Không phải không gửi gắm hy vọng vào con cháu.

Trong năm tân hôn, cũng từng tâm tình với Phương Nghi:

"Anh muốn tiết kiệm tiền, xây một ngôi nhà thật lớn, con dâu rể và cháu nội ngoại, đều cùng ở cùng sống, náo nhiệt hòa thuận — cho anh vạn vàng không đổi!"

Cả đời chưa từng làm việc gì xấu sai trái, nhưng dòng máu nhà họ Mễ, đến ông là đứt đoạn.

Đây là con đường mình tự chọn, không oán trời không trách người, đi xuống, đi thành quen rồi.

Cũng tưởng rằng phải đi xong rồi —

Chỉ vì Tiểu Ngưu nhà họ Trương giúp một tay lúc sinh tử nghìn cân treo sợi tóc, Mễ Vĩnh Tường đặc biệt có duyên với học trò này. Nghĩ thầm:

"Số mệnh cô độc một mình, chi bằng kết một tình nghĩa thân thiết, dù sao cũng có đứa trẻ hiếu thảo tiễn đưa, dập đầu."

Suy đi tính lại, không biết người ta có nguyện ý hay không?

Lại qua một hồi, thừa lúc người vẫn còn khỏe, nói với ông già Trương.

Ai ngờ phản ứng của ông cụ rất lớn:

"Thầy Mễ, Tiểu Ngưu chấp lễ đệ tử là đúng, một ngày là thầy dạy nó học vấn, thì coi như nửa người cha —"

Nhưng ông không dễ nói ra miệng. Vì đối phương gần đất xa trời, nói là vui tang, cũng tiễn đưa bình yên, nhưng tất nhiên là người thân của nhà mình, về tình lý cũng cho nhà họ Trương làm con hiếu cháu hiền. Tiểu Ngưu lại không phải là quan tài, người sao có thể cho mượn để lo một tang sự trước mắt? Chỉ sợ tổn hại.

Sợ làm tổn phúc đứa trẻ.

Ông già Trương cười gượng:

"Bà con xa không bằng láng giềng gần, ở ngay cạnh, chăm sóc lẫn nhau là được, cũng không cần kết thân gì, bái cha nuôi gì — thầy Mễ còn lớn hơn tôi ba tuổi mà, gọi là 'ông nội nuôi' à, nghe gượng gạo quá."

Lảng tránh vấn đề, việc này cũng không nhắc tới nữa.

Người ta không đồng ý, Mễ Vĩnh Tường biết không thể cưỡng ép, thôi bỏ đi. Vẫn là cỗ quan tài chín tấc dày trả lại một lần tăng thêm một tấc kia có thể phó thác cả đời — chỉ có nó, sẽ không phụ lòng mình.

Nhưng cảm ơn một câu vậy. Chỉ chút tiền tiết kiệm đó, vẫn cầm bạc đến tiệm làm một tấm bảng vàng cho Tiểu Ngưu vậy. Nó tuổi con trâu, trên bảng vàng có một con trâu, đeo trước ngực giữ bình an khỏe mạnh, mau cao chóng lớn...

Lúc ôm tấm bảng vàng nhỏ nhỏ đó về nhà, mặt trời đã lặn.

Chợt nghe tiếng người ồn ào, ngôi nhà phía trước bốc lên ngọn lửa, hừng hực lan ra. Quen mắt quá, à, là nơi ở quanh khu vực không biết nhà ai bị cháy, lửa đang nhảy múa, bò lan, lưỡi lửa nhanh chóng liếm về phía nhà họ Trương và nhà mình —

Mọi người hoảng sợ chữa cháy, nước từng thùng từng thùng hắt vào. Cuối cùng cũng được khống chế.

Mễ Vĩnh Tường sốt ruột đến mức không biết làm sao, đang lo lắng cho gia sản, lại càng xót quan tài.

Lúc chữa cháy luống cuống, chỉ thấy một bóng người bị lửa đốt, không cần biết là ai cũng không có thời gian suy nghĩ, cứu người quan trọng, cởi quần áo ra đập mạnh lên người hắn, quấn lấy đẩy ngã xuống đất lăn, trong tiếng thở dốc dập tắt lửa.

