Năm 61 TCN, khi tôi 45 tuổi.
Lức thư của anh, trong đó có đính kèm các bản sao những bức thư của cậu ấy, đã khiến tôi nhận ra rằng tình cảm của em trai tôi là Quintus đã trải qua nhiều biến đổi, và những suy nghĩ cũng như phán đoán của cậu ấy đã thay đổi thất thường theo thời gian. Điều này không chỉ gây cho tôi mọi nỗi đau đớn mà tình cảm sâu sắc của tôi dành cho cả hai anh em tất yếu phải gánh chịu, mà còn khiến tôi tự hỏi điều gì đã xảy ra có thể khiến em tôi là Quintus cảm thấy bị xúc phạm sâu sắc đến vậy, hoặc có sự thay đổi tình cảm lạ lùng đến thế. Thế nhưng tôi đã sớm nhận thức được, như tôi thấy rằng anh cũng vậy, lúc chia tay tôi, đã bắt đầu nghi ngờ rằng có điều gì đó bất mãn ngầm, rằng tình cảm của cậu ấy đã bị tổn thương, và một số sự nghi ngờ không mấy thân thiện đã cắm sâu vào lòng cậu ấy. Khi tôi cố gắng vào một số dịp trước đó, nhưng tha thiết hơn bao giờ hết sau khi phân chia tỉnh lợm của cậu ấy, để xoa dịu những tình cảm này, một mặt tôi không thấy mức độ xúc phạm của cậu ấy lớn như thư anh cho biết; nhưng mặt khác tôi lại không đạt được tiến triển nhiều như mong muốn trong việc làm dịu nó đi. Tuy nhiên, tôi tự an ủi mình bằng ý nghĩ rằng chắc chắn cậu ấy sẽ gặp anh ở Dyrrachium, hoặc ở đâu đó thuộc vùng của anh: và nếu điều đó xảy ra, tôi cảm thấy chắc chắn và hoàn toàn tin tưởng rằng mọi chuyện giữa hai người sẽ được giải quyết êm thấm, không chỉ qua trò chuyện và sự giải thích cho nhau nghe, mà chính bằng cuộc gặp gỡ trực tiếp trong một buổi gặp mặt như thế.
Vì tôi không cần phải nói khi viết thư cho anh, người hiểu rất rõ điều này, rằng em tôi vốn là người tử tế và ôn hòa biết bao, sẵn sàng tha thứ cũng như nhạy cảm dễ bị tổn thương đến thế. Nhưng thật bất hạnh làm sao khi anh lại không gặp được cậu ấy ở bất cứ đâu. Bởi vì ấn tượng mà cậu ấy nhận được từ những mưu mô của người khác lại có sức nặng đối với cậu ấy hơn là bổn phận hay tình nghĩa họ hàng, hoặc tình cảm lâu đời vốn có từ lâu giữa hai người, thứ lẽ ra phải là ảnh hưởng mạnh mẽ nhất trong tất cả. Thế nhưng, về việc lỗi lầm của sự hiểu lầm này thuộc về ai, tôi có thể hình dung dễ hơn là viết ra: vì tôi sợ rằng, trong khi bênh vực những người thân của mình, tôi lại không tha cho người thân của anh. Bởi vì tôi nhận ra rằng, dù không có vết thương thực sự nào do các thành viên trong gia đình gây ra, nhưng ít ra họ cũng có thể chữa lành nó. Nhưng gốc rễ của rắc rối trong trường hợp này, có lẽ còn lan rộng hơn những gì biểu hiện ra ngoài, tôi sẽ giải thích cho anh thuận tiện hơn khi chúng ta gặp nhau. Về bức thư cậu ấy gửi cho anh từ Thessalonica, và về lời lẽ mà anh cho là cậu ấy đã dùng cả ở Rome giữa những người bạn của anh và trên chuyến hành trình của cậu ấy, tôi không biết sự việc đã đi đến đâu, nhưng toàn bộ hy vọng xoa dịu sự khó chịu này của tôi đều đặt vào lòng tốt của anh. Vì nếu anh chỉ chịu khó tin rằng những người tốt nhất thường là những người có tình cảm dễ bị kích động và xoa dịu nhất, và rằng sự nhanh nhạy này, có thể nói vậy, cùng với tính khí nhạy cảm thường là dấu hiệu của một trái tim nhân hậu; và cuối cùng—và đây là điều chính yếu—rằng chúng ta phải chịu đựng lẫn nhau những điều vụng về (tôi có nên gọi thế không?), hay những lỗi lầm, hoặc những hành động gây tổn thương, thì những sự hiểu lầm này, tôi hy vọng, sẽ dễ dàng được xoa dịu. Tôi cầu xin anh hãy nhìn nhận theo cách này, vì đó là mong mỏi thiết tha nhất trong tim tôi (vốn thuộc về anh không ai bằng) rằng không nên có một ai trong gia đình hay bạn bè của tôi lại không yêu quý anh và không được anh yêu quý.
