"Lạy Chúa tôi!" vị giám mục phó cất tiếng kêu, vừa đặt chân lên lối đi rải sỏi trong khuôn viên nhà thờ, ông nhấc mũ bằng một tay, tay kia đưa lên vuốt mạnh mái tóc đã lấm tấm bạc của mình; từ chiếc mũ được nâng lên, làn khói bốc ra tựa như một đám mây thịnh nộ, và van an toàn cho cơn giận của ông đã mở, phun ra luồng hơi hữu hình, ngăn chặn một vụ nổ thực sự và nguy cơ tai biến mạch máu não. "Lạy Chúa tôi!"—và vị giám mục phó ngước nhìn lên những đỉnh tháp xám xịt của nhà thờ chính tòa, thầm cầu khẩn chứng nhân bất tử vẫn lặng lẽ dõi theo công việc của biết bao vị giám mục Barchester trước đây.
"Tôi nghĩ mình sẽ không bao giờ ưa nổi ông Slope đó đâu," ông Harding nói.
"Ưa ông ta á!" vị giám mục phó gầm lên, đứng khựng lại một lát để tăng thêm sức nặng cho giọng nói của mình; "ưa ông ta ư!" Đàn quạ trong khuôn viên nhà thờ cũng kêu quàng quạc tán thành. Những chiếc chuông già nua trên tháp, khi điểm giờ, cũng ngân vang vọng lại những lời đó, và lũ chim nhạn bay ra từ tổ cũng im lặng bày tỏ ý kiến tương tự. Ưa ông Slope sao! Làm sao có chuyện đó, thật khó tin là bất cứ sinh vật nào sinh ra ở Barchester lại có thể ưa ông Slope!
"Cả bà Proudie cũng vậy," ông Harding tiếp lời.
Đến đây thì vị giám mục phó quên mất phép lịch sự. Tôi sẽ không bắt chước ông, cũng không làm độc giả sốc bằng cách chép lại những từ ngữ ông đã dùng để bày tỏ cảm xúc của mình về người phụ nữ vừa được nhắc tên. Đàn quạ và những tiếng chuông cuối cùng còn vương lại trên tháp thì bớt kiêng dè hơn, chúng lặp lại bằng những tiếng vang tương ứng chính cái tiếng kêu cực kỳ khiếm nhã đó. Vị giám mục phó lại nhấc mũ lên, và một luồng hơi giải tỏa có lợi khác lại được thoát ra.
Có một khoảng lặng, trong lúc ông trưởng ca cố gắng hình dung sự thực là vợ của một Giám mục Barchester đã bị gọi bằng cái tên đó, ngay trong khuôn viên nhà thờ, bởi chính miệng vị giám mục phó của nhà thờ; nhưng ông không thể tin nổi.
"Vị giám mục có vẻ là một người khá trầm tính," ông Harding gợi chuyện, sau khi đã thừa nhận với bản thân về sự thất bại trong việc thấu hiểu tình huống.
"Đồ ngốc!" vị bác sĩ thốt lên; lúc này ông không còn khả năng nói được gì hơn ngoài những tiếng kêu đầy vẻ co giật như thế.
"Chà, ông ấy có vẻ không sáng dạ lắm," ông Harding nói, "thế mà ông ấy luôn mang tiếng là một người thông minh. Tôi cho rằng ông ấy thận trọng và không thích bộc lộ bản thân quá tự do mà thôi."
Trong mắt Tiến sĩ Grantly, vị Giám mục mới của Barchester đã là một sinh vật đáng khinh đến mức ông không buồn hạ mình để bàn luận về tư cách của gã. Gã chỉ là một con rối để kẻ khác giật dây; một gã bù nhìn bằng sáp, khoác trên mình chiếc áo choàng và đội chiếc mũ kiểu xẻng, chỉ chực chờ được đặt lên ngai hoặc đâu đó, rồi bị kéo giật bởi những sợi dây theo ý muốn của người khác. Tiến sĩ Grantly không muốn hạ mình xuống đến mức phải nói về Tiến sĩ Proudie, nhưng ông thấy rằng mình sẽ phải nói về những thành viên khác trong gia đình gã, những vị giám mục phó tá, những kẻ đã đưa ngài giám mục đến đây, tựa như nhốt trong một cái hộp, và sắp sửa điều khiển những sợi dây theo ý muốn của chúng. Bản thân điều này đã là một nỗi bực dọc khủng kiếp đối với vị giám mục phó. Giá mà ông có thể phớt lờ gã giáo sĩ tuyên úy và chỉ chiến đấu với vị giám mục, thì ít nhất, chẳng có gì hạ thấp phẩm giá trong cuộc tranh đấu như vậy cả. Nữ hoàng muốn phong ai làm Giám mục Barchester cũng được; một con người, hay thậm chí là một con khỉ, một khi đã là giám mục, thì cũng sẽ là một đối thủ đáng kính, nếu gã tự mình chiến đấu. Nhưng một người như Tiến sĩ Grantly phải làm gì khi một kẻ như ông Slope lại bị đưa ra làm đối thủ của mình?
