Những Kẻ Nổi Loạn Và Bậc Hiền Triết

Lượt đọc: 169 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Iv

❊ ❊ ❊

Horace và Marcia kết hôn vào đầu tháng Hai. Tin tức ấy gây chấn động lớn trong giới học thuật ở cả Yale lẫn Princeton. Horace Tarbox, người hồi mới mười bốn tuổi từng được ca ngợi trên các trang tạp chí Chủ nhật của báo chí đô thị, nay lại đang vứt bỏ sự nghiệp cùng cơ hội trở thành một bậc thầy thế giới về triết học Mỹ chỉ để cưới một cô vũ công trong đoàn hợp xướng—dù thực ra Marcia chỉ là một vũ công phụ họa. Thế nhưng, giống như mọi câu chuyện thời hiện đại khác, sự ngạc nhiên ấy chỉ kéo dài vỏn vẹn bốn ngày rưỡi.

Họ thuê một căn hộ ở Harlem. Sau hai tuần tìm kiếm, trong đó những ảo tưởng của anh về giá trị của kiến thức hàn lâm đã tan biến không thương tiếc, Horace nhận làm nhân viên văn phòng cho một công ty xuất nhập khẩu Nam Mỹ—có ai đó đã rỉ tai rằng kinh doanh xuất nhập khẩu là xu thế thời thượng. Marcia sẽ tiếp tục biểu diễn thêm vài tháng nữa, chí ít là cho đến khi công việc của chồng ổn định. Ban đầu anh kiếm được một trăm hai mươi lăm đô la một tuần, và dẫu người ta bảo chẳng mấy chốc lương anh sẽ tăng gấp đôi, Marcia nhất quyết không thèm đếm xỉa đến việc từ bỏ mức thù lao một trăm rưỡi mỗi tuần mà cô đang nhận lúc bấy giờ.

– Chúng ta cứ gọi mình là Đầu và Vai nhé, anh yêu, – cô dịu dàng nói, – và phần "vai" sẽ phải tiếp tục lắc lư thêm một chút nữa cho đến khi cái "đầu" già cỗi này bắt đầu quay vòng được.

– Anh ghét điều đó, – anh ủ rũ phản đối.

– Này nhé, – cô quả quyết đáp lời, – Lương của anh chẳng đủ để chúng ta thuê nổi một căn phòng tồi tàn đâu. Đừng có tưởng em thích nổi tiếng—không đời nào. Em chỉ muốn thuộc về anh thôi. Nhưng em sẽ thành kẻ đần độn nếu cứ ngồiì lì trong một căn phòng mà đếm mấy bông hoa hướng dương trên giấy dán tường trong lúc chờ đợi anh. Khi nào anh kiếm được ba trăm một tháng, em sẽ nghỉ.

Dù điều đó làm tổn thương lòng tự ái đến mức nào, Horace vẫn phải thừa nhận rằng con đường của vợ mình khôn ngoan hơn.

Tháng Ba dịu dàng nhường chỗ cho tháng Tư. Tháng Năm rực rỡ trút một bầu không khí cuồng nhiệt lên các công viên và mặt nước ở Manhattan, và họ vô cùng hạnh phúc. Horace, kẻ chẳng có lấy một thói quen nào—anh chưa từng có thời gian để tạo lập chúng—tỏ ra là một người chồng dễ thích nghi nhất, và vì Marcia hoàn toàn chẳng có quan điểm gì về những đề tài làm anh say mê nên giữa họ hiếm khi xảy ra sự va chạm hay bất đồng nào. Tâm trí họ vận hành ở những bầu trời khác biệt. Marcia đóng vai trò là một người quản lý tháo vát, còn Horace hoặc sống trong thế giới cũ của những ý tưởng trừu tượng, hoặc chìm đắm trong sự sùng bái và tôn thờ người vợ một cách đầy kiêu hãnh và đậm chất trần thế. Cô luôn là một nguồn ngạc nhiên bất tận đối với anh—sự tươi mới và độc đáo trong tư duy, nguồn năng lượng năng động, rành mạch cùng tính khí vui vẻ không bao giờ cạn của cô.

