Quæstor Cæcilius vừa đột ngột báo tin rằng ông ấy đang gửi một nô lệ về Rome, nên tôi vội viết những dòng này để hỏi cho ra lẽ những cuộc trò chuyện thú vị với Publius—cả những cuộc mà anh đã viết, lẫn cuộc mà anh đang giấu kín, lấy cớ rằng viết lại câu trả lời của anh cho hắn ta thì quá dài dòng; và hơn thế nữa, cả cuộc trò chuyện chưa diễn ra mà người đàn bà như thể Juno kia sẽ tường thuật lại cho anh khi mụ trở về từ Solonium. Tôi mong anh tin rằng chẳng có điều gì tôi khao khát hơn thế.
Tuy nhiên, nếu bản giao kèo về tôi không được giữ vững, tôi sẽ sung sướng đến mức lên chín tầng mây khi nghĩ rằng gã bạn "tạo dân biểu" người Jerusalem của chúng ta sẽ thấu hiểu được cái giá đắt đỏ mà hắn phải trả cho những bài diễn văn xuất chúng của tôi—những bài diễn văn mà anh có thể trông đợi một màn cải chính ngoạn mục. Bởi lẽ, theo như tôi đoán, nếu gã đồi bại đó được lòng những bạo chúa của chúng ta, hắn sẽ có thể vênh váo không chỉ trước mặt gã "chấp chính quan yếm thế," mà còn trước cả đám Triton trong ao cá của anh nữa. Vì khi đã bị tước đoạt quyền lực và ảnh hưởng trong viện nguyên lão, tôi sẽ chẳng đời nào trở thành mục tiêu ghen tị của bất kỳ ai. Mặt khác, nếu hắn quay sang cãi vã với đám bạo chúa đó, việc tấn công tôi sẽ chẳng mang lại lợi lộc gì cho hắn. Nhưng thôi, cứ để hắn tấn công đi. Hãy tin tôi, bánh xe của nền Cộng hòa đã xoay chuyển thật duyên dáng và ít ồn ào hơn tôi tưởng: dù sao thì nó cũng đã quay nhanh hơn mức cần thiết do sai lầm của Cato, nhưng nguyên nhân lớn hơn vẫn là sự vô pháp của những kẻ đã chà đạp lên các điềm báo, luật Ælian, luật Iunian, Licinian, Cæcilian và Didian; những kẻ đã phung phí mọi rào chắn của hiến pháp, những kẻ đã tùy tiện trao vương quốc như thể tài sản tư nhân cho lũ tiểu vương, và trao những khoản tiền khổng lồ cho một bè phái nhỏ nhen.
Giờ đây tôi đã thấy rõ hướng đi của lòng đố kỵ trong dân chúng và nơi nó sẽ kết thúc. Cứ tin là tôi chẳng học được gì từ kinh nghiệm, chẳng học được gì từ Theophrastus, nếu anh không sớm thấy thời đại cai trị của chúng ta trở thành một điều đáng tiếc nuối. Bởi nếu quyền lực của viện nguyên lão từng bị ghét bỏ, anh nghĩ sao khi quyền lực đó chuyển giao, không phải cho nhân dân, mà cho ba kẻ bất lương? Vậy nên, cứ để chúng muốn chọn ai làm chấp chính quan, pháp quan thì tùy, thậm chí cuối cùng cứ khoác lên cái mụn nhọt của Vatinius tấm áo choàng tím hai lớp của hàng tư tế đi, rồi anh sẽ sớm thấy rằng những vĩ nhân không chỉ là những người chưa từng đi sai bước nào, mà kể cả người từng phạm sai lầm như Cato cũng vậy. Còn về phần tôi, nếu người bạn Publius của anh cho phép, tôi dự định sẽ đóng vai một nhà ngụy biện: nếu hắn ép tôi, ít nhất tôi sẽ tự bảo vệ mình, và đúng như ngón nghề của tôi, tôi xin công khai hứa rằng sẽ
"Trả đòn kẻ nào trút giận lên ta trước."[224]
Mong sao đất nước đứng về phía tôi: nó đã nhận được từ tôi, nếu không phải là nhiều hơn những gì nó đáng được hưởng, thì ít nhất cũng nhiều hơn những gì nó từng đòi hỏi. Thà tôi chịu một chuyến hải trình tồi tệ cùng một hoa tiêu khác còn hơn là làm một hoa tiêu thành công cho những hành khách vô ơn này. Nhưng chuyện này để khi chúng ta gặp nhau nói sẽ hay hơn. Hiện tại, xin nhận câu trả lời cho các câu hỏi của anh. Tôi dự định trở về Antium từ Formiæ vào ngày 3 tháng 5. Từ Antium, tôi định khởi hành đi Tusculum vào ngày 7 tháng 5. Nhưng ngay khi vừa trở về từ Formiæ (tôi dự định ở đó đến ngày 29 tháng 4), tôi sẽ báo tin ngay cho anh. Terentia gửi lời chào, và "Cicero bé nhỏ gửi lời chào Titus người Athens."[225]
