Từ ngày thứ hai, "Tổ giáo dục cải cách Bát trung thành phố K" đã bắt đầu bận rộn. Mỗi ngày đều đi phỏng vấn một số dân làng, nghe họ kể những câu chuyện kháng chiến chống Nhật, chuyện nông nghiệp học Đại Trại, chuyện đấu tranh chống phái đương quyền đi theo con đường tư bản chủ nghĩa. Đôi khi còn đến tham quan một số địa điểm có ý nghĩa lịch sử.

Sau khi kết thúc việc phỏng vấn trong ngày, các thành viên trong tổ lại cùng nhau thảo luận xem nên viết những gì, mỗi phần do ai viết, sau đó mọi người chia nhau ra viết. Vài ngày sau, đem những gì đã viết đến báo cáo trong tổ, mọi người cùng góp ý và sửa chữa.

Mỗi tuần phải cùng xã viên đội sản xuất xuống đồng lao động một ngày. Xã viên ngày Chủ nhật không nghỉ, thế nên Tĩnh Thu và mọi người cũng không nghỉ. Các thành viên trong tổ phiên nhau về thành phố K, báo cáo tình hình biên soạn giáo tài với nhà trường, nhân tiện cũng nghỉ ngơi hai ngày.

Mỗi thứ Tư và cuối tuần, cô con gái thứ hai nhà họ Triệu là Tú Phương lại từ trường trung học Nghiêm Gia Hà trở về. Tú Phương trạc tuổi Tĩnh Thu, lại ngủ chung một giường, vừa gặp đã thành bạn tốt. Tú Phương dạy Tĩnh Thu cách gấp chăn thành hình tam giác, Tĩnh Thu giúp Tú Phương viết bài văn. Buổi tối hai người trò chuyện đến tận khuya mới ngủ, phần lớn đều là trò chuyện về Lão Nhị và Lão Tam.

Phong tục ở Tây Thôn Bình, con trai trong nhà, tên ở nhà chính là thứ bậc của chúng, con trai cả gọi là "Lão Đại", con trai thứ gọi là "Lão Nhị". Nhưng con gái thì không gọi như vậy, chỉ thêm chữ "nha đầu" vào sau chữ cuối cùng trong tên của chúng. Thứ bậc cũng không tính các cô vào trong đó, bởi vì con gái đều phải gả chồng, hễ gả đi là sang làng của nhà chồng, "con gái gả đi như bát nước hắt đi", không còn là người trong nhà nữa.

Tú Phương nói với Tĩnh Thu: "Mẹ tôi bảo từ lúc cậu đến, Lão Nhị trở nên vô cùng chăm chỉ. Một ngày chạy về mấy bận xem có cần gánh nước không, bởi vì con gái thành phố các cậu chú trọng vệ sinh, dùng nước nhiều. Cậu ấy sợ cậu không quen dùng nước lạnh, ngày nào cũng đun rất nhiều phích nước sôi, để cậu có nước uống, nước rửa. Mẹ tôi vui lắm, nhìn dáng điệu là muốn để cậu làm nhị tẩu của tôi đấy."

Tĩnh Thu nghe xong, luôn cảm thấy có chút đứng ngồi không yên, sợ tấm lòng tốt này sau này không có cách nào báo đáp.

Tú Phương lại nói, Lão Tam đối với cậu cũng rất tốt nha, nghe mẹ tôi nói, cậu vừa đến, cậu ấy đã cầm một cái bóng đèn lớn đến thay cho cậu, bảo căn phòng cậu ở ánh sáng tối quá, đọc sách viết chữ dưới thứ ánh sáng như vậy sẽ làm hỏng mắt cậu đấy. Cậu ấy còn đưa cho mẹ tôi một ít tiền, bảo mẹ dùng để trả tiền điện.

Tĩnh Thu nghe xong, trong lòng rất vui, miệng lại nói: "Cậu ấy là sợ làm hỏng mắt cậu đấy chứ, chẳng phải đây là phòng của cậu sao?"

"Tôi ở căn phòng này lâu thế này, trước kia sao không thấy ai thay cho tôi một cái bóng đèn lớn?"

