Mục đích của cuốn sách này là mang lại cho công chúng nói tiếng Anh một bản chuyển ngữ vừa tiện lợi, vừa trung thực và dễ đọc hết mức có thể, phác họa lại một tài liệu độc nhất vô nhị trong nền văn học cổ đại. Dù xét dưới góc độ của một nhà tiểu sử học, một nhà quan sát tâm lý, một sử gia, hay một người yêu chuộng văn chương nghệ thuật, những bức thư của Cicero vẫn luôn xứng đáng được nghiên cứu sâu sắc. Thiết nghĩ không cần phải bàn dài dòng về tầm quan trọng lịch sử to lớn của những bức thư do chính các nhân vật chủ chốt viết nên trong một trong những thời kỳ quyết định của lịch sử thế giới, khi nền Cộng hòa vĩ đại – vốn đã trải rộng tầm ảnh hưởng cùng luật pháp và kỷ luật chiến thắng của mình khắp phần lớn thế giới văn minh – đang oằn mình chuyển đổi từ trật tự cũ sang trật tự mới. Nếu chúng ta muốn thấu hiểu – và ai mà chẳng muốn thế? – những động cơ và hoài bão của những con người từng tham gia vào vở kịch lớn lao ấy, thì chẳng có nơi nào đáng tin cậy hơn để tìm đến ngoài những bức thư này. Đối với những ai nghiên cứu về tâm lý con người, cá tính của Cicero cũng luôn sức hút vô bờ. Dù là một chính khách, nhà hùng biện, nhà văn, người cha, người chồng, người anh em hay người bạn – ở bất kỳ cương vị nào, ông hiện lên trước mắt chúng ta với một vẻ sinh động kỳ lạ. Chắc chắn ở mỗi vai trò ấy, ông sẽ khơi gợi những cảm xúc khác nhau trong lòng mỗi người đọc. Nhưng dẫu cho ông vẫn tiếp tục vấp phải sự phản đối gay gắt cũng như sự ngưỡng mộ nồng nhiệt y như khi còn sống, tôi tin rằng ông sẽ chẳng bao giờ tỏ ra tẻ nhạt hay kém thú vị trong mắt bất kỳ ai. Trong phần lớn các bức thư của mình, ông không hề làm hàng hay đóng vai một kẻ khác; trái lại, ông phơi bày một cách quá đỗi thành thật những điểm yếu và thói hư tật xấu của bản thân, bên cạnh lòng ngưỡng mộ cao thượng cùng tình cảm thắm thiết. Dù ông đang khóc than, giận dữ, hân hoan, khao khát những lời ca tụng, hay tự đắc về tài năng và thành tựu của mình, ông không phải là một bóng ma hay một kẻ hề, mà là một con người bằng xương bằng thịt với nhịp đập mãnh liệt và dòng máu nóng hổi.

Giới học giả thừa hiểu mức độ khó khăn của công việc mà tôi đã cả gan thực hiện, và điều đó có lẽ phần nào giải thích được, dẫu chưa hẳn là bào chữa cho, những thiếu sót trong tác phẩm của tôi. Bất cứ ai dấn thân diễn đạt tư tưởng của thời cổ đại bằng thứ ngôn ngữ hiện đại đều bước vào thử thách với đôi mắt rộng mở, và không có quyền than thân trách phận mỗi khi vấp phải chướng ngại hay cạm bẫy. Tương tự là những khó khăn đặc thù xuất phát từ chính vị minh chủ của văn phong Latinh – việc ông liên tục dùng cấp so sánh nhất, lặp đôi hoặc lặp ba những từ gần đồng nghĩa, cùng vô số sắc thái ý nghĩa trong những từ thông dụng như officium, fides, studium, humanitas, dignitas, v.v. – tất cả những điều ấy là thứ mà dịch giả buộc phải xem là công việc thường nhật. Cuối cùng, có những hạt dẻ rất cứng cần phải cắn vỡ – thường là cực kỳ cứng – do văn bản bị hư hại, sai lệch. Những vấn đề như thế, dẫu nếu so sánh với các tác phẩm cổ đại khác thì có lẽ không quá nhiều, nhưng vẫn đủ lớn và đủ hóc búa. Song bên cạnh những thử thách vốn dĩ là bản chất của công việc này, lại có một khó khăn đặc biệt khác: những bức thư thường là lời đáp cho các bức thư khác mà chúng ta không còn giữ được, trong khi chỉ có chúng mới giải thích trọn vẹn ý nghĩa của những câu văn vốn sẽ mãi là ẩn số đối với chúng ta; hoặc chúng đề cập đến các vấn đề thông qua một từ hay một cụm từ ngắn gọn đến mức giống như điện tín, vốn rất quen thuộc với người nhận thư, nhưng lại khiến chúng ta rơi vào cảnh phải đoán mò. Tuy nhiên, khi đã tính đến tất cả những khó khăn không thể giải quyết ấy – mà suy cho cùng thì chiếm tỷ lệ rất nhỏ – vẫn sẽ có đủ những phần hoàn toàn rõ ràng đối với tất cả mọi người, và nhìn chung mang lại sự quan tâm cao độ (nếu bản dịch này thực sự có đôi chút giá trị).