Nếu ông, vị giám mục phó của chúng ta, từ chối cuộc chiến, ông Slope sẽ bước đi đắc thắng trên chiến trường và đặt giáo phận Barchester dưới gót chân của hắn.
Mặt khác, nếu vị giám mục phó chấp nhận kẻ mà vị giám mục bù nhìn mới đưa ra làm đối thủ của mình, ông sẽ phải nói về ông Slope, viết về ông Slope, và trong mọi vấn đề phải đối đãi với ông Slope như một kẻ đang đứng, ở một mức độ nào đó, trên cùng một vị thế với mình. Ông sẽ phải gặp ông Slope, phải—Chà! Ý nghĩ đó thật buồn nôn. Ông không thể ép mình phải giao thiệp với ông Slope.
"Hắn là sinh vật đê tiện nhất mà tôi từng thấy trong đời," vị giám mục phó nói.
"Ai cơ—vị giám mục ạ?" người kia ngây thơ hỏi.
"Giám mục gì chứ! Không—tôi không nói về vị giám mục. Chẳng hiểu làm sao mà một sinh vật như thế lại được thụ phong!—tôi biết bây giờ người ta thụ phong bất cứ ai, nhưng hắn đã ở trong giáo hội mười năm nay rồi, và mười năm trước người ta từng cẩn trọng hơn một chút."
"Ồ! Ý ông là ông Slope."
"Ông đã bao giờ thấy con vật nào trông ít giống một quý ông hơn thế chưa?" Tiến sĩ Grantly hỏi.
"Tôi không thể nói là mình có thiện cảm với hắn."
"Thiện cảm với hắn á!" vị bác sĩ lại hét lên, và đàn quạ tán thành lại kêu lên một tiếng vang; "tất nhiên là ông không thích hắn: vấn đề không phải là thích hay không thích. Mà chúng ta phải làm gì với hắn đây?"
"Làm gì với hắn cơ?" ông Harding hỏi.
"Phải—chúng ta phải làm gì với hắn? Chúng ta phải đối xử với hắn thế nào? Hắn đã ở đó, và hắn sẽ ở đó mãi. Hắn đã đặt chân vào cung điện đó, và sẽ không bao giờ rút chân ra chừng nào chưa bị tống cổ. Làm sao để tống khứ hắn đi đây?"
"Tôi không cho là hắn có thể gây hại nhiều cho chúng ta."
"Không gây hại ư!—Chà, tôi nghĩ trước khi hết tháng này, ông sẽ có suy nghĩ khác thôi. Giờ ông nói xem, nếu hắn tìm cách chui vào bệnh viện thì sao? Đó có phải là gây hại không?"
Ông Harding trầm ngâm một lát rồi nói rằng ông không nghĩ vị giám mục mới sẽ đưa ông Slope vào bệnh viện.
"Nếu hắn không đưa hắn vào đó, hắn sẽ đưa vào chỗ khác, nơi hắn cũng gây hại như vậy thôi. Tôi nói cho ông biết, gã đó, xét về mọi ý định và mục đích, sẽ là Giám mục Barchester thực thụ!" Và một lần nữa, Tiến sĩ Grantly lại nhấc mũ, xoa đầu một cách đầy suy tư và buồn bã.
"Thằng khốn láo xược!" một lát sau ông nói tiếp. "Dám chất vấn tôi về các trường học ngày Chủ nhật trong giáo phận, và cả việc đi lại vào ngày Chủ nhật nữa: chưa bao giờ trong đời tôi gặp kẻ nào ngang hàng với hắn về độ láo xược. Chà, chắc hẳn hắn tưởng chúng ta là hai ứng viên đang chờ thụ phong đấy!"
"Tôi xin thề là tôi thấy bà Proudie còn tệ hơn," ông Harding nói.