Phần đó trong thư của anh hoàn toàn thừa thãi, trong đó anh nhắc đến những cơ hội làm ăn tốt ở các tỉnh hoặc trong thành phố mà anh đã để lở ở những thời điểm khác cũng như trong năm tôi làm quan chấp chính: vì tôi hoàn toàn tin tưởng vào lòng vị tha và sự cao thượng của anh, và tôi chưa bao giờ nghĩ rằng giữa anh và tôi có bất kỳ sự khác biệt nào ngoại trừ sự lựa chọn con đường sự nghiệp. Tham vọng đã khiến tôi tìm kiếm sự thăng tiến về chức quyền, trong khi một quyết định khác hoàn toàn đáng ca ngợi đã khiến anh tìm kiếm một đời sống ẩn dật cao quý. Về vinh quang đích thực, được xây dựng trên sự trung thực, chăm chỉ và lòng kính cận, tôi không đặt bản thân hay bất kỳ ai khác lên trên anh. Về tình cảm dành cho tôi, đứng sau em trai tôi và gia đình trực hệ, tôi đặt anh lên hàng đầu. Vì thực sự, thực sự tôi đã thấy và thấu hiểu trọn vẹn sự lo lắng và niềm vui của anh đã tương ứng với những thăng trầm trong vận mệnh của tôi như thế nào. Đã bao lần lời chúc mừng của anh tô điểm thêm cho lời ca tụng, và lời an ủi của anh là liều thuốc giải đáng hoan nghênh cho sự sợ hãi. Hơn nữa, ngay lúc anh vắng mặt này, không chỉ lời khuyên của anh—lĩnh vực mà anh xuất sắc—mà còn là sự đối thoại qua lại—thứ không ai mang lại cho tôi nhiều niềm vui bằng anh—là điều tôi nhớ nhặt nhất, tôi có nên nói là trong chính trị, nơi sự thận trọng luôn là nghĩa vụ bắt buộc đối với tôi, hay trong công việc tranh tụng của tôi, điều mà trước đây tôi duy trì nhằm mục đích thăng tiến quan lộ, và ngày nay là để duy trì vị thế của mình bằng cách đảm bảo sự ủng hộ của công chúng, hay trong chính công việc gia đình của tôi? Trong tất cả những điều đó, tôi đã nhớ anh và những cuộc trò chuyện của chúng ta trước khi em tôi rời Rome, và tôi càng nhớ chúng hơn nữa kể từ sau đó. Cuối cùng, công việc hay nghỉ ngơi của tôi, việc kinh doanh hay thời gian rảnh rỗi của tôi, công việc của tôi ở diễn đàn hay ở nhà, công việc công hay việc tư, đều không thể không cần đến những lời khuyên và cuộc trò chuyện đầy an ủi và tình cảm của anh được nữa. Sự khiêm nhường vốn có của cả hai chúng ta thường ngăn cản tôi nhắc đến những sự thật này; nhưng trong dịp này, điều đó trở nên cần thiết bởi phần trong thư của anh, nơi anh bày tỏ mong muốn được "làm cho ngay thẳng" và "được minh oan" cho bản thân và nhân cách của mình trong mắt tôi. Tuy nhiên, giữa tất cả sự xa cách và giận hờn bất hạnh này, có một hoàn cảnh may mắn—rằng quyết định không đến một tỉnh lợm của anh đã được tôi và những người bạn khác biết rõ, và đã được chính anh bày tỏ rõ ràng vào nhiều thời điểm trước đó; nhờ vậy việc anh không làm khách của cậu ấy có thể được quy cho gu thẩm mỹ và phán đoán cá nhân của anh, chứ không phải do cuộc cãi vã và rạn nứt giữa hai người. Và như vậy những mối liên kết đã bị phá vỡ sẽ được khôi phục, và những mối liên kết của chúng ta vốn được gìn giữ một cách vô cùng tôn kính sẽ vẫn giữ nguyên vẹn sự thiêng liêng từ trước đến nay.