Tôi không hề có ý định viết một bài bình chú về ngôn ngữ của Cicero hay các bạn bè của ông, và bản dịch của tôi, nhìn chung, phải được xem là sự thể hiện duy nhất cho phán đoán của tôi sau khi đã đọc và cân nhắc các lập luận của những nhà bình chú. Tôi chỉ nhắm tới việc bổ sung các chú thích về nhân vật và sự kiện nhằm giúp người đọc có thể sử dụng những bức thư này cho việc nghiên cứu tiểu sử, xã hội và lịch sử. Tôi rất muốn đề tặng tác phẩm bằng câu: Boswellianus Boswellianis. Nhưng tôi nhận ra những góc khuất khó khăn của văn bản buộc tôi phải thỉnh thoảng thêm vào đây vài lời giải thích về phương án giải quyết mà tôi ưu ái, hoặc tự mình đề xuất. Những chú thích như thế rất hiếm hoi và chủ yếu mang ý nghĩa như những ngọn hải đăng cảnh báo hơn là các cuộc tranh luận mang tính phê bình. Về cơ bản, tôi tuân theo cách sắp xếp niên đại các bức thư do hai ông Tyrrell và Purser áp dụng – những bậc thày mà công trình vĩ đại của họ đã giúp ích cho tôi vô vàn. Nếu như có lúc tôi không thể chấp nhận kết luận của họ, thì điều đó cũng không phủ nhận một thực tế rằng những nỗ lực rực rỡ của họ đã giảm nhẹ vô hạn công việc cho tôi, và có lẽ thậm chí đã biến nó thành hiện thực.

Tôi cũng xin nói thêm rằng tôi đã áp dụng cách ghi ngày tháng theo kiểu Anh, chẳng hạn như viết tháng Bảy và tháng Tám, dẫu cho Cicero từng bác bỏ cách gọi thứ nhất và dĩ nhiên chưa từng nghe đến cách gọi thứ hai. Tôi cũng hầu như kiềm chế không tìm cách chuyển ngữ phần tiếng Hy Lạp của ông sang tiếng Pháp, một phần vì tôi e rằng mình sẽ làm không tốt, và phần khác vì điều đó không nằm ở bản chất của ông giống như một nhà văn Anh hay chêm tiếng Pháp vào câu văn. Nó hầu như chỉ giới hạn trong các bức thư gửi cho Atticus – người coi tiếng Hy Lạp như tiếng mẹ đẻ thứ hai – và theo tôi, đó thường là một câu trích dẫn từ chính người đó. Nó thực ra không phản ánh văn phong thông thường của Cicero.

Một lời bào chữa cho sự táo bạo của tôi khi dấn thân vào công việc này chính là việc chưa từng có một bản dịch trọn vẹn nào tồn tại bằng tiếng Anh. Ông Jeans từng xuất bản một bản dịch rực rỡ tuyển chọn những bức thư hay nhất. Nhưng dẫu sao đó vẫn chưa phải là toàn bộ. Những bản dịch từ thế kỷ trước của Melmoth và Herbenden có rất nhiều điểm xuất sắc; nhưng chúng cũng không hoàn chỉnh (chẳng hạn như các bức thư gửi Brutus mãi về sau mới được phát hiện), và dù sao đi nữa cũng cần phải được rà soát lại một cách khá kỹ lưỡng. Hơn nữa, dẫu mang nhiều nét tao nhã trong văn phong, chúng có lẽ không còn hấp dẫn như cách đây một thế kỷ. Dù thế nào thì công việc cũng đã hoàn tất, và tôi đành phải nhẫn nại đón nhận sự chỉ trích từ giới phê bình với ngần ấy sự bình thản mà tự nhiên đã ban phát – những con người chắc chắn sẽ săm soi tìm kiếm, nếu muốn, vô số vết nhơ để đối trọng, và có lẽ làm lu mờ mọi giá trị mà bản dịch của tôi có thể có. Tôi buộc phải gánh chịu điều đó một cách tốt nhất có thể. Nhưng không một nhà phê bình nào có thể tước đoạt khỏi tôi những ngày tháng đêm thâu chìm đắm trong sự giao cảm mật thiết với bộ óc vĩ đại nhất của Roma, hay niềm vui vô tận khi được giải mã bài toán lặp đi lặp lại về việc làm thế nào để chuyển tải tốt nhất tư tưởng và tình cảm của một đại văn hào từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác:

"Cæsar in hoc potuit iuris habere nihil."