"Khi một người phụ nữ xấc xược, người ta chỉ còn cách nhẫn nhịn và tránh xa mụ ta ra trong tương lai, nhưng tôi thì không có ý định nhẫn nhịn với ông Slope. 'Đi lại vào ngày Sabát!'..." vị bác sĩ cố bắt chước giọng điệu kéo dài đặc trưng của kẻ mà ông vô cùng ghét bỏ: "'Đi lại vào ngày Sabát!' Đó là hạng người sẽ hủy hoại Giáo hội Anh và làm cho nghề giáo sĩ trở nên mất uy tín. Không phải những người bất đồng chính kiến hay những người theo giáo hoàng mà chúng ta nên sợ, mà là lũ đạo đức giả, hèn hạ, luồn lách đang len lỏi vào hàng ngũ chúng ta; những kẻ không có nguyên tắc cố định, không có tư tưởng chuẩn mực về tôn giáo hay giáo lý, mà chỉ nhặt nhạnh vài khẩu hiệu phổ biến, như gã này đã làm với chuyện 'đi lại vào ngày Sabát'."
Tiến sĩ Grantly không nhắc lại câu hỏi đó thành tiếng, nhưng ông liên tục tự hỏi mình: "Họ phải làm gì với ông Slope đây?" Làm sao để ông có thể công khai, trước bàn dân thiên hạ, cho thấy rằng ông hoàn toàn không chấp nhận và căm ghét một kẻ như vậy?
Cho đến nay, Barchester vẫn tránh được vết nhơ của bất kỳ sự nghiêm khắc thái quá nào về giáo lý nhà thờ. Các giáo sĩ trong thành phố và vùng lân cận, mặc dù rất muốn thúc đẩy các nguyên tắc, đặc quyền và đặc quyền của High Church (Giáo hội Thượng lưu), nhưng chưa bao giờ dấn sâu vào những xu hướng mà người ta thường gọi một cách lỏng lẻo là các thực hành Puseyite. Tất cả họ đều giảng đạo trong chiếc áo thụng đen như cha ông họ đã làm trước đây; họ mặc áo ghi lê vải đen bình thường; họ không để nến trên bàn thờ, dù là nến thắp hay nến không thắp; họ không thực hiện các nghi thức quỳ lạy riêng tư, và hài lòng với việc giới hạn mình trong những nghi lễ đã thịnh hành suốt một trăm năm qua. Các buổi lễ được đọc một cách đoan trang và chừng mực trong các nhà thờ giáo xứ, việc xướng ca chỉ giới hạn trong nhà thờ chính tòa, và khoa tụng niệm là một điều xa lạ. Một thanh niên mới từ Oxford đến làm giáo sĩ phụ tá ở Plumstead, sau hai hoặc ba ngày Chủ nhật, đã thực hiện một nỗ lực yếu ớt, khiến một bộ phận giáo dân nghèo khó vô cùng hoang mang. Tiến sĩ Grantly đã không có mặt trong dịp đó, nhưng bà Grantly, người có quan điểm riêng về vấn đề này, ngay sau buổi lễ đã bày tỏ hy vọng rằng chàng thanh niên trẻ không bị ốm, và đề nghị gửi cho anh ta đủ loại gia vị được cho là tốt cho người bị đau họng. Sau đó, không còn màn tụng niệm nào ở Plumstead Episcopi nữa.
Nhưng giờ đây, vị giám mục phó bắt đầu suy tính đến những biện pháp mạnh mẽ để chống đối hoàn toàn. Tiến sĩ Proudie và bè lũ của gã là những kẻ ở hàng thấp nhất trong số các giáo sĩ Giáo hội Anh, và vì thế, Tiến sĩ Grantly, ông phải là người ở hàng cao nhất. Tiến sĩ Proudie sẽ bãi bỏ mọi hình thức và nghi lễ, và do đó Tiến sĩ Grantly cảm thấy cần phải nhân rộng chúng lên. Tiến sĩ Proudie sẽ đồng ý tước bỏ mọi thẩm quyền và sự cai trị tập thể của giáo hội, và do đó Tiến sĩ Grantly sẽ đứng lên bảo vệ toàn bộ quyền lực của hội nghị giáo sĩ và sự đổi mới mọi đặc quyền cổ xưa của nó.
Đúng là bản thân ông không thể tụng niệm buổi lễ, nhưng ông có thể kiếm được sự hợp tác của bất kỳ số lượng giáo sĩ phụ tá nào có phong thái quý tộc, được đào tạo bài bản về kỹ năng đó. Ông sẽ không sẵn lòng thay đổi kiểu trang phục của mình, nhưng ông có thể lấp đầy Barchester bằng những giáo sĩ trẻ mặc áo lễ dài nhất và áo ghi lê lụa có ngực cao nhất. Chắc chắn ông không chuẩn bị để làm dấu thánh giá, hay ủng hộ quan điểm về sự hiện diện thực sự của Chúa, nhưng ngoài những điều đó, còn có nhiều nghi thức khác mà bằng cách áp dụng chúng, ông có thể thể hiện rõ ràng sự ác cảm của mình đối với những kẻ như Tiến sĩ Proudie và ông Slope.
