Nghỉ ngơi một lúc rồi đeo lại ba lô, xách túi lưới, cảm giác của Tĩnh Thu không nhẹ nhàng hơn, mà lại càng vất vả hơn. Có lẽ việc có đeo hay không đeo đã tạo ra sự đối lập rõ ràng, trước ngọt sau đắng, luôn khiến cho cái đắng phía sau có vẻ càng đắng hơn.

Thế nhưng không ai dám kêu khổ một tiếng. Sợ khổ sợ mệt là tư tưởng của giai cấp tư sản, Tĩnh Thu sợ nhất là người khác quy chụp cô vào thành phần tư sản. Vốn dĩ xuất thân đã không tốt, lại không bám chặt lấy giai cấp vô sản, thì đúng là tự tuyệt tích với nhân dân rồi. Chính sách của Đảng ta là "Xuất thân do cha mẹ, con đường tự chọn", nghĩa là bạn phải chú ý hơn những người có xuất thân tốt, tuyệt đối không được có một chút lời nói và hành động nào không phải của giai cấp vô sản.

Nhưng khổ và mệt không phải cứ không nói là không tồn tại, Tĩnh Thu hứa hẹn các dây thần kinh đau đớn trên khắp cơ thể mình chết đi cho rồi, như vậy sẽ không cảm thấy sự nặng nề trên lưng và cơn đau ở tay nữa. Cô đành phải lôi ra tuyệt chiêu đã luyện tập nhiều năm để giúp bản thân quên đi nỗi đau xác thịt: Vẩn vơ suy nghĩ. Những lúc suy nghĩ quá nhập tâm, cô thường có thể tạo ra cảm giác mình đang ở một nơi khác, giống như linh hồn của cô đã bay khỏi thể xác, biến thành những nhân vật trong trí tưởng tượng, sống một cuộc sống hoàn toàn khác.

Không biết tại sao, cô cứ nghĩ đến cây sơn tra đó, chiến sĩ kháng Nhật bị kẻ thù trói giật cánh khuỷu và chàng thanh niên Nga tuấn tú mặc áo sơ mi trắng tinh, luân phiên xuất hiện trong tâm trí cô. Còn cô, lúc thì là nữ chiến sĩ kháng Nhật sắp bị xử tử, lúc thì là cô gái Nga phiền muộn vì không biết yêu ai, khiến cô không phân biệt được rốt cuộc bản thân mình đến gần chủ nghĩa cộng sản hơn, hay là đến gần chủ nghĩa xét lại hơn.

Con đường núi cuối cùng cũng đi hết, Trưởng thôn Triệu đứng lại, chỉ xuống dưới núi nói: "Đó chính là Tây Thôn Bình."

Mấy người đều tranh nhau chạy ra mép vách núi để ngắm nhìn Tây Thôn Bình, chỉ thấy một con sông nhỏ giống như dải lụa xanh, uốn lượn chảy qua từ chân núi, bao quanh Tây Thôn Bình. Tây Thôn Bình tắm mình trong ánh nắng đầu xuân, đẹp hơn những ngôi làng núi mà Tĩnh Thu từng xuống rèn luyện trước đây, đúng là phong cảnh hữu tình.

Đứng trên đỉnh núi phóng tầm mắt nhìn toàn cảnh Tây Thôn Bình, toàn bộ ngôi làng thu gọn vào tầm mắt. Ruộng đất giống như những ô vuông nhỏ màu xanh, màu nâu, rải rác khắp ngôi làng, từng dãy nhà dân rải rác ở khắp nơi. Ở giữa có một chỗ dường như có rất nhiều nhà, lại còn có một sân kho lớn, Trưởng thôn Triệu giới thiệu rằng đó chính là nơi ở của ban cán sự đại đội. Khi đội họp đại hội, sẽ đến đó, đôi khi tổ chức đêm hội liên hoan cũng được tổ chức ở đó.

Trưởng thôn Triệu giải thích rằng, theo biên chế của huyện K, một thôn chính là một đại đội, cái gọi là trưởng thôn, thực chất là bí thư chi bộ đại đội, nhưng người trong thôn đều thích gọi ông là "trưởng thôn".

Đoàn người xuống núi, trước tiên đi đến nhà Trưởng thôn Triệu, nhà ông nằm ngay bên bờ sông, từ trên núi có thể nhìn thấy. Nhà Trưởng thôn Triệu chỉ có vợ ông ở nhà, bà bảo mọi người gọi mình là "thím". Những người khác trong nhà người thì xuống đồng, người thì đi học.