Và các đồng nghiệp của Marcia ở buổi biểu diễn lúc chín giờ tối, nơi cô đã chuyển năng khiếu của mình đến đó, vô cùng ấn tượng trước niềm tự hào tột độ của cô về năng lực trí tuệ của người chồng. Họ chỉ biết Horace là một thanh niên rất mảnh khảnh, môi mím chặt và có vẻ ngoài non choẹt, người đứng đợi cô mỗi đêm để đưa cô về nhà.

– Horace, – Marcia nói vào một buổi tối khi cô gặp anh như thường lệ vào lúc mười một giờ, – Trông anh cứ như một bóng ma đứng lì ở đấy dưới ánh đèn đường ấy. Anh đang sụt cân à?

Anh lơ đễnh lắc đầu.

– Anh không biết nữa. Hôm nay họ vừa tăng lương cho anh lên một trăm ba mươi lăm đô la, và——

– Em chẳng thèm quan tâm, – Marcia nghiêm khắc nói. – Anh đang tự hủy hoại bản thân vì làm việc ban đêm đấy. Anh đọc mấy cuốn sách dày cộp về kinh tế học——

– Là kinh tế học, – Horace đính chính.

– Thì thế, anh đọc chúng mỗi đêm mãi tận lúc em đã ngủ say. Rồi anh lại còng cả lưng xuống giống như hồi trước khi chúng mình cưới nhau vậy.

– Nhưng, Marcia, anh phải——

– Không phải cái gì hết, anh yêu. Tạm thời em mới là người quản lý cái tiệm này, và em không đời nào để cho anh của em tàn phá sức khỏe lẫn đôi mắt đâu. Anh phải tập thể dục.

– Anh có mà. Sáng nào anh cũng——

– Ồ, em biết thừa! Nhưng mấy cái quả tạ của anh ấy phất phơ chẳng đem lại nổi hai độ sốt cho một kẻ mắc bệnh lao đâu. Ý em là tập luyện thực sự cơ. Anh phải gia nhập một phòng thể hình. Còn nhớ anh từng kể hồi ở đại học anh là một vận động viên nhào lộn cừ khôi đến mức họ muốn kéo anh vào đội tuyển nhưng không được vì anh vướng lịch hẹn với Herb Spencer đấy chứ?

– Anh từng rất thích nó, – Horace trầm ngâm, – nhưng bây giờ thì mất nhiều thời gian lắm.

– Được rồi, – Marcia nói. – Em thỏa thuận với anh thế này nhé. Anh gia nhập một phòng tập, còn em sẽ đọc một trong mấy cuốn sách nằm ở dãy bìa nâu kia.

– "Nhật ký của Pepys" ư? Chà, cuốn đó chắc là thú vị đấy. Nó rất nhẹ nhàng.

– Không hợp với em đâu—chẳng nhẹ nhàng chút nào cả. Đọc nó khác nào nuốt cả tấm thủy tinh vào bụng. Nhưng anh cứ bảo nó sẽ mở rộng tầm mắt cho em cơ mà. Thôi được, anh đến phòng tập ba buổi một tuần, còn em sẽ chịu khó nuốt trọn một liều "Sammy" bự.

Horace do dự.

– Chà——

– Nào, đi thôi! Anh làm vài vòng đu xà đại bàng cho em xem, còn em sẽ đi săn tìm chút văn minh về cho anh.

Cuối cùng Horace đành phải đồng ý, và suốt cả một mùa hè nóng bức, anh dành ba, đôi khi là bốn buổi tối mỗi tuần để thử sức trên chiếc xà đu tại phòng tập Skipper's Gymnasium. Rồi đến tháng Tám, anh thừa nhận với Marcia rằng việc đó giúp anh có khả năng làm việc trí óc tốt hơn vào ban ngày.

– Mens sana in corpore sano, – anh nói.

