Alhambra

Lượt đọc: 29 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Cung Điện Alhambra

❊ ❊ ❊

Đối với người lữ khách mang trong tâm hồn sự rung cảm trước những giá trị lịch sử và nên thơ, những thứ từ lâu đã quấn quýt khôn rời trong biên niên sử của xứ sở Tây Ban Nha lãng mạn, Alhambra cũng thiêng liêng và đáng sùng kính như Kaaba đối với mọi tín đồ Hồi giáo chân chính.

Biết bao giai thoại và truyền thuyết, từ thực tế cho đến hư cấu, biết bao khúc ca và bài thơ ca ngợi tình yêu, chiến tranh và lòng hiệp sĩ, cả của người Ả Rập lẫn người Tây Ban Nha, đều gắn liền với công trình mang đậm dấu ấn phương Đông này! Đây từng là nơi ngự trị của các vị vua Moor, nơi họ sống giữa sự xa hoa và tinh tế của chốn vương giả Á Đông, cai trị một vùng đất mà họ kiêu hãnh gọi là chốn thiên đường hạ giới, đồng thời là nơi họ thực hiện trận chiến cuối cùng để bảo vệ đế nghiệp tại Tây Ban Nha. Cung điện hoàng gia thực ra chỉ là một phần của một pháo đài. Những bức tường thành khảm các ngọn tháp vươn lên uốn lượn dọc theo toàn bộ đỉnh đồi — một nhánh của dãy núi Sierra Nevada, hay còn gọi là dãy núi Tuyết — và nhìn xuống thành phố bên dưới. Nhìn từ bên ngoài, đó là một quần thể tháp canh và chiến lũy xù xì, chẳng có lấy một quy hoạch chuẩn mực hay nét kiến trúc duyên dáng nào, và hầu như chẳng hứa hẹn gì về vẻ kiều diễm cùng sự lộng lẫy ẩn giấu bên trong.

Vào thời kỳ của người Moor, pháo đài này đủ sức chứa bên trong khuôn viên ngoại vi của nó một vạn bốn nghìn quân sĩ, và thỉnh thoảng còn đóng vai trò là thành lũy kiên cố cho các vị quân vương chống lại những thần dân nổi loạn. Sau khi vương quốc rơi vào tay người theo đạo Thiên Chúa, Alhambra vẫn tiếp tục là thái ấp hoàng gia và thỉnh thoảng được các vị vua Castilla cư ngụ. Hoàng đế Charles V từng cho khởi công xây dựng một cung điện nguy nga ngay trong khuôn viên của thành, nhưng rồi lại phải bỏ dở công trình vì những trận động đất xảy ra liên tiếp. Những bậc vương giả cuối cùng từng cư ngụ tại đây là Philip V cùng vị hoàng hậu xinh đẹp Elizabetta xứ Parma, vào những năm đầu thế kỷ thứ mười tám. Công tác chuẩn bị vô cùng chu đáo đã được tiến hành để nghênh đón họ. Cung điện cùng các khu vườn được tu sửa, một dãy phòng ốc mới được dựng lên và trang hoàng bởi những nghệ sĩ được mời sang từ Ý. Tuy nhiên, thời gian lưu lại của các nhà vua diễn ra rất ngắn ngủi, và sau khi họ rời đi, cung điện lại chìm vào cảnh hoang phế một lần nữa. Dù vậy, nơi đây vẫn được duy trì với một chút ít nghi thức quân sự. Viên thống đốc nắm quyền trực tiếp từ triều đình, quyền tài quyết của ông vươn dài xuống tận các vùng ngoại ô thành phố và hoàn toàn độc lập với vị tổng tư lệnh ở Granada. Một đơn vị đồn trú đáng kể vẫn được duy trì; viên thống đốc có tư dinh nằm ngay mặt tiền của cung điện Moor cũ, và chưa bao giờ đặt chân xuống Granada mà không có một màn diễu binh đi kèm. Trên thực tế, pháo đài này tựa như một thị trấn thu nhỏ, bên trong tường thành có cả những dãy phố nhỏ, kèm theo một tu viện dòng Phan-xích-cô và một nhà thờ giáo xứ.