Ở Rome, tôi thấy tình hình chính trị đang lung lay; mọi thứ đều bất ổn và báo trước sự thay đổi. Vì tôi chắc chắn anh đã được kể rằng những người bạn của chúng ta, tầng lớp hiệp sĩ, suýt chút nữa đã quay lưng lại với viện nguyên lão. Nỗi bất bình đầu tiên của họ là việc ban hành một dự luật theo thẩm quyền của viện nguyên lão nhằm xét xử những kẻ nhận hối lộ để đưa ra phán quyết. Tình cờ tôi không có mặt ở nghị viện khi sắc lệnh đó được thông qua, nhưng khi tôi thấy tầng lớp hiệp sĩ phẫn nộ về điều đó, mà lại kiềm chế không dám nói ra công khai, tôi đã quở trách viện nguyên lão, theo tôi nghĩ, bằng những lời lẽ rất ấn tượng, và tỏ ra vô cùng sức nặng cùng hùng biện xét trên bản chất không thỏa đáng của vụ việc tôi bênh vực. Nhưng đây lại là một sự trơ trẽn khác gần như không thể chịu nổi từ phía tầng lớp hiệp sĩ, điều mà tôi không những đã chịu đựng, mà thậm chí còn tô vẽ cho nó ở một góc độ tốt nhất có thể! Các công ty đã ký hợp đồng với các quan kiểm duyệt cho vùng Asia phàn nàn rằng trong lúc cạnh tranh gay gắt họ đã nhận hợp đồng với mức giá quá cao; họ đòi hủy bỏ hợp đồng. Tôi đứng đầu trong việc ủng hộ họ, hoặc đúng hơn, tôi là người thứ hai, vì chính Crassus là kẻ đã xúi giục họ mạo hiểm đưa ra yêu sách này. Vụ việc thật đáng hổ thẹn, yêu sách thật đồi bại, và là sự thú nhận về một sự đầu cơ liều lĩnh. Tuy nhiên, có một rủi ro rất lớn là nếu họ không được nhượng bộ, họ sẽ hoàn toàn quay lưng lại với viện nguyên lão. Một lần nữa tôi lại đến giải cứu hơn bất kỳ ai khác, và bảo đảm cho họ một cuộc họp đầy đủ và rất thân thiện của viện nguyên lão, nơi tôi, vào ngày 1 và ngày 2 tháng 12, đã có những bài phát biểu dài về phẩm giá và sự hòa hợp của hai tầng lớp. Vụ việc vẫn chưa được giải quyết, nhưng thiện cảm của viện nguyên lão đã được thể hiện rõ ràng: vì không ai lên tiếng phản đối ngoại trừ vị quan chấp chính tương lai, Metellus; trong khi vị anh hùng Cato của chúng ta vẫn chưa kịp phát biểu, vì ngày quá ngắn nên chưa đến lượt ông. Như vậy tôi, trong việc duy trì chính sách kiên định của mình, đã cố gắng hết sức để bảo tồn sự hòa hợp giữa các tầng lớp vốn ban đầu là công trình của chính tay tôi; nhưng vì giờ đây mọi thứ dường như đang ở trong tình trạng điên rồ như vậy, tôi đang xây dựng thứ mà tôi có thể gọi là con đường nhằm duy trì quyền lực của chúng ta, một con đường an toàn tôi hy vọng thế, mà tôi không thể mô tả đầy đủ cho anh trong một bức thư, nhưng dẫu vậy tôi vẫn sẽ hé lộ cho anh một gợi ý. Tôi vun đắp sự thân mật gần gũi với Pompey. Tôi đoán trước được anh sẽ nói gì. Tôi sẽ sử dụng mọi biện pháp phòng ngừa cần thiết, và tôi sẽ viết vào một dịp khác với độ dài hơn về các kế hoạch quản lý nước Cộng hòa của tôi. Anh phải biết rằng Lucceius đang có ý định tranh cử chức quan chấp chính ngay lập tức; vì nghe nói chỉ có hai ứng cử viên tiềm năng. Caesar đang nghĩ đến việc đạt được thỏa thuận với cậu ta thông qua trung gian là Arrius, và Bibulus cũng nghĩ rằng ông ta có thể thực hiện một liên minh với cậu ta thông qua sự giúp đỡ của C. Piso. Anh mỉm cười ư? Đây không phải là chuyện để cười đâu, tin tôi đi. Tôi còn biết viết gì cho anh nữa đây? Gì cơ? Tôi có rất nhiều điều để nói, nhưng phải hoãn lại dịp khác. Nếu anh định chờ cho đến khi nghe tin, hãy cho tôi hay. Hiện tại tôi mãn nguyện với một thỉnh cầu khiêm tốn, dù đó là điều tôi khát khao hơn bất cứ thứ gì—rằng anh hãy đến Rome càng sớm càng tốt.
Ngày 5 tháng 12.
