[Năm 59 TCN, tuổi 47]
Sao ta phải viết thư cho anh tỉ mỉ về chuyện nước non làm gì nữa? Cơ đồ đã hoàn toàn sụp đổ; tình cảnh hiện nay thậm chí còn tồi tệ hơn hồi anh đi. Trước kia, chế độ độc tài tuy có vẻ đè nén đất nước và được lòng quần chúng, dẫu làm phật lòng phe bảo hoàng nhưng hãy còn chưa gây họa lớn; thế mà giờ đây, bỗng nhiên bọn chúng lại bị căm ghét đến tận xương tủy, khiến ta run sợ không dám nghĩ đến kết cục rồi sẽ ra sao. Bởi ta từng nếm mùi thù hận và bạo lực của những kẻ đã tàn phá tất cả vì cơn thịnh nộ với Cato; song cách chúng dùng thuốc độc khi ấy lại chậm đến mức tưởng chừng cõi đời này ta có thể ra đi trong êm thắm. Thế nhưng giờ đây, ta e rằng chúng đã bị kích động đến cùng cực bởi những tiếng la ó phản đối từ đám đông, những lời bàn tán trong giới thượng lưu và tiếng gầm gừ khắp chốn Ý đại lợi. Phần ta, ta từng hy vọng, như vẫn hay nói với anh, rằng bánh xe chiến xa của nhà nước đã hoàn thành vòng quay của nó mà chẳng gây chút tiếng động nào, cũng chẳng để lại vết hằn nào rõ rệt; và mọi chuyện hẳn đã như thế, giả như người ta chịu nhẫn nại đợi cho cơn giông bão qua đi.
Nhưng sau một thời gian dài ngậm ngùi trong bóng tối, tất cả bắt đầu rên rỉ, rồi cuối cùng cất lên tiếng nói và tiếng hò hét. Thế nên, người bạn kia của chúng ta, vốn chưa từng quen với việc bị ghét bỏ, luôn quen sống trong bầu không khí ngập tràn lời ca tụng và chìm đắm trong vinh quang, giờ đây thân thể tàn tạ, tinh thần suy sụp, chẳng biết phải xoay sở đường nào; hắn thấy tiến bước thì nguy hiểm, mà quay đầu lại thì hóa thành kẻ phản phúc bất nhất; phe bảo hoàng thì coi hắn là kẻ thù, còn đám phản loạn kia cũng chẳng nhận hắn là bạn. Dẫu vậy, hãy xem ta mềm lòng làm sao. Ta đã không thể kìm được nước mắt khi vào ngày 25 tháng 7, chứng kiến hắn cất lời diễn thuyết về những sắc lệnh của Bibulus. Con người từng có thói quen đứng hiên ngang và đầy uy quyền ở chốn ấy, vây quanh bởi tình cảm nồng nhiệt nhất của nhân dân, giữa muôn vàn niềm sủng ái — sao mà lúc bấy giờ hắn lại hèn m hạ, lại quỵ lụy đến thế! Sao mà hắn lại bất mãn với chính mình đến vậy, chưa kể đến việc khiến thính giả chán chường nhường nào!
Ồ, thật là một cảnh tượng ê chề! Chẳng một ai có thể thích thú nổi ngoại trừ Crassus — hoàn toàn không còn một ai trên đời này nữa! Còn ta thì không, bởi ngắm nhìn cú rơi cắm đầu của hắn từ đỉnh trời xuống đất, ta thấy hắn giống như hụt chân ngã hơn là đang cố tình bước đi trên một con đường; và ngỡ như Apelles, nếu ngắm nhìn bức Vệ Nữ của mình, hay Protogenes nhìn bức Ialysus bị bôi bẩn bởi bùn nhơ, hẳn sẽ vô cùng đau đớn, thì ta cũng chẳng thể ngắm nhìn một con người từng được khắc họa và tô điểm bởi mọi sắc màu nghệ thuật của ta lại bỗng chốc tàn tạ thê thảm mà không khỏi xót xa. Dẫu chẳng ai nghĩ rằng, xét về vụ việc của Clodius, ta buộc phải đứng về phía hắn, thế nhưng tình cảm ta dành cho hắn sâu sắc đến mức chẳng lượng tổn thương nào có thể làm cho cạn kiệt.
Kết quả là những sắc lệnh mang phong cách Archilochus của Bibulus chống lại hắn lại được quần chúng đón nhận nồng nhiệt đến nỗi người ta không thể chen chân qua nổi nơi niêm yết vì đám đông tụ tập đọc, còn bản thân hắn thì cay đắng đến độ đang héo mòn vì phiền muộn. Hỡi Hercules, đối với ta, những điều này thật đáng buồn, bởi chúng mang lại nỗi đau tột cùng cho một con người mà ta vẫn luôn yêu quý, lại vừa khiến ta lo sợ rằng một kẻ vốn xốc nổi, hay ra đòn chớp nhoáng và chưa từng quen chịu nhục mạ cá nhân ấy, trong cơn phẫn nộ cuồng ghen, có thể sẽ hành động theo sự xói mòn của căm hờn và giận dữ. Ta chẳng rõ kết cục của Bibulus sẽ ra sao.
Tình hình hiện tại cho thấy hắn đang tận hưởng một danh tiếng tuyệt vời. Bởi khi hắn dời cuộc bầu cử sang tận tháng Mười, vốn là một biện pháp luôn đi ngược lại lòng dân, Caesar từng tưởng tượng rằng có thể dùng một bài diễn văn để lôi kéo đại hội đến nhà Bibulus; thế nhưng sau một tràng diễn thuyết dài dặc đầy rẫy những lời lẽ kích động, hắn chẳng thể cạy miệng lấy một từ từ bất kỳ ai. Tóm lại, chúng cảm thấy mình chẳng chiếm được thiện cảm chân thành từ bất kỳ tầng lớp nào: vì thế chúng ta càng phải đề phòng những hành vi bạo lực. Clodius thì thù địch với chúng ta. Pompey vẫn khăng khăng tuyên bố rằng hắn sẽ chẳng làm gì chống lại ta cả. Tin vào điều đó là một canh bạc mạo hiểm, và ta đang chuẩn bị sẵn sàng để đương đầu với đòn tấn công của hắn. Ta hy vọng sẽ nhận được tình cảm ấm áp nhất từ mọi tầng lớp xã hội.
Bản thân ta đang khát khao gặp anh, và hoàn cảnh lúc này cũng đòi hỏi sự hiện diện của anh. Ta sẽ cảm thấy đó là một sự bổ sung vô cùng to lớn cho sách lược, lòng dũng cảm, và nói tóm lại là cho sự an toàn của bản thân, nếu ta sớm được nhìn thấy anh. Varro làm tất cả những gì ta có thể trông đợi. Pompey ăn nói ngọt ngào tựa thiên thần. Ta nuôi hy vọng rằng mình sẽ bước ra với những chiến công vang dội, hoặc chí ít cũng chẳng bị quấy nhiễu điều chi. Anh nhớ viết thư cho ta hay dạo này thế nào, anh đang giải khuây ra sao, và đã đạt được thỏa thuận gì với người Sicyon rồi nhé.
