Năm 58 TCN, ở tuổi 48

Kính gửi Terentia, Tulliola và Cicero. Chớ tưởng rằng tôi viết thư cho bất kỳ ai dài dòng hơn, trừ khi có ai đó viết cho tôi quá ư dài dòng mà tôi tự thấy có trách nhiệm phải hồi đáp. Bởi vì tôi chẳng có gì để viết, và vào thời buổi thế này, chẳng có việc gì khiến tôi cảm thấy khó khăn hơn thế. Hơn nữa, khi viết cho em và bé Tulliola thân yêu, tôi không thể kìm được bao giọt nước mắt. Vì tôi thấy các em rơi vào cảnh khốn cùng tột độ — chính những con người mà tôi từng mong ước luôn được hưởng niềm hạnh phúc trọn vẹn nhất, một hạnh phúc mà tôi có bổn phận phải gìn giữ, và lẽ ra tôi đã giữ được nếu tôi không quá hèn nhát.

Tôi vô cùng yêu quý chàng Piso thân mến của chúng ta vì hạnh kiểm cao thượng của cậu ấy. Theo khả năng tốt nhất của mình, tôi đã viết thư khích lệ cậu ấy tiếp tục tiến bước và gửi lời cảm ơn, như bổn phận tôi phải làm. Tôi được biết các em đang đặt hy vọng vào các vị hộ dân quan mới. Chúng ta sẽ có lý do để trông cậy vào điều đó, nếu chúng ta có thể tin tưởng vào thiện chí của Pompey, thế nhưng tôi vẫn thấy lo lắng về Crassus. Tôi hiểu rằng em đã hành xử ở mọi phương diện với lòng dũng cảm lớn lao nhất và tình cảm trung hậu nhất, và tôi không lấy làm lạ điều đó; nhưng tôi đau lòng biết bao khi hoàn cảnh lại nông nỗi này, để rồi nỗi bất hạnh của tôi lại được xoa dịu bằng chính những nỗi thống khổ nặng nề do phía các em gánh chịu.

Bởi vì một người bạn hiền thân thiết của chúng ta, Publius Valerius, đã kể cho tôi nghe trong một bức thư mà tôi không tài nào đọc được mà không khóc nức nở, về việc em đã bị kéo lê từ đền thờ Vesta đến ngân hàng Valerius. Nghĩ đến điều đó, hỡi em yêu, hỡi ái thê của lòng anh! Em, người mà trước kia ai ai cũng tìm đến để trông chờ ơn cứu giúp! Rằng em, Terentia của anh, giờ đây lại bị hành hạ như thế này, lại quỵ ngã trong nước mắt và nỗi tủi nhục bẽ bàng nhường ấy! Và để rồi cơ sự này lại do chính lỗi lầm của tôi gây ra — kẻ đã bảo vệ toàn thể công dân khác để rồi chỉ chuốc lấy sự diệt vong cho chính mình!

Về điều em nói về ngôi nhà của chúng ta ở thành phố, hay đúng hơn là mảnh đất của nó, tôi sẽ không tự coi mình đã được phục hồi hoàn toàn cho đến khi nó cũng được trả lại cho tôi. Dù vậy, những điều đó vẫn chưa nằm trong tầm với của chúng ta. Tôi chỉ đau lòng khi thấy em, một người đã khốn cùng và bị cướp phá sạch cơ nghiệp, lại bị bắt buộc phải gánh vác bất kỳ phần nào trong các khoản chi phí hiện tại. Dĩ nhiên, nếu mọi việc thành công mĩ mãn, chúng ta sẽ lấy lại được tất cả: nhưng nếu vận rủi cứ tiếp tục đè nặng chúng ta, liệu em có dại dột đến mức vứt bỏ cả những gì ít ỏi còn lại trong sản nghiệp của mình chăng?

Tôi van xin em, hỡi sinh mệnh của anh, xét về chuyện tiền nong, hãy để người khác lo liệu; họ thừa sức làm điều đó nếu họ thực sự muốn. Và vì yêu anh, xin em đừng thử thách cơ thể mong manh của mình nữa. Bởi vì hình bóng em cứ hiện lên trước mắt tôi ngày lẫn đêm: tôi thấy em hăng hái gánh vác mọi thứ nhọc nhằn: tôi sợ rằng em không sao chống đỡ nổi. Thế mà tôi lại thấy mọi sự đều trông cậy vào một mình em!

Bởi thế, để chúng ta có thể đạt được điều em hằng hy vọng và đấu tranh, hãy hết sức chú ý đến sức khỏe của mình. Tôi chẳng biết viết cho ai ngoài những người viết thư cho tôi, hoặc những người mà em đã nhắc đến trong thư của em. Tôi sẽ không đi xa hơn nữa, vì đó là nguyện vọng của em, nhưng xin em hãy gửi thư cho tôi thường xuyên nhất có thể, nhất là khi có điều gì đó để chúng ta có thể bấu víu vào hy vọng một cách an toàn. Chào tạm biệt các em yêu dấu của anh, chào tạm biệt!

Thessalonica, ngày 5 tháng 10.