Tất cả những điều này lướt qua tâm trí ông khi ông đi đi lại lại trong khuôn viên nhà thờ cùng ông Harding. Chiến tranh, chiến tranh, một cuộc chiến sống còn đang nhen nhóm trong lòng ông. Ông cảm thấy rằng, về phần mình và ông Slope, một trong hai người phải bị tiêu diệt chừng nào còn liên quan đến thành phố Barchester, và ông không có ý định nhượng bộ cho đến khi không còn lấy một tấc đất nào dưới chân để ông có thể đứng vững. Ông vẫn tự huyễn hoặc rằng mình có thể làm cho Barchester trở nên quá nóng bỏng đến mức ông Slope không thể chịu nổi, và ông không có chút yếu đuối tinh thần nào ngăn cản ông thực hiện mục tiêu đó nếu nó nằm trong tầm tay.
"Tôi cho rằng Susan phải đến thăm cung điện," ông Harding nói.
"Phải, nó sẽ đến đó, nhưng chỉ một lần và duy nhất một lần thôi. Tôi cá là 'đám ngựa' sẽ không thấy tiện để đến Plumstead sớm đâu, và khi xong xuôi lần đó thì chuyện này có thể bỏ qua."
"Tôi không nghĩ Eleanor cần phải đến thăm. Tôi không nghĩ Eleanor sẽ hòa hợp được với bà Proudie."
"Không cần thiết chút nào," vị giám mục phó trả lời, không quên nghĩ rằng một nghi thức cần thiết cho vợ ông có thể không hề bắt buộc đối với góa phụ của John Bold. "Trên đời này chẳng có lý do gì bắt con bé phải làm thế nếu nó không thích. Riêng tôi, tôi không nghĩ bất kỳ người phụ nữ trẻ đứng đắn nào lại phải chịu đựng sự khó chịu khi ở trong cùng một căn phòng với gã đó."
Và thế là hai giáo sĩ chia tay nhau, ông Harding đi về nhà con gái mình, còn vị giám mục phó tìm đến sự riêng tư trong chiếc xe ngựa của mình.
Những cư dân mới của cung điện cũng chẳng có thiện cảm gì hơn với những vị khách của họ so với những gì các vị khách đã dành cho họ. Mặc dù họ không dùng thứ ngôn ngữ mạnh mẽ như Tiến sĩ Grantly đã dùng, nhưng họ cũng cảm thấy ác cảm cá nhân không kém, và họ nhận thức rõ ràng như ông rằng sẽ có một trận chiến phải đấu, và rằng Barchester khó có chỗ cho chủ nghĩa Proudie chừng nào chủ nghĩa Grantly còn chiếm ưu thế.
Thật vậy, có lẽ phải nghi ngờ liệu ông Slope đã không chuẩn bị sẵn một hệ thống chiến lược tốt hơn, một đường lối hành động thù địch được xác định chính xác hơn vị giám mục phó hay không. Tiến sĩ Grantly chiến đấu vì ông thấy mình căm ghét gã đó. Ông Slope đã định sẵn sẽ căm ghét gã đó vì hắn thấy trước sự cần thiết phải chiến đấu với gã. Khi mới đánh giá tình hình trước khi đặt chân đến Barchester, hắn đã nảy ra ý định hòa giải với vị giám mục phó, nịnh nọt và tâng bốc để ông quy phục, và giành thế thượng phong bằng sự khôn ngoan thay vì lòng dũng cảm. Tuy nhiên, chỉ cần tìm hiểu một chút cũng đủ để hắn tin rằng mọi sự khôn ngoan của mình đều không thể lôi kéo được một người như Tiến sĩ Grantly vào kiểu hành động mà ông Slope định áp dụng, và rồi hắn quyết định dựa vào lòng dũng cảm của mình. Hắn nhận ra ngay rằng cuộc chiến công khai chống lại Tiến sĩ Grantly và tất cả những người ủng hộ Tiến sĩ Grantly là một sự cần thiết trong vị thế của hắn, và hắn đã lên kế hoạch một cách thận trọng những phương thức gây hấn hiệu quả nhất.
Ngay sau khi đến nơi, vị giám mục đã thông báo với trưởng tu viện rằng, nếu được sự cho phép của kinh sĩ đang tại chức, giáo sĩ tuyên úy của ông sẽ thuyết giảng tại nhà thờ chính tòa vào Chủ nhật tới. Kinh sĩ đang tại chức tình cờ là Đức ông và Mục sư Tiến sĩ Vesey Stanhope, người vào thời điểm này đang rất bận rộn trên bờ hồ Como, bận bổ sung vào bộ sưu tập bướm độc đáo mà ông vốn nổi tiếng. Hay đúng hơn, ông đã có mặt tại chức nếu không vì những con bướm và những mối bận tâm ngày hè như vậy; và vị phó tế ca đoàn, người sẽ thay thế ông trên bục giảng, không hề phản đối việc để ông Slope làm thay công việc của mình.