Người được cứu là Tiểu Ngưu. Thân thể bên trái bị bỏng, thịt có chút cháy nát, lập tức đưa đến đại phu chữa trị. Nhặt lại được mạng nhỏ, tay chân, ngũ quan đều không sao, chỉ là sau khi bình phục trên người có sẹo, băng bó đau quá, cần điều trị dài hạn, bôi thuốc.

Gia đình ông già Trương vô cùng cảm kích cũng vô cùng hổ thẹn với ông. Ngày hôm đó mang trái cây và một con gà vàng đã nấu chín đến, bảo Tiểu Ngưu quỳ xuống dập đầu:

"Mau cảm ơn thầy Mễ — không, gọi là 'ông nội nuôi'."

Nhận tấm bảng vàng của ông, coi như kết tình nghĩa thân thiết, quan hệ mật thiết rồi. Người vẫn còn, thì được.

Dọn dẹp tàn cục thật là vất vả.

Mễ Vĩnh Tường không quản gì không cần gì, lập tức xem quan tài của mình. Một nhìn, ngôi nhà tan hoang một mảnh bừa bãi, cỗ "hỷ tài" đó chẳng hỷ chút nào, bên ngoài đều cháy đen.

Khi lửa dư được dập tắt hoàn toàn, quan tài của Mễ Vĩnh Tường cũng được khiêng đến chỗ thợ Tôn.

"Có cứu được không?" Ánh mắt ông tràn đầy bi thương: "Còn dùng được không?"

Quan tài hỏng rồi, chẳng lẽ lại chuẩn bị từ đầu sao? Có sức này cũng không có tiền này lại càng không có thời gian này. Chẳng lẽ là ý trời?

Tất nhiên là ý trời!

Các thợ làm quan tài thức đêm xử lý cho ông. Được, đủ dày, bào bỏ phần cháy đen, mài lại, bù khe, khảm ghép xong xuôi, lại lên kệ lên sơn... công việc làm suốt ba ngày ba đêm, không hỏng, dùng được. Là cái may trong cái rủi.

Mễ Vĩnh Tường bảo thợ Tôn đo thử một chút, kích thước độ dày, vậy mà như cũ:

Đáy dày một tấc, vách dày hai tấc, nắp dày ba tấc.

Vẫn là "yêu nhị tam".

Vẫn là cỗ quan tài mỏng ông chê lúc ban đầu. Trải qua bao nhiêu chuyện, đến cuối cùng lại trả về nguyên trạng, đánh về nguyên hình. Chỉ là như vậy thôi.

Nhưng ông đã bình thản đối mặt với "hỷ tài", còn mang một tia vui mừng nhìn thấu, nhìn thông, nhìn suốt, nhìn hóa, nhìn phá, phát ra từ ngũ tạng, càng lên thêm một tầng.

Ông nhớ lại rất rất nhiều năm về trước, từng kể cho con cái của chủ nhà phú hộ, chuyện Đặng Thông sở hữu đồng sơn đúc tiền lưu thông thiên hạ, trải qua hưng suy thăng trầm, lúc chết lại không có lấy một đồng. Người giàu có hơn nữa, sống không mang đến chết không mang đi, chỉ như mây khói thoảng qua.

"Quan tài dày hơn nữa mỏng hơn nữa, đến cuối cùng cũng chỉ là một nắm đất hoang mộ một đống, hóa thành bùn bụi thấm vào lòng đất mà thôi." Ông nhẹ lòng.

Tất cả đều là số mệnh định sẵn.

Ngồi dưới ánh hoàng hôn, Mễ Vĩnh Tường Khánh hạnh cuộc đời này mình từng có mối tình đậm sâu không bao giờ thay đổi. Tuy ngắn ngủi, mãi mãi trân trọng. Một khi đã ra đi, trong cõi mịt mờ cũng có một đứa trẻ lanh lợi tiễn đưa. Cuộc đời vội vã, còn có gì hối tiếc nữa?

Ông mỉm cười, đón chào cái chết rồi sẽ có ngày tới, như lúc đầu đón chào cỗ quan tài của chính mình vậy. "Biết đủ" cũng là một loại phúc khí...