Nghỉ ngơi một lát, ăn cơm xong, Trưởng thôn Triệu liền đến sắp xếp chỗ ở cho mấy người. Sư phụ Đặng, hiệu trưởng Trần và nam sinh tên Vương Khỏe mạnh ở nhờ nhà một người dân, cô giáo Đổng chỉ đến tạm thời một lúc, đưa ra một số hướng dẫn về mặt sáng tác, một hai ngày nữa là phải về dạy học, cho nên cứ chen chúc ở đâu cũng được.

Đáng tiếc là ba nữ sinh không thể ở cùng nhau. Có hộ gia đình đồng ý cho học sinh ở một gian phòng nhà họ, nhưng chỉ ở được hai người, Trưởng thôn Triệu đành phải tự mình đứng ra nói: "Trong các cô còn dư một người thì ở nhà tôi đi, tôi không có phòng thừa, chỉ có thể ngủ chung giường với con gái thứ hai của tôi thôi."

Ba nữ sinh nhìn nhau ngơ ngác, đều không muốn một mình "lẻ loi" ở nhà Trưởng thôn Triệu, ngủ chung giường với con gái ông. Tĩnh Thu thấy vấn đề khó giải quyết, chủ động nói: "Vậy hai cậu ở chung đi, tớ ở nhà Trưởng thôn Triệu." Hai người kia vui mừng khôn xiết đồng ý.

Hôm đó không có hoạt động gì được sắp xếp, mọi người tự ổn định chỗ ở, nghỉ ngơi một chút, tối lại sang nhà Trưởng thôn Triệu ăn cơm, ngày mai chính thức bắt đầu công việc, phần lớn thời gian sẽ dùng để phỏng vấn dân làng, biên soạn tài liệu giảng dạy, nhưng cũng sẽ sắp xếp xuống đồng cùng nông dân nghèo khổ, làm một số công việc đồng áng.

Trưởng thôn Triệu dẫn những người khác đến chỗ ở của họ, trong nhà chỉ còn lại Tĩnh Thu và thím. Thím dẫn Tĩnh Thu đến phòng của cô con gái thứ hai, bảo cô đặt hành lý vào căn phòng đó. Căn phòng đó, giống như những ngôi nhà nông thôn mà Tĩnh Thu từng đến, tối thui, chỉ có một ô cửa sổ rất nhỏ trên một bức tường, không lắp kính, chỉ dán bằng giấy kính.

Thím bật đèn lên, ánh sáng cũng rất mờ, miễn cưỡng nhìn rõ đồ đạc trong phòng. Tĩnh Thu nhìn thấy một căn phòng rộng khoảng mười lăm mét vuông, được dọn dẹp sạch sẽ ngăn nắp. Một chiếc giường khá lớn, to hơn giường đơn, nhỏ hơn giường đôi, hai người ngủ tuy hơi chật nhưng cũng tạm chấp nhận được.

Trên giường trải ga giường vừa mới giặt là, cứng đờ, sờ vào giống như giấy chứ không giống vải. Chăn được gấp thành hình tam giác, phần ruột chăn màu trắng lộ ra ở hai góc, bọc lấy mặt chăn hoa đỏ, Tĩnh Thu ngắm nghía nửa ngày, cũng không hiểu rốt cuộc cái này được gấp như thế nào, không khỏi có chút hoảng hốt, quyết định hôm nay dùng chăn của chính mình, để tránh ngày mai không gấp lại được như nguyên trạng. Theo yêu cầu lúc bấy giờ, học sinh xuống nông thôn ở nhà nông dân nghèo khổ, thì phải giống như Bát Lộ quân năm xưa, dùng đồ đạc của người nhà quê, phải trả lại nguyên trạng ban đầu mới được tính là xong.

Trên chiếc bàn sát cửa sổ có một tấm kính lớn, loại chuyên dùng để đặt ảnh, thời xa xưa thế này thì đây được coi là hàng xa xỉ rồi. Dưới tấm kính có lớp nền vải màu xanh đậm, ảnh được đặt ở trên, sau đó dùng tấm kính đè lên. Tĩnh Thu không nhịn được thò lại gần xem.

Thím chắc hẳn cũng thường xuyên tiếp đón khách đến thăm, rất cởi mở và niềm nở. Thím chỉ vào từng bức ảnh, nói cho Tĩnh Thu biết những người đó là ai. Tĩnh Thu nhìn thấy từ trong ảnh con trai lớn của thím là Triệu Chí Hoành, rất cao lớn, không thể tưởng tượng nổi lại là con trai của Trưởng thôn Triệu và thím, có lẽ là sự biến dị trong gia đình. Con trai lớn làm việc ở bưu điện Nghiêm Gia Hà, một tuần mới về nhà một lần.

Con dâu cả tên Chu Huệ, dạy học ở trường tiểu học trong thôn, trông mày liễu mắt phượng, dáng người cao gầy, rất xứng đôi với con trai cả.