Và thế là ông Slope thuyết giảng, và nếu một người thuyết giáo có thể tìm thấy sự thỏa mãn khi được lắng nghe, thì ông Slope hẳn đã được thỏa mãn. Tôi có lý do để tin rằng hắn đã thỏa mãn, và rằng hắn rời bục giảng với niềm tin chắc rằng mình đã làm được điều mình dự định khi bước lên đó.
Vào dịp này, vị giám mục mới lần đầu tiên ngồi vào ngai được dành riêng cho mình. Những tấm đệm và rèm nhung đỏ mới đã được chuẩn bị, với đường viền mạ vàng và tua rua mới. Phần gỗ sồi chạm khắc cũ kỹ của chiếc ngai, vươn cao với vô số đỉnh tháp kỳ dị lên tận nửa chừng mái vòm ca đoàn, đã được rửa sạch, phủi bụi và đánh bóng, tất cả trông rất bảnh bao. À! Biết bao lần ngồi đó, trong những ngày đầu hạnh phúc, trên những hàng ghế thấp bé phía trước bàn thờ, tôi đã giết thời gian trong một bài giảng bằng cách suy nghĩ xem làm thế nào để luồn lách lên giữa những tòa tháp gỗ đó và leo lên đỉnh cao nhất một cách an toàn!
Cả Barchester đều đến nghe ông Slope; hoặc là vì chuyện đó, hoặc là để ngắm vị giám mục mới. Tất cả những chiếc mũ bon tốt nhất của thành phố đều ở đó, và hơn nữa là tất cả những chiếc mũ giáo sĩ bóng loáng nhất. Không một sạp ghế nào là không có người ngồi, vì mặc dù một số kinh sĩ có thể đang ở Ý hoặc nơi khác, chỗ của họ đã được lấp đầy bởi những người anh em đổ về Barchester vào dịp này. Trưởng tu viện cũng có mặt, một ông già nặng nề, thực sự đã quá già để thường xuyên có mặt tại vị trí của mình, và cả vị giám mục phó cũng vậy. Các vị chưởng ấn, thủ quỹ, trưởng ca, các kinh sĩ và kinh sĩ nhỏ, và mọi thành viên giáo dân của ca đoàn, tất cả đều sẵn sàng hát chào đón vị giám mục mới với giai điệu và sự thể hiện hòa hợp của lời chào thiêng liêng.
Buổi lễ chắc chắn đã được thực hiện rất tốt. Điều đó luôn luôn là trường hợp ở Barchester, vì nền giáo dục âm nhạc của ca đoàn rất tốt, và các giọng ca đã được lựa chọn cẩn thận. Các bài thánh ca được tụng một cách tuyệt đẹp; bài Te Deum được hát một cách tráng lệ; và kinh cầu nguyện được xướng lên theo cách mà ngày nay vẫn còn thấy ở Barchester, nhưng, nếu gu thẩm mỹ của tôi là đúng, thì không thấy ở bất cứ nơi nào khác. Kinh cầu nguyện tại nhà thờ chính tòa Barchester từ lâu đã là nhiệm vụ đặc biệt mà kỹ năng và giọng hát của ông Harding dành trọn. Khán giả đông đúc thường tạo nên những người biểu diễn giỏi, và mặc dù ông Harding không nhận thức được bất kỳ nỗ lực phi thường nào từ phía mình, có lẽ ông đã vượt qua mức bình thường của mình. Những người khác cũng đang cố gắng hết sức, và việc ông noi theo các đồng nghiệp của mình là điều tự nhiên. Vậy là buổi lễ tiếp tục, và cuối cùng ông Slope bước lên bục giảng.
Ông chọn làm văn bản giảng một câu từ những lời dạy mà Thánh Paul gửi cho Timothy về cách ứng xử cần thiết của một mục tử và người hướng dẫn tâm linh, và ngay lập tức rõ ràng rằng các giáo sĩ tốt của Barchester sắp sửa phải nhận một bài học.
"Hãy chuyên tâm để tự tỏ ra mình là người được Chúa chấp nhận, một người thợ không có gì phải hổ thẹn, phân phát lời chân lý một cách đúng đắn." Đó là những lời trong văn bản của hắn, và với một chủ đề như vậy ở một nơi như thế, có thể cho rằng một người thuyết giáo như vậy sẽ được lắng nghe bởi một khán giả như thế. Hắn được lắng nghe với sự chú ý đến nín thở và không phải không có sự ngạc nhiên đáng kể. Dù quan điểm về ông Slope ở Barchester trước khi hắn bắt đầu bài giảng là gì, thì khi nó kết thúc, không ai trong số những người nghe có thể nhầm lẫn hắn là kẻ ngốc hay kẻ hèn nhát.