– Em chẳng tin cái đó đâu, – Marcia đáp. – Hồi trước em từng thử một loại thuốc gia truyền nọ và chúng toàn là lừa bịp cả. Anh cứ bám lấy mấy cái xà đơn xà kép ấy mà tập.

Vào một đêm đầu tháng Chín, khi anh đang thực hiện những động tác uốn dẻo trên vòng treo trong căn phòng gần như trống vắng, một người đàn ông mập mạp có vẻ trầm tư, kẻ mà anh đã để ý thấy đứng quan sát mình suốt mấy đêm liền, đã cất tiếng bắt chuyện.

– Này anh bạn, làm lại cái trò khi nãy anh vừa biểu diễn xem nào.

Horace nhe răng cười với ông ta từ trên cao.

– Tôi tự nghĩ ra đấy, – anh nói. – Tôi lấy ý tưởng từ định đề thứ tư trong hình học Euclid.

– Ông ta đi diễn gánh xiếc nào thế?

– Ông ấy chết rồi.

– Chà, thế thì thể nào hắn cũng gãy cổ khi làm cái trò đó cho xem. Tối hôm qua tôi ngồi đây cứ đinh ninh thế nào cậu cũng gãy cổ cho mà coi.

– Thế này nhé! – Horace nói, và vung người bám lấy chiếc xà đu để thực hiện lại động tác của mình.

– Không làm cậu đau cơ cổ với cơ vai à?

– Lúc đầu thì có, nhưng chỉ trong vòng một tuần là tôi viết luôn dòng Quod erat demonstrandum lên đó rồi.

– Hừm!

Horace thõng tay đu đưa trên xà.

– Cậu đã bao giờ nghĩ đến chuyện đi diễn chuyên nghiệp chưa? – người đàn ông mập hỏi.

– Tôi á? Không đời nào.

– Kiếm được khối tiền nếu cậu chịu khó làm mấy trò như thế và kham nổi đấy.

– Đây còn một cái nữa này, – Horace hào hứng tíu tít, và miệng người đàn ông mập bỗng há hốc khi chứng kiến gã Prometheus mặc áo thun bó sát màu hồng này một lần nữa thách thức các vị thần lẫn Isaac Newton.

Đêm sau buổi gặp gỡ đó, Horace đi làm về thì thấy một Marcia có phần tái nhợt đang nằm dài trên chiếc ghế sô-bô-fa chờ đợi anh.

– Hôm nay em ngất hai lần rồi đấy, – cô mở đầu câu chuyện chẳng cần vòng vo tam quốc.

– Gì cơ?

– Ừ. Anh thấy đấy, tính ra bốn tháng nữa là sinh em bé rồi. Bác sĩ bảo lẽ ra em phải nghỉ múa từ hai tuần trước cơ.

Horace ngồi xuống và trầm ngâm suy nghĩ.

– Dĩ nhiên là anh vui rồi, – anh ngẫm nghĩ nói—ý anh là vui vì chúng ta sắp có em bé. Nhưng điều này tốn kém lắm đây.

– Em còn hai trăm rưỡi trong ngân hàng, – Marcia đầy hy vọng nói, – và tiền lương của hai tuần sắp tới nữa.

Horace nhanh chóng tính toán.

– Tính cả lương của anh nữa, chúng ta sẽ có gần một nghìn bốn cho sáu tháng tới.

Marcia lộ vẻ ủ rũ.

– Chỉ thế thôi á? Đương nhiên là tháng này em có thể kiếm việc ca hát ở đâu đó. Rồi em lại có thể đi làm lại vào tháng Ba.

– Không đương nhiên gì sất! – Horace cộc cằn nói. – Em cứ ở nguyên đây cho anh. Để xem nào—sẽ có tiền khám bệnh và tiền thuê y tá, chưa kể người giúp việc nữa: Chúng ta buộc phải kiếm thêm tiền thôi.

– Chà, – Marcia mệt mỏi nói, – em chẳng biết kiếm nó ở đâu ra nữa. Giờ thì trông cậy cả vào cái đầu già cỗi của anh thôi. Phần "vai" đành phải đóng cửa ngừng kinh doanh rồi.