Sau đó Tĩnh Thu gặp Lão Tam, liền định trả lại tiền điện cho anh, nhưng anh không chịu nhận. Hai người nhường qua nhường lại, làm như đánh nhau vậy, Tĩnh Thu đành chịu. Cô chuẩn bị lúc đi, giống như các chú Bát Lộ quân, để lại một ít tiền trên bàn người đồng bào, viết một mẩu giấy nói là trả tiền cho anh.

Những năm nay, Tĩnh Thu vẫn luôn sống dưới áp lực nặng nề mang tên "thành phần không tốt", từ trước tới nay chưa từng có ai công khai lấy lòng cô như vậy. Cuộc sống hiện tại thế này, có chút giống như đi ăn trộm, là bởi vì thím và mọi người không biết thành phần của cô, đợi đến khi họ biết rồi, chắc chắn sẽ chẳng thèm nhìn thẳng vào cô nữa.

Có một buổi sáng sau khi Tĩnh Thu thức dậy, đang định gấp chăn, lại phát hiện trên giường có một vết máu to bằng quả trứng gà. Cô phát hiện "người bạn già" của mình đã đến, làm bẩn ga giường. "Người bạn già" của cô luôn là như thế, hễ gặp chuyện gì quan trọng là lại xung phong lên trước. Trước kia hễ cứ đi học công, học nông, học quân là "người bạn già" luôn đến trước thời hạn.

Tĩnh Thu vội vàng thay ga giường xuống, lấy một cái chậu gỗ lớn hứng chút nước, lén lút giặt sạch vết máu đó. Nông thôn không có nước máy, Tĩnh Thu ngại không dám giặt ga giường ở trong nhà, phỏng chừng cũng giặt không sạch. Hôm đó vừa hay là một ngày mưa, mãi mới đợi đến trưa tạnh mưa, cô vội vàng lấy một cái chậu rửa mặt đựng ga giường, ra sông giặt.

Cô biết bây giờ bản thân không nên đụng vào nước lạnh, mẹ cô rất chú ý điểm này, luôn nhấn mạnh đi nhấn mạnh lại tác hại của việc đụng nước lạnh trong kỳ kinh nguyệt, nói là không được uống nước lạnh, không được ăn đồ lạnh, không được giặt nước lạnh, nếu không sau này sẽ bị đau răng, đau đầu, đau gân cốt. Nhưng hôm nay hết cách rồi, chỉ mong đụng nước lạnh một lần sẽ không xảy ra vấn đề lớn gì.

Tĩnh Thu ra đến bờ sông, đứng trên hai hòn đá lớn, thả ga giường vào trong nước. Nhưng chỗ cô với tới nước rất nông, ga giường vừa thả xuống đã kéo theo cả bùn ở đáy sông lên, có giặt thế nào cũng giống như càng giặt càng bẩn.

Cô nghĩ, liều một phen vậy, cởi giày ra đứng xuống nước giặt thôi. Đang cởi giày thì nghe thấy có người đang nói chuyện: "Em ở đây à? May mà nhìn thấy, nếu không anh đứng ở thượng nguồn giặt giày cao su, nước bùn chắc chắn sẽ làm bẩn ga giường của em mất."

Cô ngẩng đầu lên, thấy là Lão Tam. Kể từ lần gọi anh là "tam ca" bị người ta cười cợt, cô liền không biết nên gọi anh là gì nữa. Cho dù gọi anh là gì, cô cũng đều có vẻ như không thốt nên lời, cô cũng không biết là vì sao. Tất cả mọi thứ liên quan đến anh, đối với cái miệng của cô mà nói, đều đã trở thành điều cấm kỵ, mà đối với đôi mắt, đôi trái tim và đôi tai của cô mà nói, thì lại trở thành bảo thư đỏ — phải ngày ngày xem, ngày ngày đọc, ngày ngày nhớ.

Anh vẫn mặc chiếc áo khoác bông dài vừa, nhưng dưới chân đi một đôi giày cao su cổ cao dính đầy bùn. Cô có chút chột dạ, một ngày mưa thế này mà cô lại ở đây giặt ga giường, e là ai cũng có thể đoán ra chuyện gì xảy ra rồi nhỉ. Cô sợ anh hỏi đến điểm này, vội vàng phác thảo một lời nói dối trong lòng.

Nhưng anh không hỏi gì cả, chỉ nói: "Để anh đi, anh đi giày cao su, có thể đi đến chỗ nước sâu."

