[B.C. 58, ÆT. 48]

Quả thực, anh viết cho em ít hơn mức có thể, bởi dẫu lòng luôn đau khổ khôn nguôi, nhưng mỗi lần viết cho em hay đọc thư em gửi, anh lại chìm trong dòng lệ đầm đìa đến mức chẳng thể chịu đựng nổi. Ôi, ước gì anh đừng quá tha thiết sống! Giá như vậy, trong đời anh đã chẳng phải nếm trải những nỗi đau thực sự, hoặc chí ít cũng không đến nỗi sâu sắc nhường này. Dẫu vậy, nếu vận mệnh hãy còn để dành cho anh chút hy vọng nào về một ngày mai khôi phục lại địa vị, thì việc anh tha thiết sống không phải là hoàn toàn sai lầm; song nếu những cơ cực này là vĩnh viễn, anh chỉ mong sao, mình ơi, được gặp lại em sớm nhất có thể và được trút hơi thở cuối cùng trong vòng tay em, khi mà cả các vị thần — những đấng mà em đã thành kính phụng thờ bằng cả tấm lòng thanh khiết — lẫn loài người — những kẻ mà anh từng tận tụy phục vụ — đều chẳng hề ban cho chúng ta sự đền đáp nào. Anh đã lưu lại Brundisium mười ba ngày trong dinh thự của M. Lænius Flaccus, một người vô cùng cao quý; bất chấp hiểm nguy đe dọa tài sản và sinh mệnh chính trị bản thân chỉ để bảo vệ anh, ông không hề nao núng, cũng chẳng vì sức ép từ án phạt của một đạo luật vô cùng bất công mà từ chối dành cho anh những quyền lợi cùng sự giúp đỡ của tình hiếu khách và đạo nghĩa giao bằng. Mong rằng sẽ có ngày anh được đền đáp ơn nghĩa của ông! Riêng lòng biết ơn, anh sẽ mãi mãi khắc ghi. Anh sẽ khởi hành từ Brundisium vào ngày 29 tháng Tư, và dự định đi qua Macedonia để đến Cyzicus. Thật là một cú ngã đau đớn! Thật là một thảm họa khốc liệt! Anh biết nói gì đây? Chẳng lẽ lại giục em lên đường — một người phụ nữ sức khỏe kém lại tinh thần suy sụp? Hay nên thôi đừng gọi em đến? Vậy chẳng lẽ anh phải sống quãng đời còn lại mà không có em bên cạnh sao? Anh nghĩ con đường tốt nhất là thế này: nếu còn chút hy vọng nào cho việc anh được phục hồi, em hãy ở lại để vun vén và thúc đẩy việc ấy; nhưng nếu — điều mà anh hằng lo sợ — mọi hy vọng đã tắt, xin em hãy tìm mọi cách để đến với anh. Hãy đinh ninh điều này: nếu có em bên cạnh, anh sẽ không bao giờ thấy mình hoàn toàn gục ngã. Thế nhưng, rồi đây số phận cô con gái cẩu thả Tullia bé bỏng của chúng ta sẽ ra sao? Giờ đây em phải lo liệu việc đó; bản thân anh chẳng thể suy tính điều gì nữa. Tuy nhiên, dù sự việc có xoay vần ra sao, chúng ta bằng mọi giá cũng phải chăm lo cho hạnh phúc lứa đôi và danh dự của đứa con tội nghiệp ấy. Lại nữa, thằng bé Cicero con ta sẽ phải tính sao đây? Ít ra, xin hãy để nó luôn được áp sát ngực anh, nằm gọn trong vòng tay anh. Anh không thể viết thêm được nữa. Những giọt nước mắt nghẹn ngào đang ngăn cản anh. Anh chẳng biết tình hình em thế nào; không rõ em có còn giữ lại được chút tài sản nào không, hay đã bị tước đoạt sạch trơn như anh hằng lo sợ. Về phần Piso, đúng như em nói, anh hy vọng cậu ấy sẽ mãi mãi là ân nhân của chúng ta. Về việc phóng thích các nô lệ, em không cần phải bận tâm. Trước hết, lời hứa với họ là em sẽ đối đãi tùy theo mức độ đóng góp của từng người. Cho đến nay, ngoại trừ Orpheus cư xử tốt, không ai khác thực sự nổi trội. Với những người còn lại, thỏa thuận là nếu tài sản của anh bị tịch thu, họ sẽ trở thành những người được trả tự do của anh, với điều kiện họ có đủ khả năng duy trì hợp pháp địa vị ấy. Song nếu tài sản vẫn thuộc quyền sở hữu của anh, họ sẽ tiếp tục làm nô lệ, ngoại trừ một vài trường hợp rất hãn hữu. Nhưng đó chỉ là chuyện vụn vặt. Trở lại với lời khuyên của em rằng anh phải giữ vững dũng khí và chớ từ bỏ hy vọng khôi phục lại địa vị, anh chỉ ước sao có được dù chỉ một căn cứ xác đáng để nuôi dưỡng niềm hy vọng ấy. Còn bây giờ, than ôi! đến bao giờ anh mới nhận được thư em? Ai sẽ là người mang thư đến cho anh? Anh đã muốn chờ thư tại Brundisium, nhưng các thủy thủ không cho phép, bởi họ không muốn bỏ lỡ ngọn gió thuận chiều. Về phần mình, hỡi Terentia yêu dấu, em hãy tỏ ra kiên định và ngẩng cao đầu hết mức có thể. Cuộc đời chúng ta đã chấm dứt; thời huy hoàng của chúng ta đã qua đi; thứ khiến chúng ta sụp đổ không phải là lỗi lầm, mà chính là đức hạnh của bản thân. Anh đã chẳng hề bước đi sai lước, ngoại trừ việc không chịu mất mạng cùng lúc với việc mất đi tước vị. Nhưng vì các con chúng ta tha thiết muốn anh được sống, hãy nhẫn nhục chịu đựng mọi điều khác, dẫu cho có bất dung đến thế nào chăng nữa. Thế mà anh, người đang muốn vực dậy tinh thần em, lại chẳng thể tự an ủi chính mình. Anh đã phái người bạn trung thành Clodius Philhetærus về nhà, bởi thị đang bị tật ở mắt làm cho vướng víu. Sallustius có vẻ là người vượt trội hơn hết thảy trong việc tận tình chăm sóc anh. Pescennius đối xử với anh vô cùng tử tế, và anh hy vọng hắn cũng sẽ luôn chu đáo với em. Sica từng nói sẽ đi cùng anh, nhưng hắn đã rời Brundisium rồi. Em hãy hết sức giữ gìn sức khỏe, và hãy tin rằng nỗi đau khổ của em tác động đến anh sâu sắc hơn cả nỗi đau của chính bản thân anh. Hỡi Terentia yêu dấu, người vợ tận tụy và tuyệt vời nhất của anh, cùng cô con gái bé bỏng thân yêu, và hy vọng cuối cùng của dòng tộc chúng ta, Cicero, vĩnh biệt tất cả!

Ngày 29 tháng Tư, từ Brundisium.