Sẽ không phù hợp nếu tôi nhại lại một bài giảng, hay thậm chí lặp lại ngôn ngữ của nó trong các trang của một cuốn tiểu thuyết. Khi cố gắng khắc họa tính cách của những người mà tôi viết về, tôi ở một mức độ nào đó buộc phải nói về những điều thiêng liêng. Tuy nhiên, tôi tin rằng mình sẽ không bị coi là chế giễu bục giảng, mặc dù một số người có thể tưởng tượng rằng tôi không cảm nhận được tất cả sự tôn kính đáng có đối với giáo sĩ. Tôi có thể nghi ngờ sự không sai lầm của các giáo viên, nhưng tôi hy vọng rằng vì thế mà tôi sẽ không bị buộc tội là nghi ngờ về điều cần được dạy.
Ông Slope, khi bắt đầu bài giảng, đã thể hiện sự khéo léo không nhỏ trong cách nói mơ hồ ám chỉ rằng, dù bản thân mình khiêm tốn đến đâu, hắn vẫn đứng đó như người phát ngôn của vị giáo sĩ lừng lẫy ngồi đối diện với hắn; và sau khi đã nói trước như vậy, hắn đưa ra một định nghĩa rất chính xác về cách ứng xử mà vị giáo chủ đó sẽ vui mừng khi thấy ở các giáo sĩ hiện thuộc quyền tài phán của ông. Chỉ cần nói rằng những điểm cụ thể được nhấn mạnh chính xác là những điểm khó chịu nhất đối với các giáo sĩ trong giáo phận, và trái ngược nhất với thực hành và quan điểm của họ, và rằng tất cả những thói quen và đặc quyền cụ thể vốn luôn thân thiết với các linh mục High Church, với nhóm hiện đang bị gọi một cách tai tiếng là "giáo hội cao và khô khan", đều bị chế giễu, lăng mạ và nguyền rủa. Giờ đây, các giáo sĩ của giáo phận Barchester đều thuộc giáo hội cao và khô khan.
Sau khi đã, theo ý kiến riêng của hắn, giải thích cách một giáo sĩ nên tự tỏ ra mình được Chúa chấp nhận, một người thợ không có gì phải hổ thẹn, hắn tiếp tục giải thích cách lời chân lý nên được phân phát; và ở đây hắn có một cái nhìn khá hẹp hòi về vấn đề và lấy các lập luận của mình từ xa. Mục đích của hắn là bày tỏ sự ghê tởm của mình đối với tất cả các cách diễn đạt nghi thức, hạ thấp bất kỳ cảm xúc tôn giáo nào có thể được kích thích, không phải bởi ý nghĩa, mà bởi âm thanh của các từ, và thực tế là lăng mạ các thực hành của nhà thờ chính tòa. Nếu Thánh Paul nói về cách phát âm đúng, thay vì phân phát đúng lời chân lý, thì phần này trong bài giảng của hắn đã có mục đích hơn, nhưng mục đích trước mắt của người thuyết giáo là rao giảng giáo lý của ông Slope, chứ không phải của Thánh Paul, và hắn đã xoay xở để bóp méo văn bản một cách cần thiết bằng một chút khéo léo.
Hắn không thể nói chính xác, khi thuyết giảng từ bục giảng nhà thờ chính tòa, rằng việc tụng ca nên bị bãi bỏ trong các buổi lễ của nhà thờ chính tòa. Với một khẳng định như vậy, hắn đã đi quá xa mục tiêu của mình và tự làm cho mình trở nên lố bịch, trước sự vui sướng của những người nghe. Tuy nhiên, hắn có thể, và đã, ám chỉ với những lời khiển trách nặng nề về việc tụng niệm trong các nhà thờ giáo xứ, mặc dù thực tế này hầu như không được biết đến trong giáo phận; và từ đó, hắn chuyển sang sự ưu tiên quá mức mà hắn khẳng định âm nhạc có đối với ý nghĩa trong buổi lễ tuyệt đẹp mà họ vừa nghe. Hắn biết, hắn nói, rằng các thực hành của tổ tiên chúng ta không thể bị bãi bỏ ngay lập tức; cảm xúc của những người lớn tuổi sẽ bị xúc phạm, và tâm trí của những người đáng kính sẽ bị sốc. Hắn biết có nhiều người, không đủ tầm tư duy để nhận thức, không đủ học vấn để biết, rằng một kiểu buổi lễ vốn hiệu quả khi các nghi lễ bên ngoài quan trọng hơn cảm xúc bên trong, đã trở nên gần như dã man vào thời điểm mà niềm tin bên trong là tất cả, khi mỗi từ trên môi của người mục tử nên rơi vào trái tim người nghe một cách dễ hiểu. Trước đây, tôn giáo của đám đông là vấn đề của trí tưởng tượng: giờ đây, trong những ngày sau này, cần thiết rằng một người Cơ đốc giáo phải có lý do cho đức tin của mình—không chỉ tin, mà còn phải tiêu hóa—không chỉ nghe, mà còn phải hiểu. Những lời trong buổi lễ sáng của chúng ta, thật đẹp, thật phù hợp, thật dễ hiểu biết bao, khi được đọc với sự đoan trang giản dị và rõ ràng! Nhưng bao nhiêu ý nghĩa của các từ đã bị mất đi khi chúng được tạo ra với tất cả những sự quyến rũ hoa mỹ của giai điệu! v.v...
