Năm 59 TCN, ở tuổi 47

Ta có nhiều mối lo âu, cả về tình hình chính trị rối ren lẫn những hiểm nguy cá nhân đang rình rập. Chúng vô cùng nhiều, nhưng chẳng điều gì khiến ta bực bội hơn việc giải phóng nô lệ cho Statius: "Nghĩ mà xem, hắn chẳng mảy may kính trọng uy quyền của ta! Nhưng uy quyền thì ta không thèm chấp—mà nói giảm nói tránh là hắn chẳng hề sợ hãi việc gây hấn với ta!"[255] Song ta phải làm gì đây, ta chẳng biết nữa, mà thực ra sự việc cũng chẳng lớn lao như ngươi tưởng qua những lời bàn tán xôn xao. Riêng bản thân ta, ta hoàn toàn không tài nào giận nổi những kẻ ta hết mực yêu thương. Ta chỉ thấy phiền muộn, và điều đó thật đáng ngạc nhiên. Những nỗi phiền muộn khác đều xoay quanh những vấn đề thực sự trọng đại. Những lời đe dọa của Clodius và các cuộc xung đột trước mắt chỉ chạm đến ta một chút ít. Bởi ta nghĩ mình hoặc có thể đối mặt với chúng bằng sự đường hoàng hoàn hảo, hoặc gạt bỏ chúng mà chẳng chút bối rối. Có lẽ ngươi sẽ thốt lên: "Đủ sự đường hoàng rồi, tựa như câu tục ngữ 'Đủ cây sồi lắm rồi':[256] thương ta thì hãy lo lấy sự an toàn đi!" Ôi chao ôi, sao ngươi lại không có mặt ở đây cơ chứ? Chắc chắn chẳng có gì có thể qua mắt được ngươi. Có lẽ ta đã có phần mù quáng, và quá đỗi bi lụy vì lý tưởng cao cả của mình. Ta đảm bảo với ngươi rằng chưa bao giờ có điều gì lại đồi bại, hổ thẹn và gây chướng tai gai mắt cho mọi tầng lớp, mọi hoàn cảnh và mọi lứa tuổi đến thế, như tình hình hiện tại. Thậm chí nó còn tồi tệ hơn, thề có Hercules, vượt quá cả điều ta mong muốn, nhưng vẫn nằm trong dự tính của ta. Phe populares của các ngươi giờ đây đã dạy cho cả những kẻ vốn dĩ điềm tĩnh nhất cũng phải biết cất tiếng la ó. Bibulus được ca tụng lên tận mây xanh: ta chẳng rõ tại sao, nhưng hắn cũng nhận được sự hoan hô tương tự như nhân vật trong câu thơ:

"Kẻ bằng sự trì hoãn đã một tay cứu rước quốc gia."[257]

"Thời khắc sẽ đến khi ngươi vô cùng tiếc nuối

Chính lòng dũng cảm ấy,"

Pompey—người ta từng yêu quý—đã tự tay hủy hoại danh tiếng của chính mình, khiến ta vô cùng đau xót. Họ chẳng thu phục được ai bằng tình cảm, và ta sợ rằng họ sẽ buộc phải dùng đến bạo lực. Dù vậy, vì tình bạn với ông ấy, ta vẫn kiềm chế không tỏ ra thù địch với chính nghĩa của họ, thế nhưng ta cũng chẳng thể đồng tình, kẻo lại tự bôi nhọ quá khứ của chính mình. Tâm tư của người dân đã được biểu lộ rõ mồn một tại các nhà hát và trong các buổi biểu diễn. Bởi tại các trận đấu sĩ, cả chủ nhân lẫn những kẻ ủng hộ đều chìm nghỉm giữa những tiếng la ó. Tại các ludi Apollinares, nam diễn viên Diphilus đã có một câu ám chỉ đầy châm chọc nhắm vào Pompey qua câu thoại:

"Bởi những bất hạnh của chúng ta mà ngươi trở thành—Vĩ đại."

