Đã qua canh hai từ lâu vào đêm mười một tháng Giêng, người đi dạo trên Đông Đại Thới gần như đã tản hết, ánh đèn cũng dần tắt lịm. Lúc này, từ Tam Thánh Giới hướng lên phía Thượng Liên Trì, có hai bóng người đang vội vã rảo bước. Cùng lúc đó, một kẻ gõ mõ canh đêm khác đang đi qua đoạn Tam Thánh Giới giáp với Đông Đại Thới, miệng hô lớn: "Phía sau đại tường của Đại Thách Hậu Nhai, nhà họ Cố thất lạc một đứa con gái!... Mười hai tuổi!... Tên là Chiêu Đệ!... Tóc chưa búi!... Mặc áo bông vải xanh!... Quần bông vải lam!... Chân không bó!... Giày Triều Nguyên vải thanh!... Người nhân đức nhặt được xin đưa trả!... Đưa đến tận nơi thưởng một lạng bạc! Báo tin thưởng năm tiền!"

Ánh trăng mờ ảo và đã ngả về tây, Tam Thánh Giới lại không có đèn hiên nên không nhìn rõ mặt mũi của hai người kia; nhưng qua dáng người, có thể nhận ra một người là phụ nhân lớn tuổi, một người là bé gái. Lại nghe thấy bé gái vừa đi vừa nức nở khóc, thỉnh thoảng khẽ gọi một tiếng: "Cha ơi!" Người phụ nhân lớn tuổi nọ liền dịu dàng nói: "Sắp đến nơi rồi, đừng khóc, đừng la, cha con sẽ đợi con trong nhà!" Đồng thời, bà nắm chặt bàn tay nhỏ bé của nó, sợ rằng có tai họa nào đó giữa đường sẽ đến hãm hại nó vậy.

Thượng Liên Trì vào mùa hè mưa nhiều quả thực là một cái hồ rất lớn, cũng có một ít hoa sen. Thế nhưng trong dịp năm mới, gần như chín phần mười diện tích đều khô cạn. Bờ phía nam của hồ là bức tường thành ngay ngắn, bờ phía bắc lại là những ngôi nhà cỏ được dựng lên một cách vô nguyên tắc, tùy tiện. Ở trong địa phận tỉnh thành, lại dựng nhà cỏ trên đất hoang của quan để ở, rốt cuộc là hạng người nào, điều đó còn cần phải nói chi tiết nữa sao?

Khi hai người già trẻ đi đến đây, tất cả các ngôi nhà cỏ đều tối thui. Chỉ có gian ở tận cùng phía tây là nửa gạch nửa cỏ, vẫn hắt ra một chút ánh đèn yếu ớt. Người phụ nhân lớn tuổi liền đi thẳng đến nơi có ánh đèn này, một mặt kéo bé gái lại gần bên, mặt khác giơ tay gõ cửa.

Cửa mở ra, dưới ánh đèn dầu thái cực bằng đĩa gạch, lộ ra một phụ nhân chừng hơn ba mươi tuổi, nét mặt mang vẻ bệnh tật. Ả vừa định cất lời, liếc mắt nhìn thấy bé gái liền ngậm miệng lại, ngây người nhìn.

Người phụ nhân lớn tuổi dắt bé gái vào trong, quay người khép cửa lại, lúc này mới bảo bé gái: "Đây là nhà của ta. Cha con sẽ đến thôi, con cứ ở đây đợi ông ấy."

Bé gái rụt rè đảo mắt nhìn xung quanh, lại nhìn thiếu phụ hai cái, "òa" lên khóc nức nở nói: "Con không!... Con không ở đây đâu!... Người dẫn con về đi!... Con muốn cha!... Cha ơi!..."

Người phụ nhân lớn tuổi vội kéo một chiếc ghế đẩu tre thấp ra ngồi xuống, ôm trọn nó vào lòng, vỗ vỗ cánh tay nó dỗ dành: "Đừng khóc!... Cục cưng ngoan của ta!... Ở đây có cọ chít, nghe thấy trẻ con khóc là nó sẽ chui ra đấy!... Nhanh đừng khóc nữa!... Con khóc thì cha con sẽ không đến nữa đâu!... Ồ! Chắc là đói rồi, Vương Nữ, con lấy mấy miếng đường bánh gạo cho nó ăn đi."