Horace đứng dậy và mặc áo khoác vào.

– Anh đi đâu thế?

– Anh có việc này, – anh đáp. – Anh về ngay đây thôi.

Mười phút sau, khi rảo bước trên con đường hướng về phòng tập Skipper's Gymnasium, anh cảm thấy một sự ngạc nhiên bình thản, hoàn toàn không chút đùa cợt, trước những gì mình sắp làm. Hàng năm trời về trước mà nghĩ lại thì hẳn anh đã phải há hốc mồm ngạc nhiên biết mấy! Mọi người cũng sẽ há hốc cả thôi! Nhưng khi bạn mở cửa đón tiếng gõ của cuộc đời, bạn sẽ để lọt vào nhà vô vàn thứ..

Phòng tập sáng rực ánh đèn, và khi mắt đã quen với thứ ánh sáng chói lọi ấy, anh thấy người đàn ông mập trầm tư đang ngồi trên một chồng thảm bạt hút một điếu xì gà bự.

– Này, – Horace đi thẳng vào vấn đề, – có phải tối qua ông nói thật rằng tôi có thể kiếm tiền từ mấy màn nhào lộn trên xà đu của mình không?

– À, đúng vậy chứ, – người đàn ông mập ngạc nhiên đáp.

– Vâng, tôi đã suy nghĩ kỹ rồi, và tôi tin là mình muốn thử xem sao. Tôi có thể làm việc vào ban đêm và chiều thứ Bảy—hoặc làm thường xuyên nếu thù lao đủ cao.

Người đàn ông mập nhìn đồng hồ.

– Được rồi, – ông ta nói, – Charlie Paulson mới chính là người cậu cần gặp. Hắn sẽ nhận book lịch cho cậu trong vòng bốn ngày, ngay khi hắn thấy cậu biểu diễn. Giờ này hắn không có ở đây đâu, nhưng tôi sẽ liên hệ với hắn cho tối mai.

Người đàn ông mập nói là làm. Đêm hôm sau Charlie Paulson đã có mặt và dành trọn một giờ đồng hồ trầm trồ theo dõi thần đồng nhào lộn bay lượn trên không trung trong những đường parabol kỳ diệu, rồi đến đêm tiếp theo, hắn dẫn theo hai gã trung niên trông có vẻ như từ bé đã ngậm xì gà đen mà hút và mở miệng ra là nói chuyện tiền nong bằng thứ giọng trầm đục, đầy đam mê. Rồi vào ngày thứ Bảy sau đó, thân hình của Horace Tarbox lần đầu tiên xuất hiện với tư cách chuyên nghiệp trong một buổi biểu diễn thể hình tại Vườn hoa Phố Coleman. Nhưng dù khán giả lên tới gần năm nghìn người, Horace vẫn chẳng thấy chút hồi hộp nào. Ngay từ nhỏ anh đã quen đọc diễn văn trước đám đông—anh đã nắm được cái mẹo biết cách tách bản thân mình ra.

– Marcia, – anh vui vẻ nói vào tối hôm đó, – anh nghĩ chúng ta thoát nạn rồi đấy. Paulson nghĩ ông ấy có thể kiếm cho anh một suất diễn mở màn ở Hippodrome, và điều đó có nghĩa là một hợp đồng biểu diễn suốt cả mùa đông. Em biết đấy, Hippodrome là một chỗ lớn——

– Vâng, em tin là mình từng nghe nói đến nó, – Marcia cắt lời, – nhưng em muốn biết về cái trò thót tim mà anh đang định làm cơ. Nó không phải là một vụ tự sát ngoạn mục nào đấy chứ?

– Chẳng có gì đâu, – Horace điềm tĩnh nói. – Nhưng nếu em có thể nghĩ ra cách nào để một người đàn ông tự sát tao nhã hơn việc đánh đổi rủi ro vì em, thì đó chính là cách anh muốn chết.

