Tiếp nối những chi tiết trên về các vị vương công theo đạo Hồi từng trị vì nơi các sảnh đường này, tôi xin bổ sung một vài nét ngắn ngủi về vị quân vương đã hoàn thiện và tô điểm cho cung điện Alhambra. Yusef Abul Hagig (hoặc đôi khi được viết là Haxis) cũng là một bậc vương giả thuộc dòng dõi cao quý Nasar. Ông lên ngôi ở Granada vào năm hồng ân 1333, và được các sử gia Hồi giáo miêu tả là người có vóc dáng đường bệ, thể lực phi thường cùng làn nước da sáng; họ còn nói rằng vẻ uy nghiêm trên nét mặt ông càng được tôn lên khi để bộ râu dài trang trọng và nhuộm đen. Tính tình ông ôn hòa, nhã nhặn và lịch thiệp; ông mang lòng nhân ái của mình vào cả chốn chiến trường, cấm tiệt mọi hành vi tàn ác vô cớ, đồng thời ra sức khoan dung, bảo bọc phụ nữ, trẻ em, người già yếu cùng các tu sĩ hay những ai sống đời tu hành ẩn dật. Thế nhưng, dẫu sở hữu lòng dũng cảm vốn có của những tâm hồn cao thượng, khuynh hướng thiên bẩm của ông lại nghiêng về hòa bình hơn chiến tranh, và dẫu nhiều lần bị hoàn cảnh xô đẩy phải cầm vũ khí, ngài nhìn chung vẫn gặp điều không may.
Giữa những phen xui xẻo khác, ông từng mở một chiến dịch lớn, liên minh với quốc vương Morocco để chống lại các vị vua xứ Castile và Bồ Đào Nha, nhưng lại bị đánh bại trong trận chiến Salado đáng nhớ, một trận chiến suýt giáng một đòn chí mạng vào thế lực Hồi giáo tại Tây Ban Nha.
Yusef giành được một hiệp ước hưu chiến dài hơi sau thất bại ấy, và giờ đây, phẩm chất của ông mới thực sự tỏa sáng rực rỡ. Ông có trí nhớ siêu việt, đã dung dưỡng tâm hồn bằng tri thức và bác học; gu thẩm mỹ vô cùng thanh nhã, tinh tế, và được nhìn nhận là nhà thơ xuất sắc nhất thời bấy giờ. Tận tụy cho việc giáo hóa thần dân cùng việc cải thiện đạo đức và phong tục của họ, ông cho lập trường học ở khắp các làng mạc với hệ thống giáo dục đơn giản, đồng bộ; ông bắt buộc mọi xóm nhỏ có trên mười nóc nhà phải xây thánh đường Hồi giáo, đồng thời thanh tẩy các nghi lễ tôn giáo, các dịp lễ hội cùng trò giải trí dân gian khỏi những hủ tục và điều bất nhã từng len lỏi vào đó. Ông chú tâm canh gác trật tự trị an trong thành phố, lập ra các đội canh gác cùng tuần tra ban đêm, và giám sát mọi công vụ đô thị. Sự quan tâm của ông cũng hướng về việc hoàn tất các công trình kiến trúc lớn do các bậc tiền bối khởi xướng, đồng thời dựng lên những công trình khác theo thiết kế của chính mình. Cung điện Alhambra, vốn do vị hiền vương Alhamar sáng lập, nay đã được hoàn thành. Yusef cho xây dựng Cổng Công Lý vô cùng đẹp đẽ, tạo thành lối vào nguy nga cho pháo đài, và hoàn tất công trình này vào năm 1348. Ông cũng trang hoàng cho nhiều khoảng sân và sảnh đường của cung điện, điều này có thể thấy qua các văn khắc trên tường, nơi tên ông xuất hiện nhiều lần. Ông còn cho xây dựng thành lũy hay pháo đài Alcazar cao quý ở Malaga, nay thật đáng tiếc chỉ còn là một đống đổ nát ngổn ngang, nhưng rất có thể phần nội thất thuở xưa cũng từng mang vẻ thanh nhã và lộng lẫy tương tự Alhambra.
Khí chất của một vị quân vương định hình nên thời đại của ông. Giới quý tộc Granada, noi theo gu thẩm mỹ thanh nhã và duyên dáng của Yusef, chẳng mấy chốc đã làm cho thành phố Granada ngập tràn những cung điện nguy nga; các sảnh đường được lát gạch khảm, tường và trần nhà chạm trổ hoa văn tinh xảo, được dát vàng tỉ mỉ và sơn màu xanh lam, đỏ thắm cùng nhiều sắc màu rực rỡ khác, hoặc khảm tỉ mỉ bằng gỗ tuyết tùng và các loại gỗ quý hiếm khác; những mẫu vật ấy vẫn còn tồn tại với trọn vẹn vẻ rực rỡ qua bao thế kỷ trôi qua. Nhiều ngôi nhà có đài phun nước, tung lên những tia nước làm sảng khoái và dịu mát bầu không khí. Chúng cũng có những ngọn tháp cao bằng gỗ hoặc đá, được chạm khắc và trang hoàng kỳ lạ, phủ những tấm kim loại lấp lánh dưới ánh mặt trời. Đó chính là gu kiến trúc tinh tế và tao nhã thịnh hành trong lòng một dân tộc thanh lịch nhường ấy; đến mức, nếu mượn hình ảnh so sánh đẹp đẽ của một nhà văn Ả Rập thì: “Granada, dưới thời Yusef, tựa như một chiếc bình bạc đầy ắp ngọc lục bảo và ngọc hồng lựu.”