Bé gái vừa ăn đường bánh gạo vừa nấc nghẹn, nhưng chưa ăn hết đã nhắm nghiền hai mắt muốn ngủ. Người phụ nhân lớn tuổi bế thốc nó lên, đặt lên giường, tiện tay cởi đôi giày dính đầy bùn đất ra cho nó. Lại vén chăn lên, đẩy nó nằm chen vào bên cạnh một cậu bé chừng chín tuổi đang ngủ say.

Thiếu phụ mang nét mặt bệnh tật cũng nằm ngả lên giường, kéo chăn đắp sát vào rồi mới hỏi người phụ nhân lớn tuổi: "Mẹ, mẹ kiếm đâu ra thế?"

Người phụ nhân lớn tuổi ngồi bên mép giường cười nói: "Là nhặt được đấy. Một đứa bé đi lạc, nghe giọng nói hình như là người Nam Lộ."

"Nhặt được ở đâu ạ?"

"Ngay ở Đông Môn Nhị Hạng, lúc ta từ chỗ gã mập đi về..."

"Mẹ, mẹ có tìm thấy hắn không?"

Sắc mặt người phụ nhân lớn tuổi lập tức trầm xuống: "Tìm thì tìm thấy rồi..."

Thiếu phụ trợn trừng hai mắt, trân trân nhìn cái bộ mặt xảo trá của bà ta, như thể muốn nhìn thấu qua cái miệng sún răng của bà ta những lời chưa nói hết ở bên trong. Thế nhưng nhìn hồi lâu vẫn chẳng thấy manh mối nào. Ả liền lật người lại, giơ cái nắm đấm gầy guộc tái nhợt ấy đấm mạnh một cú xuống mép giường, căm hận nói: "Em thừa biết mà, cái tên mập khốn nạn vô ơn bội nghĩa đó nhất định sẽ không đến đâu!... Thằng mập chó chết, đồ thiên đao vạn trảm!..., đồ vô lương tâm chết tiệt, ngày thường thì thốt ra những lời đường mật ngọt ngào biết bao!... Người ta đổ bệnh mà đến thăm lấy một cái cũng không thèm... Đồ thiên đao, tao biết mày chỉ sợ mụ già này chưa chết mà thôi! Mụ già này dẫu có chết đi, cũng sẽ đến tìm mày, cái đồ mập bị thiên đao róc thịt này!"

Sau khi để thiếu phụ trút xong cơn giận, người phụ nhân lớn tuổi mới chậm rãi nói: "Hắn có nói qua, bạc của tháng này thế nào cũng mang đến vào quanh tiết Nguyên Tiêu."

"Hiếm hoi gì sáu lượng bạc của hắn, Ngưu Lão Tam chẳng từng ra giá tám lượng đấy thôi? Đồ thiên đao, mua chuộc xong tâm can người ta rồi lại trở mặt!..."

Người phụ nhân lớn tuổi vội rướn người áp sát vào nói: "Còn khóc nữa, đây chẳng phải là tự mình hành hạ mình sao? Vương Nữ..."

"Mẹ, con nghĩ không thông! Cứ nghĩ đến là lại đau lòng... Năm kia hắn đối tốt với chúng ta biết bao nhiêu! Một tháng ngủ ở đây phải đến hai mươi mấy đêm... Kể từ tháng mười năm ngoái là bắt đầu thay lòng đổi dạ, con nhớ rõ mồn một... Tháng mười chỉ đến ngủ có năm đêm, ban ngày còn đến bảy bận; tháng mười một chỉ đến ngủ có hai đêm, ngậm máu phun người lấy cớ là bận việc; tháng mười làm ăn ban ngày còn chẳng thèm đến nữa! Con bảo sao mà không đau lòng cho được? Con nghe lời hắn, một lòng một dạ muốn đi theo hắn cả đời này; vì hắn mà con đắc tội với bao nhiêu người, kết bao nhiêu thù hận! Cái đồ mập bị thiên đao róc thịt ấy, chẳng lẽ lại không biết? Ngưu Lão Tam đến tận bây giờ vẫn còn hận con kìa!..."