Con gái lớn tên Triệu Tú Chi, cũng mày liễu mắt phượng, đã tốt nghiệp cấp hai, lao động trong thôn. Con gái thứ hai tên Triệu Tú Phương, dung mạo hoàn toàn khác với chị gái cô, miệng hơi vẩu, mắt cũng nhỏ hơn chị. Tú Phương vẫn đang học ở trường cấp hai Nghiêm Gia Hà, một tuần chỉ về một hai lần.

Đang trò chuyện thì con trai thứ hai của Trưởng thôn Triệu về, nói bố gọi anh về gánh nước, để nấu cơm cho sớm, nghe nói hôm nay có khách từ thành phố đến, buổi tối muốn gọi khách từ thành phố đến nhà ăn cơm.

Tĩnh Thu đi ra chào vị công tử thứ hai này của Trưởng thôn Triệu, phát hiện anh ta trông không giống anh trai mình chút nào, ngược lại rất giống Trưởng thôn Triệu, dáng người lùn lùn, ngũ quan cũng giống như chưa phát triển hết vậy. Tĩnh Thu có chút kinh ngạc, sao hai anh em, hai chị em trong một nhà lại chênh lệch nhau nhiều thế nhỉ? Giống như bố mẹ khi sinh người con trai và con gái đầu lòng, đều dốc hết sức lực tạo ra sản phẩm tốt nhất, đến người thứ hai, thì lười biếng, hoàn toàn để mặc tạo hóa nặn bừa là xong.

Thím nói chuyện, luôn khiến người ta cảm thấy rất gần gũi, chỉ một hai cách xưng hô, đã khiến bạn cảm thấy thân thiết như người một nhà rồi. Thím chỉ vào người con trai thứ hai, nói với Tĩnh Thu: "Đây là anh hai của cháu, tên là Triệu Chí Cương."

Tĩnh Thu không biết nên gọi anh ta là gì cho phải, chỉ nói: "Anh đi gánh nước à? Để tôi gánh giúp cho."

Chí Cương có vẻ rất xấu hổ, nhỏ tiếng nói: "Cô gánh nổi nước không?"

"Sao tôi lại không gánh nổi? Tôi cũng thường xuyên xuống nông thôn học tập lao động nông nghiệp mà——"

Thím nói: "Cháu muốn giúp à? Thế thì thím ra vườn sau chặt hai bẹ rau, cháu mang ra sông mà rửa." Nói xong, liền xách một cái giỏ tre đi ra vườn sau.

Chỉ còn lại Tĩnh Thu và Chí Cương ở đó, Chí Cương có vẻ càng lúng túng hơn, quay người một cái, chạy ra sau nhà lấy thùng nước. Một lát sau, thím xách hai bẹ rau quay lại, đưa cho Tĩnh Thu, bảo cô cùng Chí Cương ra bờ sông.

Chí Cương cũng không nhìn Tĩnh Thu, chào một tiếng: "Đi thôi!" liền đi đầu bước về phía bờ sông. Tĩnh Thu xách giỏ rau, đi theo phía sau. Hai người đi dọc theo con đường nhỏ hẹp đi về phía bờ sông. Đi được nửa đường, gặp mấy thanh niên trong thôn, ai nấy đều lấy Chí Cương ra trêu chọc: "Chí Cương, bố cậu đã nói vợ cho cậu chưa?" "Úi chà, lại còn là người thành phố nữa chứ." Chí Cương đúng là "súng kíp đổi đại bác" rồi.

Chí Cương vội vàng đặt thùng nước xuống rồi đuổi theo những người đó, Tĩnh Thu ở phía sau gọi với theo: "Đi thôi, đừng để ý đến họ nữa." Chí Cương quay lại, gánh thùng nước lên, chạy bay như bay về phía bờ sông. Tĩnh Thu rất thắc mắc, những người này có ý gì? Sao lại đem chuyện này ra trêu đùa như thế?

Đến bờ sông, Chí Cương kiên quyết không cho Tĩnh Thu rửa rau, nói nước lạnh, lát nữa cóng nứt tay ra bây giờ. Tĩnh Thu tranh không lại anh ta, đành đứng bên bờ sông nhìn anh ta rửa rau. Chí Cương rửa rau xong, lại múc đầy nước vào cả hai chiếc thùng, Tĩnh Thu tranh phần muốn gánh nước: "Vừa rồi anh không cho tôi rửa rau, thế thì bây giờ đến lượt tôi gánh nước."

Chí Cương không chịu, gánh thùng nước bước đi như bay quay về.

Về đến nhà, Chí Cương lại ra ngoài, Tĩnh Thu muốn giúp thím nấu cơm nhưng không chen tay vào được. Vừa hay đứa cháu nhỏ của Chí Cương là Hoan Hoan thức dậy, thím liền dặn dò: "Hoan Hoan, con dẫn cô Tĩnh đi gọi chú ba về ăn cơm đi."