Đó là một bài giảng được thuyết giảng trước sự hiện diện của vị mục sư Grantly, vị trưởng ca Harding và những người còn lại! Trước cả một trưởng tu viện và kinh sĩ đoàn tập hợp tại nhà thờ chính tòa của chính họ! Trước những người đã già đi trong việc thực hiện các buổi lễ đặc biệt của họ, với niềm tin đầy đủ về sự xuất sắc của chúng cho mọi mục đích dự định! Điều này lại đến từ một người như vậy, một kẻ mới nổi trong giới giáo sĩ, một người không có giáo xứ, chỉ là một tuyên úy, một kẻ xâm nhập vào giữa họ; một gã được vớt lên, theo lời Tiến sĩ Grantly, từ những cống rãnh của Marylebone! Họ phải ngồi nghe hết bài giảng đó! Không ai trong số họ, ngay cả Tiến sĩ Grantly, có thể bịt tai lại, cũng không thể rời khỏi nhà Chúa trong giờ hành lễ. Họ có nghĩa vụ phải lắng nghe, và lại còn không có quyền phản bác ngay lập tức.
Có lẽ không có sự gian khổ nào lớn hơn hiện nay gây ra cho nhân loại ở các quốc gia văn minh và tự do hơn sự cần thiết phải lắng nghe các bài giảng. Không ai ngoài một giáo sĩ thuyết giảng có, trong vương quốc này, quyền buộc một khán giả phải ngồi im lặng và bị hành hạ. Không ai ngoài một giáo sĩ thuyết giảng có thể đắm mình trong những lời sáo rỗng, những điều hiển nhiên, những điều không đúng sự thật, nhưng vẫn nhận được, như một đặc quyền không thể tranh cãi của mình, thái độ tôn trọng tương tự như thể những lời hùng biện đầy đam mê, hoặc logic thuyết phục, thoát ra từ môi hắn. Hãy để một giáo sư luật hoặc vật lý tìm chỗ đứng trong giảng đường, và ở đó tuôn ra những lời nhạt nhẽo và những cụm từ rỗng tuếch vô dụng, và hắn sẽ tuôn ra chúng trước những dãy ghế trống. Hãy để một luật sư cố gắng nói mà không nói giỏi, và hắn sẽ hiếm khi được nói. Cáo trạng của một thẩm phán chỉ buộc phải được lắng nghe bởi bồi thẩm đoàn, tù nhân và cai ngục. Một thành viên của Quốc hội có thể bị ho hoặc bị đếm số để đuổi ra ngoài. Các ủy viên hội đồng thị trấn có thể bị tẩy chay. Nhưng không ai có thể thoát khỏi giáo sĩ thuyết giảng. Hắn là kẻ gây phiền toái của thời đại, ông già mà chúng ta, những Sindbad, không thể rũ bỏ, cơn ác mộng làm xáo trộn giấc ngủ ngày Chủ nhật của chúng ta, kẻ đè nặng lên tôn giáo của chúng ta và làm cho sự phụng sự Chúa trở nên đáng ghét. Chúng ta không bị buộc phải vào nhà thờ! Không: nhưng chúng ta mong muốn nhiều hơn thế. Chúng ta mong muốn không bị buộc phải tránh xa. Chúng ta mong muốn, hay đúng hơn, chúng ta quyết tâm, tận hưởng sự thoải mái của việc thờ phượng công cộng, nhưng chúng ta cũng mong muốn rằng chúng ta có thể làm như vậy mà không cần một lượng sự nhàm chán mà bản chất con người bình thường không thể chịu đựng được với sự kiên nhẫn; rằng chúng ta có thể rời khỏi nhà Chúa mà không có khao khát thoát khỏi đó, điều vốn là hậu quả chung của các bài giảng thông thường.