Người phụ nhân lớn tuổi vỗ vào đùi ả thở dài: "Vương Nữ ạ, con phải nghĩ thoáng ra chứ, phụ nữ si tình đàn ông bạc nghĩa, trong tuồng kịch có, trên đời này cũng chẳng hiếm! Trước đây ta chẳng từng khuyên con rồi sao, đừng có quá si tình, đám đàn ông bao nuôi phụ nữ bên ngoài, có kẻ nào là toàn tâm toàn ý đâu? Có kẻ nào mà chẳng dăm bữa nửa tháng là trở mặt quất ngựa truy phong?"

Thiếu phụ dần nín khóc, nói: "Mẹ, mẹ cứ nói thế thôi chứ mẹ nào có hiểu, người ta là kẻ biết điều hay lẽ phải chứ bộ; mẹ nhìn hắn xem, ngày thường đối xử với người ta tốt biết bao, ôn tồn chu đáo đến thế, bảo người ta sao có thể không si tình cho được? Ai mà ngờ toàn là dạ sói tim lang, cách chẳng bao lâu lại đi tìm của lạ rồi! Đồ đàn ông khốn kiếp, mẹ kiếp chẳng có đứa nào là tốt đẹp cả! Người chịu thiệt thòi muôn đời chỉ có phụ nữ chúng ta mà thôi!"

Người phụ nhân lớn tuổi nói: "Cũng tại con quá bướng bỉnh, trước giờ chưa từng nghe lời ta. Ta chẳng đã nói bao nhiêu lần rồi sao? Hoa thơm là nhờ người ta tranh nhau ngửi! Nếu con không nhổ tận gốc cái đám Ngưu Lão Tam, Ngô Kim Đình đi, giữ họ lại bên mình, nghĩ ra chút thủ đoạn, khiến ba người bọn họ tranh nhau nịnh nọt, lấy lòng con, con xem, cho đến tận bây giờ, trong mắt ba người bọn họ, con e rằng vẫn cứ xinh tươi như đóa hoa hồng thắm, ngát hương thơm ngát ấy chứ! Nhử lỡ có đổ bệnh, đại phu đã sớm đến tận cửa, ba người bọn họ nhất định sẽ giống như đứa con hiếu thảo, xoay như chong chóng bên giường bệnh, há lại phải khiến ta phải xách đèn lồng đốt đuốc, hạ mình đi tìm người khác hay sao?"

Hai người im lặng hồi lâu. Hai đứa trẻ trên giường vẫn ngủ say khò khò, bên ngoài nhà thỉnh thoảng lại văng vẳng tiếng chó sủa.

Bấc đèn đã ngắn, không còn hút được dầu nữa, ánh sáng dần lu mờ đi. Người phụ nhân lớn tuổi đứng dậy, lục trong một chiếc ngăn kéo ra một ngọn bấc đèn khác để thay vào. Bà quay đầu nói với con dâu: "Vương Nữ, con phải biết điều này: Người không thể nghìn ngày tốt hoa không thể trăm ngày hồng, đời người sống trên đời, đâu có chuyện lúc nào cũng tốt đẹp mãi được. Chính con cũng không cảm nhận rõ đấy thôi, năm nay của con đã không còn được như năm ngoái nữa rồi, lại trải qua trận bệnh này, thân thể con nhất định sẽ chịu thiệt hại lớn; sao không tranh thủ lúc chưa suy tàn mà chơi bời cho thỏa thích, kiếm thêm ít tiền. Qua mấy năm nay rồi, sẽ chẳng còn ngày tháng tốt đẹp nào nữa đâu, ta không gạt con đâu Vương Nữ, nhìn ta kìa, chính là một tấm gương tày giang. Thế nên ta mới khuyên con, tốt nhất vẫn là kéo Ngưu Lão Tam và Ngô Kim Đình về lại, đừng có bướng bỉnh quá để rồi chuốc lấy thiệt thòi cho bản thân, hà cớ gì chứ!"

Thiếu phụ thở dài thườn thượt rồi nói: "Mẹ, mẹ lại chẳng hiểu rồi, lúc đầu con là vì sợ bọn chúng ghen tuông tranh giành, đến nỗi chuốc lấy kết cục giống như Trương Nhị Tả, bị lôi lên tường thành rạch bụng mổ ruột, thế nên mới thấy không đáng để dây dưa đấy chứ!"