Tĩnh Thu từ chối một lúc, nhưng anh đã cởi chiếc áo khoác bông của mình ra đặt vào tay cô, cầm lấy ga giường rồi. Cô ôm chiếc áo khoác của anh đứng trên bờ, nhìn anh xắn tay áo lên thật cao, đứng ở chỗ nước sâu, trước tiên dùng một tay rửa sạch lớp bùn trên giày cao su, sau đó bắt đầu vô cùng khéo léo phủi giặt ga giường.

Giặt một lúc, anh cầm ga giường trong tay, tung ra như tung lưới bắt cá, ga giường liền trải rộng ra, trôi nổi trên mặt nước, những bông hoa đỏ phía trên nhún nhảy vui vẻ dưới làn sóng nước gợn lăn tăn. Anh đợi đến khi ga giường sắp bị dòng nước cuốn đi, cô cũng hoảng sợ kêu lên oai oái, mới vươn tay ra kéo ga giường về. Cứ chơi đùa như vậy vài lần, Tĩnh Thu không sợ nữa, thế nên khi anh để cho ga giường trôi đi lần nữa, cô không kêu nữa.

Cô không kêu, anh liền không đi kéo ga giường lại, lần này thì trôi đi thật. Trôi đi mấy mét rồi mà anh vẫn chưa vươn tay kéo về, cô nhịn không được kêu lên một tiếng, anh lúc này mới ha hả cười, chân thấp chân cao chạy trong nước, kéo ga giường về.

Anh đứng trong nước, ngoảnh đầu nhìn cô, lớn tiếng hỏi: "Em có lạnh không? Lạnh thì khoác áo vào đi."

"Em không lạnh—"

Anh chạy lên bờ, khoác áo lên người cô, ngắm nghía cô một lúc, cười ngả nghiêng.

"Sao thế ạ?" Cô tò mò hỏi, "Có phải —— trông xấu lắm không?"

"Không phải, là áo to quá, em khoác vào trông giống như một cái nấm vậy ——"

Cô thấy đôi tay của anh bị cóng đỏ bừng, lo lắng hỏi: "Anh —— có lạnh không?"

"Nói không lạnh thì là nói dối rồi," anh ha hả cười nói, "Nhưng mà sắp xong rồi."

Anh lại chạy về sông giặt ga giường, giặt một lúc, anh vắt khô ga giường rồi đi lên bờ. Cô vội vàng đưa áo khoác cho anh, anh mặc lại, cầm lấy chiếc chậu rửa mặt đựng ga giường.

Tĩnh Thu đi tranh chậu, nói: "Anh đi làm việc đi, em tự mang về là được, cảm ơn anh nhiều lắm ——"

Anh không đưa chậu cho cô: "Bây giờ là thời gian nghỉ trưa. Địa điểm làm việc của anh chuyển đến bên này rồi, vừa hay qua nhà thím nghỉ ngơi một chút."

Về đến nhà, anh bảo cô hiên nhà phía sau có sào phơi quần áo, anh tìm một chiếc giẻ lau giúp cô lau sạch sào phơi, lại giúp cô phơi ga giường lên, sau đó tìm hai chiếc kẹp để kẹp lại.

Lúc anh làm tất cả những việc này, cứ như thể việc nằm trong tầm tay, rất thuần thục và cũng rất tự nhiên. Tĩnh Thu không kìm được tò mò hỏi: "Anh —— sao mà giỏi làm việc nhà thế?"

"Năm này qua tháng nọ ở bên ngoài, đều là tự mình làm ——"

Thím nghe thấy, trêu chọc anh: "Khoác lác đấy, chăn ga của cháu toàn là Tú Chi nhà thím mang qua giặt hộ đấy thôi ——"

Anh lè lưỡi, không dám khoác lác nữa. Tĩnh Thu nghĩ Tú Chi nhất định là rất thích anh, bằng không tại sao lại giặt chăn ga giúp anh chứ?

Khoảng thời gian đó, hầu như buổi trưa nào Lão Tam cũng đến nhà thím, có lúc thì ngủ trưa, có lúc thì trò chuyện vài câu với Tĩnh Thu. Thỉnh thoảng anh sẽ mang theo chút trứng gà và thịt đến, bảo thím làm cho mọi người ăn. Không biết anh kiếm đâu ra, bởi vì những thứ đó đều là cung ứng theo định lượng. Có lúc anh sẽ mang theo chút trái cây đến, cái đó cũng coi như là của hiếm. Cho nên mỗi lần anh đến đều có thể khiến cho cả nhà vui mừng khôn xiết.

