Iamne igitur uides.

“Ngươi có thấy rõ điều gì suy ra từ tất cả những gì ta vừa nói không?” Boethius đáp: “Điều gì vậy?” Nàng bảo: “Chắc chắn là thế này, mọi vận may đều là vận may tốt.”

Tôi hỏi lại: “Và điều đó làm sao có thể xảy ra được?”

Nàng đáp: “Giờ thì hãy hiểu thế này: vì mọi vận may, dù là vận may vui tươi hay khắc nghiệt, đều được ban phát hoặc để thưởng công, hoặc để tôi luyện người tốt, hoặc để trừng phạt hay khiển trách kẻ xấu; thế nên mọi vận may, một khi đã chắc chắn là chính đáng hoặc có ích, đều là vận may tốt.”

Tôi liền nói: “Quả thật, đây là một lập luận vô cùng chính xác; và nếu ta suy xét về sự quan phòng và định mệnh mà người đã dạy ta ít lâu trước, thì mệnh đề này được chống đỡ bởi những lập luận vững chắc. Nhưng nếu nàng thấy thuận tiện, hãy để chúng ta xếp những điều này vào số những thứ mà nàng đã bảo ít lâu trước rằng chúng không tài nào được người đời chấp nhận.” Nàng hỏi: “Tại sao lại thế?”

Tôi đáp: “Bởi vì lời ăn tiếng nói thông thường của người đời lạm dụng cách nói năng này về vận may, và thường cho rằng vận may của một người nào đó là tồi tệ.”

Nàng bèn hỏi: “Vậy ngươi có muốn ta nhượng bộ lời ăn tiếng nói của người đời một chút, sao cho họ không có cảm giác rằng ta quá xa rời thói tục của loài người chăng?”

Tôi đáp: “Tùy nàng muốn thế nào cũng được.”

Nàng hỏi: “Chẳng phải ngươi cho rằng mọi thứ đem lại lợi ích đều là tốt đó sao?”

Tôi đáp: “Vâng.”

“Và quả thực, thứ tôi luyện hoặc sửa đổi con người chính là thứ đem lại lợi ích chứ?”

Tôi đáp: “Ta hoàn toàn công nhận điều đó.”

Nàng bảo: “Thế thì nó là tốt phải không?”

Tôi đáp: “Sao lại không chứ?”

Nàng nói: “Nhưng đây chính là vận may của những ai hoặc đang đặt mình vào đức hạnh và chiến đấu chống lại những nghịch cảnh, hoặc của những ai xa lánh các thói hư tật xấu và chọn bước đi trên con đường đức hạnh.”

Tôi đáp: “Điều này thì ta không thể chối cãi.”

Nàng lại hỏi: “Nhưng còn vận may vui vẻ được ban cho những người tốt như một phần thưởng thì sao? Người đời có chút mảy may nào cho rằng đó là điều tồi tệ không?”

Tôi đáp: “Thưa không, quả thật là không; nhưng họ nhận định, đúng như sự thật, rằng đó là điều hoàn toàn tốt đẹp.”

Nàng hỏi: “Và còn vận may kia thì sao, dẫu cho nó khắc nghiệt và kìm kẹp kẻ xấu thông qua những sự trừng phạt chính đáng, người đời có cho rằng nó là tốt không?”

Tôi đáp: “Thưa không, nhưng người đời cho rằng đó là điều khốn cùng nhất trong tất cả những gì có thể tưởng tượng nổi.”

Nàng bảo: “Giờ hãy cẩn trọng và quan sát cho kỹ, kẻo khi hùa theo quan điểm của người đời, chúng ta lại thừa nhận và kết luận ra một điều mà người đời không sao tài nào chấp nhận nổi.”

Tôi hỏi: “Đó là điều gì vậy?”

Nàng đáp: “Quả thật, từ những điều đã được thừa nhận, người ta suy ra rằng mọi vận may, dù là gì đi nữa, đối với những ai đang nắm giữ đức hạnh, hoặc đang trên đà gia tăng đức hạnh, hay đang mưu cầu đức hạnh, thì vận may ấy là tốt; và rằng mọi vận may lại vô cùng tồi tệ đối với những kẻ sống trong sự đồi bại”; như muốn nói rằng, và người đời không hề nghĩ như vậy.

Tôi đáp: “Điều đó rất đúng, dẫu cho chẳng một ai dám thừa nhận hay thú nhận điều đó đi chăng nữa.”

Nàng hỏi: “Tại sao lại thế? Bởi vì cũng giống như một người lực lưỡng không hề tỏ ra nao núng hay khinh suất mỗi khi nghe thấy tiếng hò reo của trận chiến, thì một người khôn ngoan cũng không hề tỏ ra đau khổ mỗi khi bị cuốn vào cuộc tranh đấu của vận may. Bởi vì đối với cả người này lẫn người kia, sự khó khăn ấy chính là chất liệu; đối với người này là để gia tăng danh tiếng hiển hách của mình, còn đối với người kia là để củng cố sự khôn ngoan của bản thân, nghĩa là để đối mặt với sự khắc nghiệt của hoàn cảnh. Vì lẽ đó mà nó được gọi là ‘đức hạnh’, bởi vì nó nâng đỡ và củng cố bằng sức mạnh của chính mình, sao cho nó không bị khuất phục bởi những nghịch cảnh. Và quả thực, ngươi, kẻ đang được đặt vào sự gia tăng hay đỉnh cao của đức hạnh, ngươi đã chẳng hề đến đây để trôi nổi trong sự sung sướng, và để lụi tàn trong những ham muốn thể xác; ngươi đang gieo trồng hoặc gây dựng một cuộc chiến đấu vô cùng cam go trong tâm hồn mình chống lại mọi vận may: để cho vận may đau thương không thể đánh gục ngươi, và vận may vui tươi không thể làm nhũng đoạn ngươi, hãy giữ vững khoảng giữa bằng một sức mạnh kiên định. Bởi vì tất cả những gì nằm dưới khoảng giữa, hoặc vượt quá khoảng giữa, đều khinh miệt hạnh phúc (như muốn nói rằng, đó là điều đồi bại), và chẳng nhận được phần thưởng nào cho nhọc nhằn của mình. Vì việc ngươi ưa chuộng loại vận may nào, nghĩa là tốt hay xấu, hoàn toàn nằm trong tay các ngươi (như muốn nói rằng, điều đó phụ thuộc vào quyền năng của các ngươi). Bởi vì mọi vận may có vẻ cay đắng hoặc khắc nghiệt, nếu nó không tôi luyện người tốt thì cũng khiển trách kẻ xấu, bằng không thì nó trừng phạt.”