Người phụ nhân lớn tuổi nói: "Con có ngốc nghếch như Trương Nhị Tả đâu chứ? Những chuyện này không nhắc tới nữa, sự tình qua rồi mới biết gian nan cỡ nào! Giờ đây chỉ cần con dứt khoát vứt cái tên họ Mập kia sang một bên, đừng có bận tâm khắc ghi trong lòng nữa, rồi ngoan ngoãn uống thuốc dưỡng bệnh, đợi con khỏe lại, chúng ta lại làm lại từ đầu. Biết đâu chừng, cứ làm theo lời ta bảo, cái tên họ Mập đó lại thèm rỏ dãi cho mà xem..."

"Mặc kệ cái đồ chó chết nhà hắn thèm rỏ dãi, ai thèm đếm xỉa đến hắn nữa! Chỉ có điều, mẹ ơi, những thứ thuốc con uống toàn là thuốc đắt tiền, hắn cứ mãi không gửi tiền tới, bệnh của con sao mà khá lên được chứ?"

Người phụ nhân lớn tuổi đứng dậy, bĩu môi cười đáp: "Con cứ yên tâm đi, việc gì phải đợi tiền của cái tên họ Mập đó chứ? Con nhóc mà tối nay ta nhặt được đây, chẳng phải là tiền đó sao?"

Thiếu phụ chợt bừng tỉnh cười nói: "Ồ! Phải rồi, năm ngoái Lý đại nương từng nhờ cậy mẹ mà. Chỉ là, mẹ không sợ người ta tìm đến tận cửa hay sao?"

"Con vẫn chưa nhận ra giọng nói của nó hay sao? Nhất định là người Nam Lộ, chắc chắn là cha nó dẫn vào thành xem đèn hoa rồi để lạc mất. Miệng mồm con bé lại ngô nghê, gặng hỏi thế nào cũng chỉ nói họ Cổ tên Chiêu Đệ. Tên cha nó là gì thì không biết, chỉ biết người ta gọi là Tam Cống Gia. Ở dưới vùng quê nông thôn, cái thứ Tam Cống Gia Tứ Cống Gia nhiều vô kể, chỉ cần trong nhà xuất hiện một người đỗ cống sinh là cả nhà đều gọi là Cống Gia. Cha nó làm nghề gì? Cũng chẳng rõ, ở thành phố này ở con phố nào? Cũng không biết luôn, tìm một thứ giống như mò kim đáy bể thế này, sao mà tìm cho ra chứ!"

Thiếu phụ gật đầu nói: "Cũng đúng thật, nếu lại đưa vào trong đại công quán một cái thì vĩnh viễn đừng mong bước chân ra khỏi cửa, có muốn tìm cũng chẳng biết đi đâu mà tìm nữa!"

Người phụ nhân lớn tuổi đét mạnh hai tay vào đùi, khom người nói: "Cho dù có tìm được thì sao chứ? Ta có phải là kẻ buôn người giống như mấy bận trước đâu!... Chỉ có điều, phải dạy dỗ cho thật cẩn thận vài ngày đã!"

"Nhìn bộ dáng thì không đến nỗi quá ngốc nghếch, đều dễ dạy dỗ cả, trông chắc cũng phải tầm mười mấy tuổi rồi."

"Nó tự khai là mười hai tuổi, nhưng xét theo vóc dáng thì thừa sức hơn thế. Ngày mai chúng ta sẽ dạy nó nói là mười ba tuổi, tăng thêm một tuổi thì mới bán được giá hơn. Con xem năm lượng bạc có dễ kiếm lắm không nào?"

"Con thấy đấy, dẫu có kém thì cũng phải được ba lượng mấy chứ. Lý đại nương cũng phải bôi trơn mất mấy trăm văn ấy chứ!"

"Ba lượng cũng được rồi, tiền mua thuốc của con rốt cuộc cũng có rồi!... Chắc sắp đánh ba canh rồi đấy! Con cởi áo đi ngủ đi! Ta cũng đi ngủ đây!"