Có lúc, anh bảo Tĩnh Thu đưa những gì cô viết cho anh xem, anh nói: "Đồng chí nhà văn, tôi biết các bạn đại gia không giấu ngọc trong đá, nhưng những gì em viết căn cứ vào đâu mà không phải là ngọc, mà là lịch sử thôn bản, có thể cho tôi xem một chút không?"

Tĩnh Thu không thắng nổi anh, đành đưa cho anh xem. Anh xem rất nghiêm túc, trả lại cho cô và nói: "Bút pháp thì khỏi phải bàn rồi, nhưng để em viết những thứ này, thật sự là —— lãng phí tài năng của em rồi."

"Tại sao ạ?"

"Những thứ này —— đều là những bài văn ứng cảnh, dập khuôn máy móc, chẳng có ý nghĩa gì cả ——"

Những lời này luôn dọa Tĩnh Thu hết hồn, cảm thấy anh quả thực gần như phản động rồi. Nhưng cô cũng thật sự không thích viết những thứ này, thế nhưng không viết thì không được.

Hễ anh thấy cô đau đầu vì chuyện viết lách, liền an ủi cô: "Cứ tùy ý viết đại là được, họ bảo em viết thế nào thì em viết thế ấy. Những thứ này không cần tốn nhiều tâm cơ thế đâu."

Cô thấy lúc không có ai liền hỏi anh: "Anh cứ nói 'viết những thứ này không cần tốn quá nhiều tâm cơ', vậy viết cái gì mới đáng tốn tâm cơ?"

Lúc em viết những thứ em muốn viết thì tốn chút tâm tư. Em đã viết tiểu thuyết thơ ca bao giờ chưa?"

"Chưa ạ. Người như em sao có thể viết tiểu thuyết?"

Anh đầy hứng thú hỏi cô: "Em thấy phải là người như thế nào mới có thể viết tiểu thuyết? Anh thấy em là hạt giống làm nhà văn đấy, em có bút pháp rất hay, và quan trọng hơn là, em có một đôi mắt thi vị, em có thể nhìn thấy sự thi vị trong cuộc sống ——"

Tĩnh Thu cảm thấy anh lại bắt đầu "văn vẻ" rồi, liền truy vấn: "Anh cứ nói 'thi vị' với chả 'thi vị', rốt cuộc 'thi vị' là gì?"

"Theo cách gọi trước kia, chính là 'thi vị'; theo cách gọi hiện tại, chính là 'lãng mạn cách mạng'."

Em hiểu nhiều như thế, sao không viết tiểu thuyết?"

"Những thứ anh muốn viết, chắc chắn là những thứ không ai dám xuất bản; những thứ có thể xuất bản, chắc chắn là những thứ anh không muốn viết." Anh cười cười nói, "Em có lẽ vừa vào trường là đã Đại cách mạng văn hóa rồi, nhưng anh là đọc đến cấp ba mới Đại cách mạng văn hóa, ảnh hưởng của giai cấp tư sản đối với anh chắc chắn sâu hơn em. Lúc anh đi học, vẫn luôn muốn thi đại học, vào Thanh Hoa Bắc Đại, chỉ là sinh muộn một chút ——"

"Vậy sao anh không đi làm sinh viên công nông binh?"

Anh lắc đầu: "Cái đó có ý nghĩa gì chứ? Bây giờ trong trường đại học chẳng học được cái gì cả ——. Em tốt nghiệp cấp ba xong dự định làm gì?"

"Về nông thôn ạ."

"Rồi sao nữa?"

Tĩnh Thu cảm thấy rất khó chịu, bởi vì cô không nhìn thấy bản thân sẽ có "sau đó" gì cả. Anh trai cô về nông thôn mấy năm rồi mà mãi vẫn không được tuyển gọi về. Anh trai cô kéo đàn vĩ cầm rất giỏi, đoàn văn công huyện và đoàn văn công Hải Chính đều có ý định tuyển gọi anh ấy về, nhưng hễ cứ đến khâu xét duyệt chính trị là lại bị đánh trượt. Cô có chút xót xa nói: "Chẳng có sau đó gì cả, em về nông thôn rồi, chắc chắn sẽ không được tuyển gọi về nữa, bởi vì nhà em —— thành phần không tốt."