Marcia với tay ôm chặt lấy cổ anh.

– Hôn em đi, – cô thì thầm, – và gọi em là "anh yêu" đi. Em thích nghe anh gọi "anh yêu" lắm. Ngày mai mang về cho em một cuốn sách để đọc nhé. Đừng có Sam Pepys nữa, kiếm cuốn nào nhảm nhí và quái dị vào. Cả ngày nay em cuồng cả người vì chẳng có việc gì làm. Em rất thích viết thư, ngặt nỗi chẳng có ai để mà viết.

– Viết cho anh này, – Horace nói. – Anh sẽ đọc chúng.

– Ước gì em làm được thế, – Marcia thở dài. – Nếu em biết đủ từ ngữ, em có thể viết cho anh bức thư tình dài nhất trên đời—mà chẳng bao giờ thấy chán.

Thế nhưng, sau hai tháng nữa, Marcia quả thực đã vô cùng mệt mỏi, và suốt một chuỗi đêm liền, người bước ra trước đám đông khán giả tại Hippodrome là một nam vận động viên trẻ tuổi đầy lo âu và mệt mỏi. Rồi có hai ngày vị trí của anh được thay thế bởi một thanh niên mặc đồ xanh nhạt thay vì màu trắng, và nhận được rất ít tiếng vỗ tay. Nhưng qua hai ngày ấy, Horace lại xuất hiện, và những ai ngồi gần sân khấu nhận xét rằng có một vẻ hạnh phúc viên mãn hiện trên khuôn mặt của chàng vận động viên nhào lộn trẻ tuổi ấy ngay cả khi anh đang xoay người nghẹt thở giữa không trung trong bài đu vai kỳ diệu và độc đáo của mình. Sau buổi diễn đó, anh cười giễu ông thợ thang máy rồi phi thẳng lên cầu thang về căn phòng nhỏ, năm bậc một hơi—rồión rén bước thật khẽ vào một căn phòng yên tĩnh.

– Marcia, – anh thì thầm.

– Ôi! – Cô mỉm cười nhợt nhạt nhìn lên anh. – Horace, có việc này em muốn anh làm. Ngó vào ngăn kéo tủ trên cùng của em xem, anh sẽ thấy một tập giấy dày. Nó là một cuốn sách—đại loại thế—Horace ạ. Em đã viết nó ra trong suốt ba tháng nay khi phải nằm một chỗ. Em ước gì anh mang nó đến chỗ Peter Boyce Wendell, người từng đăng bức thư của em lên báo ấy. Ông ấy có thể cho anh biết liệu nó có phải là một cuốn sách hay không. Em viết đúng theo cái giọng em vẫn hay nói chuyện, đúng như cách em viết bức thư gửi ông ấy vậy. Nó chỉ là một câu chuyện kể về rất nhiều thứ đã xảy ra với cuộc đời em thôi. Anh mang nó đến cho ông ấy nhé, Horace?

– Vâng, cục cưng của anh.

Anh cúi người sát giường cho đến khi đầu chạm gối cùng cô, rồi bắt đầu vuốt ve mái tóc vàng của vợ.

– Marcia yêu dấu của anh, – anh dịu dàng nói.

– Không, – cô thì thầm, – gọi em bằng cái tên mà em dặn ấy.

– Em yêu, – anh đắm đuối thì thầm—–yêu dấu nhất đời anh.

– Chúng ta sẽ gọi con bé là gì đây?

Họ lặng đi một phút trong niềm mãn nguyện hạnh phúc và đầy ngái ngủ, trong khi Horace đăm chiêu suy nghĩ.

– Chúng ta sẽ gọi con bé là Marcia Hume Tarbox, – cuối cùng anh nói.

– Sao lại có chữ Hume?

– Vì đó là anh chàng đầu tiên mai mối chúng mình mà.

– Thế à? – cô lẩm bẩm, ngạc nhiên trong cơn ngơ ngác. – Em cứ tưởng tên hắn là Moon cơ đấy.