Với vẻ tự mãn biết bao, một vị mục sư trẻ sẽ suy diễn những kết luận sai lầm từ các văn bản bị hiểu lầm, và sau đó đe dọa chúng ta với tất cả những hình phạt của địa ngục nếu chúng ta không tuân theo các chỉ dẫn mà hắn đã đưa ra! Vâng, người bạn trẻ quá tự tin của tôi, tôi có tin vào những bí ẩn đó vốn rất phổ biến trên miệng các anh; tôi có tin vào lời thuần khiết mà các anh cầm ở đó trong tay; nhưng các anh phải tha lỗi cho tôi nếu, trong một số điều, tôi nghi ngờ sự giải thích của các anh. Kinh thánh là tốt, sách cầu nguyện là tốt, hơn nữa, chính các anh cũng sẽ được chấp nhận, nếu các anh đọc cho tôi nghe một phần nào đó của những bài giảng đáng kính theo thời gian mà các nhà thần học vĩ đại của chúng ta đã soạn thảo trong sự trưởng thành đầy đủ của quyền năng họ. Nhưng các anh phải tha lỗi cho tôi, vị giảng viên trẻ không đủ năng lực của tôi, nếu tôi ngáp trước những câu văn không hoàn hảo, những cụm từ lặp đi lặp lại, sự cảm thương giả tạo, những lời rên rỉ và khiển trách, tiếng ậm ừ, tiếng ồ à, đôi găng tay đen và chiếc khăn tay trắng của các anh. Đối với tôi, tất cả đều chẳng có nghĩa lý gì; và thời gian là quá quý giá để bị lãng phí như vậy—nếu người ta chỉ có thể tránh được nó.
Và ở đây tôi phải phản đối cái sự giả vờ, thường được đưa ra bởi các giáo sĩ làm việc, rằng họ bị quá tải bởi vô số bài giảng phải thuyết giảng. Tất cả chúng ta đều quá yêu giọng nói của chính mình, và một người thuyết giáo được khuyến khích trong sự phù phiếm là làm cho giọng nói của mình được nghe bởi đặc quyền của một khán giả bị buộc phải lắng nghe. Bài giảng của hắn là miếng mồi ngon của cuộc đời hắn, khoảnh khắc tự đề cao ngon lành của hắn. "Tôi đã giảng chín bài giảng tuần này," một người bạn trẻ nói với tôi vài ngày trước, với bàn tay giơ lên trán một cách uể oải, bức tranh của một người tử vì đạo bị quá tải. "Chín bài tuần này, bảy bài tuần trước, bốn bài tuần trước đó. Tôi đã giảng hai mươi ba bài giảng tháng này. Thật sự là quá nhiều."
"Quả là quá nhiều," tôi nói, rùng mình; "quá nhiều cho sức lực của bất kỳ ai."
"Vâng," anh ta trả lời một cách khiêm tốn, "thật sự là vậy; tôi đang bắt đầu cảm thấy nó một cách đau đớn."
"Ước gì," tôi nói, "anh có thể cảm thấy điều đó—ước gì anh có thể bị làm cho cảm thấy điều đó." Nhưng anh ta không bao giờ đoán được rằng trái tim tôi đang quặn thắt vì những người nghe đáng thương.
Dù sao đi nữa, không có sự nhàm chán nào được cảm nhận khi lắng nghe ông Slope trong dịp được đề cập. Chủ đề của hắn quá gần gũi với khán giả của hắn để có thể gây nhàm chán, và nói thật, ông Slope có năng khiếu sử dụng từ ngữ một cách mạnh mẽ. Hắn được lắng nghe suốt ba mươi phút hùng biện với sự chú ý im lặng và đôi tai mở rộng, nhưng với đôi mắt giận dữ, nhìn trừng trừng từ vị giáo sĩ phẫn nộ này sang vị giáo sĩ khác, với lỗ mũi nở rộng mà từ đó đã bùng phát khói lửa của sự phẫn nộ, và với nhiều lần xáo trộn bàn chân và những cử động không thoải mái của cơ thể, điều đó báo hiệu những tâm trí bị xáo trộn, và những trái tim không bình yên với cả thế giới.
Cuối cùng, vị giám mục, người mà trong tất cả các giáo dân, đã ngạc nhiên nhất, và người có mái tóc gần như dựng đứng vì sợ hãi, đã ban phước lành theo một cách không hề tương xứng với cách ông đã luyện tập từ lâu trong phòng làm việc riêng của mình, và các giáo dân đã được tự do đi theo con đường của họ.