Anh khẳng định chắc nịch: "Sẽ không đâu, em nhất định có thể được tuyển về, chỉ là —— vấn đề sớm muộn thôi. Đừng nghĩ nhiều như thế, đừng nghĩ xa xôi thế, thế giới này ngày nào cũng thay đổi, nói không chừng đến lúc em về nông thôn rồi, chính sách thay đổi, liền không cần về nông thôn nữa."

Tĩnh Thu cảm thấy chuyện này quả thực là chuyện phương trời nào, lại có chuyện như vậy sao? Anh nhất định là đang an ủi cô, đằng nào thì cô có về nông thôn hay không, có được tuyển gọi về hay không cũng chẳng liên quan gì đến anh, anh nói như vậy cũng chẳng cần phải chịu trách nhiệm. Nhắc đến những chuyện này, Tĩnh Thu liền cảm thấy chẳng có gì để nói với anh nữa. Anh từng nói bố anh là cán bộ, tuy cũng bị chỉnh đốn một chút nhưng bây giờ hình như không sao nữa rồi, anh không xuống nông thôn mà trực tiếp vào đội thăm dò địa chất. Cô cảm thấy người như anh hoàn toàn là hai kiểu người khác nhau với cô, anh không thể nào hiểu được những nỗi lo lắng đó của cô.

"Em phải viết bài đây." Cô nói với vẻ uể oải, sau đó liền làm bộ làm tịch viết, anh cũng không nói gì nữa, có lúc ngồi đó chợp mắt một lát, có lúc chơi đùa với Hoan Hoan, đến giờ liền quay về đi làm.

Có một hôm, anh mang cho cô một cuốn sách dày: "《Jean-Christophe》, em đã đọc cuốn sách này bao giờ chưa?"

"Chưa ạ."

Anh để lại sách cho cô đọc, nói đây chỉ là một tập trong số đó, em đọc xong cuốn này thì nói với anh, anh lại mang những cuốn khác cho em.

Sau đó Tĩnh Thu hỏi anh: "Sao anh lại có những cuốn sách này?"

"Đều là mẹ anh mua. Bố anh là cán bộ, nhưng mẹ anh thì không. Em có lẽ từng nghe nói qua, hồi đầu giải phóng, ban hành Luật hôn nhân mới, các cán bộ Đảng Cộng sản đều ly dị những người vợ nhà quê của họ, tìm những nữ sinh trẻ trung xinh đẹp, hiểu biết lễ nghĩa ở thành phố làm vợ. Mẹ anh chính là một nữ sinh như thế, tiểu thư nhà tư bản, có lẽ vì để cải thiện diện mạo chính trị của bản thân nên mới gả cho bố anh.

Nhưng bà cảm thấy bố anh căn bản không thể hiểu được bà, cho nên nội tâm bà mãi mãi vẫn u uất, phần lớn thời gian đều sống trong sách vở. Bà thích mua sách, bà có rất nhiều sách, nhưng hồi Cách mạng văn hóa, bà nhát gan nên đã đốt rất nhiều sách. Anh với em trai cất giấu được một ít. Sách này có hay không?"

Tĩnh Thu nói: "Đây là thứ của giai cấp tư sản, nhưng chúng ta có thể hấp thụ một cách có biện chứng ——"

Anh lại nhìn cô như nhìn một đứa trẻ: "Những cuốn sách này đều là danh tác thế giới, chỉ là —— bây giờ ở Trung Quốc gặp phải tai họa thế này, nhưng danh tác rốt cuộc vẫn là danh tác, sẽ không vì sự gặp gỡ tạm thời mà biến thành rác rưởi đâu. Em còn muốn đọc không? Anh vẫn còn một ít, nhưng em không được đọc nhiều quá, bằng không giáo tài của em không viết ra được đâu. Hay là, anh giúp em viết nhé?"

Anh tiện tay giúp cô viết mấy đoạn, nói: "Lịch sử thôn bản của Tây Thôn Bình anh quen thuộc lắm, viết trước mấy đoạn, em xem thầy cô và bạn bè của em có nhận ra không, không nhận ra thì anh lại giúp em viết."