Tĩnh Thu lúc này mới biết nhà họ Triệu còn có một người con trai nữa, cô hỏi Hoan Hoan: "Con có biết chú ba ở đâu không?"

"Biết, ở đội tham tham."

"Đội tham tham?"

Thím giải thích rằng: "Là ở đội thăm dò, trẻ con nói không rõ ràng."

Hoan Hoan nắm lấy tay Tĩnh Thu: "Đi thôi, đi thôi, đến đội tham tham đi, chú ba có kẹo ăn——"

Tĩnh Thu dắt Hoan Hoan đi ra ngoài, vừa đi được một đoạn ngắn, Hoan Hoan liền không chịu đi nữa, dang rộng hai tay đòi bồng: "Chân mỏi rồi, không đi nổi nữa."

Tĩnh Thu không nhịn được phì cười, bế thốc Hoan Hoan lên. Đừng thấy người nhỏ con, mà cũng nặng phết đấy, Tĩnh Thu đi bộ cả buổi trời, bây giờ lại bế Hoan Hoan nữa, cảm thấy vô cùng nặng nề. Nhưng Hoan Hoan không chịu đi bộ, đành phải bế một đoạn, nghỉ một lát, liên tục hỏi: "Đến chưa? Đến chưa? Cô có quên đường không đấy?"

Đi một lúc lâu mà vẫn chưa đến, Tĩnh Thu đang định nghỉ ngơi thêm một lát, bỗng nghe thấy từ đâu đó ở đằng xa, truyền đến tiếng đàn phong cầm, cô không ngờ trong ngôi làng nhỏ này lại có người biết kéo đàn phong cầm, không khỏi đứng yên tại chỗ, lắng tai nghe.

Đúng là tiếng đàn phong cầm thật, đang kéo khúc "Hành khúc kỵ binh", đây là một khúc nhạc phong cầm có tiết tấu rất nhanh, Tĩnh Thu cũng từng tập qua, chỉ có điều tập chưa đến nơi đến chốn, tay phải thì quen thuộc hơn nhưng tay trái thì chịu. Cô phát hiện người kéo đàn này không chỉ tay phải rất thạo, mà hợp âm tay trái cũng rất thành thạo, khi kéo đến đoạn cao trào, thực sự giống như vạn mã phi nước đại, gió cuộn mây đùn.

Tiếng đàn phát ra từ một dãy nhà giống như lán công nhân, những ngôi nhà đó không giống với nhà của dân làng ở, đơn độc từng căn, mà là một dãy dài mấy căn nhà liền nhau, chắc hẳn đó là nhà của "đội thăm dò" rồi.

Tĩnh Thu hỏi Hoan Hoan: "Chú ba của con có phải ở trong đó không?"

"Vâng." Hoan Hoan thấy đã đến nơi rồi, liền ra dáng anh hùng, chân cũng không mỏi nữa, liền muốn vùng ra khỏi tay Tĩnh Thu, tự chạy vụt qua đó.

Tĩnh Thu dắt Hoan Hoan, đi về phía dãy nhà đó. Bây giờ cô đã có thể nghe rõ tiếng đàn phong cầm rồi, tiếng đàn đã chuyển thành bài "Cây sơn tra", có mấy giọng nam hòa vào, hát bài hát này bằng tiếng Trung, có vẻ như tay đang bận làm việc khác, miệng thì hờ hững hát. Nhưng chính sự hờ hững như thế, ngắt quãng, ngân nga trầm thấp, khiến cho tiếng hát ấy đặc biệt hay.

Tĩnh Thu nghe đến mê mẩn, tựa như mình đang đặt chân vào một thế giới cổ tích. Hoàng hôn buông xuống, khói bếp lượn lờ bay lên, trong không khí phảng phất thứ mùi hương trong lành đặc trưng của làng quê, bên tai là tiếng đàn phong cầm và tiếng nam sinh hát bè trầm, ngôi làng xa lạ này, đột nhiên trở nên gần gũi, mang theo một thứ bầu không khí cảm động chỉ có thể cảm nhận bằng tâm hồn chứ không thể diễn tả bằng lời, dường như mọi giác quan đều đắm chìm trong một bầu không khí chỉ có thể gọi là tâm trạng tiểu tư sản.

Hoan Hoan buông tay Tĩnh Thu ra, chạy về phía dãy nhà đó, chạy vào cánh cửa thứ ba, và tiếng đàn phong cầm cũng theo đó mà dừng lại. Cô đoán rằng người kéo đàn kia, rất có khả năng chính là chú ba của Hoan Hoan, cũng chính là người con trai thứ ba của Trưởng thôn Triệu.