Một giai thoại thôi cũng đủ cho thấy lòng cao thượng của vị quân vương hào hiệp này. Hiệp ước hưu chiến kéo dài sau trận Salado nay đã chấm dứt, và mọi nỗ lực gia hạn của Yusef đều vô ích. Kẻ thù không đội trời chung của ông là Alfonso XI xứ Castile đã xông trận với lực lượng hùng hậu và vây hãm Gibraltar. Yusef miễn cưỡng cầm vũ khí, cử quân đến giải vây cho nơi này. Giữa lúc đang lo âu tột độ, ông nhận được tin dữ rằng kẻ thù đáng sợ của mình đã đột ngột qua đời vì bệnh dịch. Thay vì tỏ ý vui mừng trước cơ hội ấy, Yusef lại nhớ đến những phẩm chất cao đẹp của người đã khuất, và chạnh lòng trước nỗi buồn thanh cao. “Than ôi!” ông kêu lên, “thế gian vừa mất đi một trong những vị vương công xuất chúng nhất; một đấng quân vương biết trân trọng nhân tài, dẫu đó là bằng hữu hay kẻ thù!”
Chính các sử gia Tây Ban Nha cũng làm chứng cho lòng cao thượng này. Theo lời kể của họ, các hiệp sĩ Moor đã chia sẻ tâm tư với nhà vua của mình và mặc tang phục để tiếc thương cái chết của Alfonso. Thậm chí những người dân ở Gibraltar, những kẻ từng chịu cảnh vây hãm ngặt nghèo, khi biết vị quân vương địch thủ đã nằm xuống tronganh trại, cũng tự nhủ với nhau rằng sẽ không có bất kỳ hành động thù địch nào nhằm vào người Cơ Đốc giáo. Vào ngày trại lính bị dỡ bỏ và đoàn quân rút đi, mang theo thi hài của Alfonso, người Moor tuôn ra từ Gibraltar đông như kiến cỏ, đứng lặng thầm và u sầu dõi theo đoàn tang lễ thê lương. Sự tôn kính dành cho người đã khuất ấy cũng được tuân thủ bởi tất cả các chỉ huy người Moor ở vùng biên giới, khi họ để cho đoàn xe tang chở thi hài vị vua Cơ Đốc giáo từ Gibraltar về Seville được đi qua trong bình an.[6]
Yusef chẳng sống thêm được bao lâu sau kẻ thù mà ông từng dành những lời tiếc thương cao thượng ấy để tưởng nhớ. Vào năm 1354, khi đang cầu nguyện trong thánh đường hoàng gia của Alhambra vào một ngày nọ, một kẻ tâm thần bỗng lao vụt từ phía sau tới và đâm một nhát dao găm vào hông ông. Tiếng kêu của nhà vua đã thu hút ngự lâm quân và các bề tôi đến cứu viện. Họ tìm thấy ông đang đầm đìa trong vũng máu. Ông ra một số hiệu như muốn cất lời, nhưng tiếng nói ấy chẳng thể thấu hiểu. Họ khiêng ông trong trạng thái bất tỉnh về các gian tẩm cung hoàng gia, và ông trút hơi thở cuối cùng gần như ngay sau đó. Kẻ sát nhân bị băm vây thành trăm mảnh, và các phần thi thể của hắn bị thiêu hủy công khai để xoa dịu cơn thịnh nộ của dân chúng.
Thể phách của nhà vua được an táng trong một ngôi mộ bằng cẩm thạch trắng lộng lẫy; một bài minh văn dài bằng những chữ cái vàng trên nền xanh lam đã ghi tạc những công đức của ông. “Nơi đây an nghỉ một vị vua kiêm đấng tử đạo, thuộc dòng dõi lừng lẫy, ôn hòa, uyên bác và đức hạnh; nổi danh vì vẻ đẹp hình thể lẫn phong thái; người có lòng khoan dung, đức tin và nhân ái đã được ca tụng khắp vương quốc Granada. Ngài là một bậc vương giả vĩ đại; một vị tướng tài ba; thanh gươm sắc bén của người Hồi giáo; một người mang quân kỳ dũng cảm bậc nhất trong số các quốc vương hùng mạnh nhất,” v.v.
Ngôi thánh đường từng vang vọng những tiếng kêu thoi thóp của Yusef nay vẫn còn đó, nhưng đài tưởng niệm ghi tạc công đức của ông thì đã biến mất từ lâu. Dẫu vậy, tên tuổi của ông vẫn được khắc ghi giữa những hoa văn tinh tế, duyên dáng của cung điện Alhambra, và sẽ mãi trường tồn gắn liền với công trình lừng danh này, nơi từng là niềm kiêu hãnh và hạnh phúc của ông khi được tô điểm.