Hic ubi continuato dolore delatraui.

Khi ta, với nỗi buồn không dứt, đã thổn thức hoặc cất lời kêu than những điều ấy, Người với vẻ mặt bình thản, chẳng chút động lòng trước những lời oán thán của ta, liền cất lời: 'Khi ta thấy ngươi,' Người nói, 'đang chìm trong đau khổ và nước mắt, ta nhận ra ngay rằng ngươi là kẻ khốn cùng và phải lưu vong; nhưng ta chẳng bao giờ biết được ngươi đã bị lưu vong xa đến nhường nào, nếu câu chuyện của ngươi không bày tỏ điều đó cho ta hay. Quả thật, dù ngươi có ở xa quê hương đến mấy, ngươi vẫn chưa hề bị trục xuất khỏi nơi đó; mà chỉ là ngươi đã lạc lối và đi sai đường. Còn nếu ngươi thích cho rằng mình đã bị đuổi khỏi quê hương hơn, thì chính ngươi đã tự tay đuổi mình đi chứ chẳng phải ai khác trên đời. Bởi vì chẳng có ai ngoài chính ngươi có thể gây ra điều đó cho ngươi. Vì nếu ngươi nhớ lại mình sinh ra từ quê hương nào, nơi đó không hề được cai trị bởi những hoàng đế, hay bởi quyền lực của đám đông, như những xứ sở của người Athens; mà là một vị chúa tể và một vị vua duy nhất, chính là Thượng Đế, đấng cai quản quê hương ngươi, người lấy làm hoan hỉ khi được cư dân ngụ cư trong vương quốc của mình chứ không hề muốn đày ải họ; dưới quyền vị chúa tể ấy, việc chịu đựng dây cương điều khiển của Ngài và tuân theo công lý của Ngài chính là thứ tự do tối cao.

Ngươi đã quên cái đạo luật cổ xưa nhường ấy của thành trì ngươi rồi sao, trong thành trì đó người ta đã sắc phong và định luật rằng, bất cứ ai thích tìm thấy chỗ ngồi hay ngôi nhà của mình ở đó hơn là ở bất cứ nơi nào khác, người ấy hoàn toàn không thể bị pháp luật trục xuất khỏi nơi đó? Bởi vì bất cứ ai được bao bọc bên trong cung điện và tường thành của thành phố ấy, người đó chẳng cần phải sợ hãi việc mình có thể đáng bị lưu vong. Nhưng kẻ nào từ bỏ ý nguyện sinh sống tại đó, kẻ đó cũng đồng thời từ bỏ cả tư cách công dân của thành phố ấy. Cho nên ta muốn nói rằng, diện mạo của nơi này chẳng làm ta nao núng bằng chính gương mặt của ngươi. Và ta cũng chẳng màng đến những bức tường trong thư viện của ngươi, được trang hoàng và chạm trổ bằng ngà voi và thủy tinh, cho bằng chiếc ghế nơi tâm trí ngươi ngự trị. Nơi mà thuở trước ta không hề đặt những cuốn sách, mà ta đặt thứ làm cho những cuốn sách trở nên đáng giá hoặc trân quý, ấy chính là tư tưởng cốt lõi trong những cuốn sách của ta. Và quả thực, về những công trạng của ngươi đã dành cho lợi ích chung, ngươi đã nói rất đúng, nhưng so với vô vàn việc thiện mà ngươi đã làm, thì những điều ngươi kể ra hãy còn quá ít; còn về sự trung thực hay gian dối của những kẻ vu cáo ngươi, ngươi chỉ nhắc lại những điều ai nấy đều đã rõ mười mươi. Và về những thói gian ác cũng như lừa lọc của những kẻ cáo buộc ngươi, dường như ngươi đã chạm đến chúng một cách vô cùng chính xác và ngắn ngủi, dẫu cho chính những điều ấy hoàn toàn có thể được người đời – những kẻ tường tận mọi chuyện – kể lại một cách hay hơn và dồi dào hơn rất nhiều.

Ngươi cũng đã chỉ trích gay gắt và oán thán hành động bất công của viện nguyên lão. Ngươi đã đau buồn vì ta bị khiển trách, và ngươi đã khóc thương cho danh tiếng của mình bị tổn hại; và nỗi buồn cuối cùng của ngươi đã nổi giận với số phận, khi ngươi phàn nàn rằng phần thưởng chẳng hề được trao xứng đáng với công sức của con người. Rồi ở đoạn cuối của khúc ca đầy cuồng nhiệt, ngươi đã cầu nguyện rằng nền hòa bình đang trị vì thiên hạ cũng sẽ cai quản cả mặt đất này. Nhưng vì bao nỗi truân chuyên của cảm xúc đã bủa vây lấy ngươi, và vì nỗi buồn, cơn giận cùng dòng nước mắt đang lôi kéo ngươi đi theo những ngả đường khác nhau; nay tâm trí ngươi hãy còn yếu đuối, những phương thuốc mạnh mẽ hơn vẫn chưa thể chạm đến ngươi đâu, vì thế chúng ta sẽ dùng đến những dược liệu nhẹ nhàng hơn phần nào: để cho những niềm đam mê vốn đã trở nên chai lì trong cơn sưng tấy, bởi những nỗi niềm xáo trộn đang cuồn cuộn chảy vào tâm trí ngươi, có thể trở nên dịu êm và mềm mại, hầu có thể tiếp nhận sức mạnh của một phương thuốc hiểm nghèo hơn và mạnh mẽ hơn chỉ bằng một sự chạm nhẹ nhàng dễ dàng hơn.