Anh ta đã phải diễn lại không biết bao nhiêu lần. Khi anh ta cất lời,

toàn thể rạp hát bùng nổ trong tiếng vỗ tay, và những câu thơ tiếp theo cũng diễn ra tương tự. Bởi những vần thơ ấy trông hệt như được viết bởi một kẻ thù nào đó của Pompey nhằm đả kích thời cuộc. Câu "Nếu cả luật pháp lẫn phong tục chẳng thể kìm tỏa," v.v., đã gây ra sự xôn xao lớn cùng những tiếng hò reo vang dội. Khi Caesar bước vào lúc tiếng vỗ tay vừa lắng xuống, theo sau ông ta là Curio trẻ tuổi. Người sau nhận được sự hoan hô nhiệt liệt vốn chỉ dành cho Pompey khi nền cộng hòa còn nguyên vẹn. Caesar vô cùng bực tức. Người ta đồn rằng một bức mật thư đã được phóng như bay đến chỗ Pompey ở Capua.[258] Họ đang phật ý với tầng lớp kỵ mã—những người đã đứng phắt dậy để cổ vũ cho Curio—và đang gây chiến với tất cả mọi người. Họ đang đe dọa sắc luật Roscian,[259] và thậm chí cả sắc luật về lúa mì.[260] Đã có một sự hỗn loạn lớn nổ ra trên mọi mặt trận. Phần ta, ta vẫn thích việc hành động của họ bị phớt lờ trong im lặng hơn; nhưng có lẽ điều đó, ta e là, sẽ không được phép xảy ra. Người ta phẫn nộ trước những điều mà dẫu vậy, xem ra vẫn buộc phải ngậm đắng nuốt cay chịu đựng. Toàn thể nhân dân quả thực giờ đây chỉ có chung một tiếng nói, nhưng sức mạnh của nó lại dựa vào sự bực tức nhiều hơn là bất cứ chỗ dựa vững chắc nào khác. Hơn nữa, Publius của chúng ta đang đe dọa ta: hắn mang dạ thù hằn, và một cơn bão đang lơ lửng trên đầu ta, thứ lẽ ra phải thúc giục ngươi phi ngựa thật nhanh về thành phố. Ta tin rằng mình vẫn đang được hậu thuẫn vững chắc bởi chính phalanx gồm toàn những người trung thành, hoặc chí ít là tương đối trung thành, những kẻ từng ủng hộ ta khi ta còn làm quan chấp chính. Pompey bày tỏ tình cảm không chút tầm thường dành cho ta. Ông ấy cũng khẳng định rằng Clodius sẽ không thốt lấy một lời nào về ta. Về điểm này, ông ấy không lừa dối ta, mà chính bản thân ông ấy đã bị lừa. Do Cosconius đã qua đời, ta được mời để lấp vào chỗ trống của ông ấy.[261] Đó quả thực sẽ là trường hợp "được mời vào chỗ của một kẻ đã chết." Ta sẽ trở thành kẻ hèn mọn trong mắt người đời, và chẳng thể tưởng tượng được điều gì ít có khả năng đảm bảo cho "sự an toàn cá nhân" mà ngươi hằng nhắc tới hơn thế. Bởi những ủy viên ấy vốn bị những người trung thành că ghét, nên ta sẽ vừa giữ nguyên được tiếng xấu của mình đối với phe phản loạn, lại vừa gánh thêm cả phần tai tiếng gắn liền với những người khác. Caesar muốn ta nhận chức phó tướng dưới quyền ông ấy. Đây là một phương thức đáng kính hơn để tránh né hiểm nguy. Nhưng ta chẳng muốn tránh né nó. Vậy rốt cuộc ta muốn gì? Chà, ta thích chiến đấu hơn. Dù vậy, ta vẫn chưa đưa ra quyết định cuối cùng. Lại một lần nữa ta phải thốt lên: Ước gì ngươi đang ở đây! Tuy nhiên, nếu thực sự cần thiết, ta sẽ triệu tập ngươi. Còn điều gì để nói nữa đây? Gì nữa ư? Điều này thì có lẽ: ta chắc chắn rằng mọi thứ đã tiêu tùng rồi. Bởi hà cớ gì phải vòng vo tam quốc nữa chứ? Nhưng ta viết những dòng này trong vội vã, và, thề có Hercules, trong tâm trạng có phần hoảng hốt. Vào một dịp nào đó trong tương lai, ta sẽ viết thư cho ngươi thật tường tận, nếu ta tìm được một người thực sự đáng tin cậy để gửi gắm thư từ, hoặc nếu ta viết ám muội thì ngươi cũng sẽ hiểu được hết thảy. Trong những lá thư ấy, ta sẽ là Lælius, ngươi là Furius; phần còn lại sẽ dùng mật mã. Ở đây ta đang khéo léo lấy lòng Caecilius,[262] và chăm chỉ quan tâm đến ông ta. Ta nghe nói các sắc lệnh của Bibulus đã được gửi đến chỗ ngươi. Người bạn Pompey của chúng ta đang sục sôi sự căn phẫn và thị nộ đối với chúng.[263]