Đôi mắt cô nhắm lại, và chỉ một lát sau, những nhịp phập phồng kéo dài đều đặn của tấm chăn trên ngực đã cho thấy cô đã chìm vào giấc ngủ.

Horaceón rén bước tới tủ kéo, mở ngăn trên cùng ra và thấy một chồng giấy chi chít chữ viết nguệch ngoạc nhòe nhoẹt vết chì. Anh nhìn vào tờ đầu tiên:

SANDRA PEPYS, SYNCOPATED

Tác giả: Marcia Tarbox

Anh mỉm cười. Thế ra cuối cùng Samuel Pepys cũng đã để lại ấn tượng trong cô. Anh lật sang một trang và bắt đầu đọc. Nụ cười trên môi anh sâu hơn—anh đọc tiếp. Nửa giờ trôi qua và anh nhận ra Marcia đã thức giấc và đang nằm nhìn mình từ trên giường.

– Anh yêu ơi, – tiếng thì thầm vang lên.

– Gì thế Marcia?

– Anh có thích nó không?

Horace hắng giọng.

– Anh cứ thế đọc tiếp thôi. Nó hay phết.

– Mang nó đến chỗ Peter Boyce Wendell đi. Bảo với ông ấy là ngày xưa anh từng đạt điểm cao nhất ở Princeton nên anh thừa biết khi nào một cuốn sách là hay. Bảo với ông ấy cuốn này là một kiệt tác có một không hai trên đời.

– Được rồi, Marcia, – Horace nhẹ nhàng nói.

Đôi mắt cô lại nhắm lại và Horace bước tới đặt một nụ hôn lên trán vợ—đứng lặng đó một lát với ánh nhìn đầy dịu dàng và thương xót. Rồi anh rời khỏi phòng.

Suốt đêm hôm đó, những nét chữ nguệch ngoạc trên các trang giấy, những lỗi chính tả và ngữ pháp liên miên cùng cách chấm câu kỳ quái cứ múa lượn trước mắt anh. Anh tỉnh giấc mấy lần trong đêm, lần nào cũng tràn ngập một nỗi niềm đồng cảm dạt dào và hỗn độn dành cho khát vọng muốn bộc lộ bản thân qua con đường ngôn từ trong tâm hồn Marcia. Đối với anh, điều đó mang một vẻ đẹp vô cùng bi thảm, và lần đầu tiên sau nhiều tháng trời, anh bắt đầu nghiền ngẫm lại những giấc mơ nửa vời của chính mình.

Anh từng định viết một chuỗi sách, nhằm phổ biến hóa chủ nghĩa hiện thực mới giống như cách Schopenhauer đã phổ biến hóa chủ nghĩa bi quan và William James phổ biến hóa chủ nghĩa thực dụng.

Nhưng cuộc đời lại chẳng diễn ra theo hướng đó. Cuộc đời túm lấy con người ta và ném họ vào những vòng xà đu. Anh phì cười khi nghĩ đến tiếng gõ cửa hồi ấy, cái bóng mờ ảo ở chỗ Hume, nụ hôn suýt thành hiện thực của Marcia.

– Và đó vẫn là tôi, – anh cất tiếng nói lớn đầy kinh ngạc khi nằm thao thức trong bóng đêm. – Tôi chính là kẻ từng ngồi ở Berkeley với sự cả gan tự hỏi liệu tiếng gõ cửa đó có thực sự tồn tại hay không nếu tai tôi không đứng đó để nghe nó. Tôi vẫn là con người đó. Tôi có thể bị đem lên ghế điện vì những tội ác mà hắn đã gây ra.

Những tâm hồn mỏng manh như tơ gạc cứ mãi loay hoay tìm cách giãi bày bản thân qua một thứ gì đó hữu hình. Marcia với cuốn sách viết tay của cô; tôi với những tác phẩm chưa từng thành hình của mình. Cố gắng chọn lựa phương tiện biểu đạt để rồi cuối cùng đón nhận những gì cuộc đời ban phát—và cảm thấy biết ơn vì điều đó.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 22 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.