Thế nhưng, việc triều đình bỏ đi lại là một đòn chí mạng giáng xuống Alhambra. Những sảnh đường kiều diễm trở nên tiêu sơ, quạnh hiu, một vài nơi bắt đầu sụp đổ; những khu vườn bị tàn phá, và các đài phun nước ngừng tuôn chảy. Dần dần, các căn hộ bị lấp đầy bởi một thành phần dân cư lang chạ và vô pháp; nào là những tay buôn lậu lợi dụng quyền tài quyết độc lập nơi đây để thực hiện những chuyến buôn lậu táo tợn trên diện rộng, nào là kẻ cắp cùng đủ loại côn đồ biến nơi này thành chốn dung thân để từ đó đi cướp bóc Granada và vùng lân cận. Cuối cùng, bàn tay sắt của chính quyền cũng phải nhúng vào; toàn bộ cộng đồng ấy đã được thanh lọc triệt để; chẳng ai được phép ở lại trừ những kẻ có nhân thân lương thiện và có quyền cư trú hợp pháp; phần lớn các ngôi nhà bị phá bỏ và chỉ còn lại một chòm xóm nhỏ, cùng với nhà thờ giáo xứ và tu viện dòng Phan-xích-cô. Trong những biến cố gần đây ở Tây Ban Nha, khi Granada nằm trong tay người Pháp, Alhambra đã được dùng làm nơi đồn trú cho quân đội của họ, và cung điện đôi khi cũng trở thành nơi ở của vị chỉ huy quân đội Pháp. Với thứ gu thẩm mỹ khai sáng vốn luôn là niềm kiêu hãnh của quốc gia Pháp trong các cuộc chinh phạt, di tích mang nét thanh nhã và vĩ đại của người Moor này đã được cứu vớt khỏi cảnh hoang tàn đổ nát tuyệt đối đang trực chờ nhấn chìm nó. Những phần mái nhà được sửa sang, các phòng khánh tiết cùng hành lang được che chắn khỏi mưa gió, những khu vườn được chăm bón, hệ thống dẫn nước được khôi phục, và các đài phun nước một lần nữa lại được làm cho phun trào những tia nước lấp lánh; và Tây Ban Nha có quyền gửi lời cảm ơn đến những kẻ xâm lược vì họ đã bảo tồn cho xứ sở này di tích lịch sử đẹp đẽ và đáng chú ý nhất của mình.

Khi rút đi, người Pháp đã cho cho nổ tung một số ngọn tháp thuộc bức tường thành bên ngoài, khiến cho hệ thống công sự gần như không còn khả năng phòng thủ. Kể từ thời điểm đó, tầm quan trọng về mặt quân sự của đồn lũy này cũng chấm dứt. Lực lượng đồn trú giờ đây chỉ còn là một nhúm binh sĩ thương phế binh, với nhiệm vụ chính là canh gác một số tháp ngoài — những nơi thỉnh thoảng được dùng làm nhà tù giam giữ các phạm nhân chính trị; còn viên thống đốc thì rời bỏ ngọn đồi Alhambra cao ngất để về sinh sống ở trung tâm Granada, nhằm thuận tiện hơn trong việc giải quyết các công việc công vụ. Tôi không thể khép lại phần giới thiệu ngắn ngủi này về hiện trạng của pháo đài mà lại không bày tỏ sự ghi nhận đối với những nỗ lực đáng trân trọng của vị chỉ huy đương nhiệm, Don Francisco de Serna — người đang tận dụng mọi nguồn lực hạn hẹp trong tay để tu sửa cung điện, và nhờ vào sự cẩn trọng đầy khôn ngoan của mình mà đã kìm hãm phần nào sự xuống cấp vốn dĩ đã là định mệnh nơi đây. Giả sử những người tiền nhiệm của ông cũng làm tròn bổn phận với sự tận tâm tương tự, thì Alhambra có lẽ giờ đây vẫn giữ được gần như vẻ đẹp nguyên sơ thuở ban đầu; và nếu chính quyền hỗ trợ ông bằng những nguồn lực xứng tầm với lòng nhiệt huyết ấy, thì tàn tích này vẫn có thể được gìn giữ qua nhiều thế hệ để làm rạng danh quê hương, đồng thời thu hút những vị khách tò mò và hiểu biết từ muôn phương.

Tất nhiên, mục tiêu đầu tiên của chúng tôi vào buổi sáng ngày hôm sau khi đặt chân đến nơi chính là chuyến viếng thăm công trình đáng kính theo năm tháng này; tuy nhiên, vì nó đã được các lữ khách miêu tả quá nhiều lần và quá chi tiết, nên tôi sẽ không ôm đồm việc viết ra một bản tường thuật toàn diện và công phu, mà chỉ ghi lại những nét phác thảo ngẫu hứng về từng phần, kèm theo các sự kiện và hồi ức gắn liền với chúng.

Rời khỏi quán trọ posada, bước qua quảng trường Vivarrambla nổi tiếng — nơi từng là võ đài diễn ra các cuộc đấu thương và thi đấu thể thao thời Moor, nay đã trở thành một khu chợ đông đúc — chúng tôi tiến bước dọc theo phố Zacatin. Đây chính là con đường chính của khu Đại Chợ vào thời kỳ người Moor ngự trị, nơi những cửa hiệu nhỏ và các con hẻm chật hẹp vẫn còn lưu giữ đậm nét đặc trưng phương Đông. Vượt qua một khoảng sân rộng nằm trước cung điện của viên tổng tư lệnh, chúng tôi bước lên một con phố nhỏ hẹp và ngoằn ngoèo, mà cái tên của nó gợi nhắc chúng tôi nhớ về những ngày tháng hiệp sĩ huy hoàng của Granada. Phố ấy có tên là Calle, hay phố của tộc Gomeres — được đặt theo tên một dòng tộc người Moor vô cùng nổi tiếng trong các bản biên niên sử và khúc ca. Con phố này dẫn ngược lên Puerta de las Granadas, một cổng thành nguy nga mang kiến trúc Hy Lạp do Charles V cho xây dựng, đồng thời cũng là lối đi chính dẫn vào lãnh địa của Alhambra.

Ngay tại cổng thành có hai hoặc ba lão binh rách rưới, già cỗi đang gà gật trên một chiếc ghế đá, nối dõi những bậc chiến binh dòng Zegris và Abencerrages xưa; trong khi đó, một kẻ cao gày, ốm đói với chiếc áo choàng màu nâu sờn rách rõ ràng cốt để che giấu phần quần áo tả tơi bên dưới, đang thảnh thơi tắm nắng và tán gẫu với một lính gác già đang làm nhiệm vụ. Hắn nhập đoàn cùng chúng tôi ngay lúc bước qua cổng và ngỏ ý muốn làm hướng dẫn viên dẫn chúng tôi tham quan pháo đài.

Bản tính của một lữ khách vốn chẳng ưa gì những tay hướng dẫn viên lắm điều, và tôi cũng chẳng mấy thiện cảm với bộ dạng của kẻ vừa cất lời đề nghị.

— “Chắc anh rất am tường nơi này chứ?”

— “Ninguno mas; pues, Señor, soy hijo de la Alhambra.” (Chẳng ai bằng được đâu ạ; thưa ngài, quả thực tôi chính là một người con của Alhambra!)

Người dân nghèo Tây Ban Nha quả thực có cách diễn đạt mang đậm chất thơ nhất. “Một người con của Alhambra!” Danh xưng ấy lập tức thu hút sự chú ý của tôi; và bộ dạng rách rưới của người quen mới bỗng chốc trở nên đầy trang trọng trong mắt tôi. Nó tượng trưng cho chính thăng trầm của vùng đất này, đồng thời rất xứng với hậu duệ của một chốn hoang tàn.

Tôi gặng hỏi thêm vài điều và nhận ra xuất thân của hắn hoàn toàn là thật. Dòng họ hắn đã sinh sống tại pháo đài này từ đời này qua đời khác kể từ thời kỳ Chinh phục. Tên hắn là Mateo Ximenes. “Vậy thì, có lẽ,” tôi bảo, “anh là hậu duệ của vị Hồng y vĩ đại Ximenes ư?” — “Dios Sabe! Chúa mới biết được, thưa ngài! Biết đâu lại thế. Chúng tôi là dòng họ lâu đời nhất ở Alhambra này — Christianos Viejos, những người theo đạo Thiên Chúa kỳ cựu, chẳng hề vướng chút dòng máu Moor hay Do Thái nào. Tôi biết chúng tôi thuộc về một dòng tộc lớn nào đó, chỉ là quên mất tên thôi. Cha tôi rành chuyện này lắm; ngài có treo tấm gia huy trong ngôi nhà tranh của chúng tôi ở tít trên pháo đài cơ mà.” Chẳng có người Tây Ban Nha nào, dù cho có nghèo khó đến đâu, lại không tự nhận mình có dòng dõi cao sang cả. Dù sao đi nữa, danh hiệu đầu tiên của gã đáng thương rách rưới này cũng đã hoàn toàn chinh phục được tôi; thế nên tôi vui vẻ nhận lời đề nghị của “người con của Alhambra.”

Giờ đây, chúng tôi đang đứng giữa một khe núi sâu và hẹp, rợp bóng những lùm cây tươi tốt, với một lối đi dốc đứng cùng nhiều lối mòn uốn lượn xung quanh, hai bên đường kê những chiếc ghế bằng đá và được tô điểm bằng các đài phun nước. Phía bên trái, chúng tôi chiêm ngưỡng những ngọn tháp của Alhambra đang sừng sững nhô lên ngay trên đầu; còn bên phía tay phải, ở sườn bên kia của khe núi, chúng tôi cũng bị áp đảo chẳng kém bởi những ngọn tháp đối địch nằm trên một mỏm đá. Chúng tôi được bảo rằng đó chính là các ngọn Torres Vermejos, hay còn gọi là tháp son, sở dĩ có tên ấy là nhờ vào sắc đỏ rực của chúng. Chẳng ai rõ nguồn gốc thực sự của chúng ra sao. Chúng có niên đại từ rất lâu trước cả Alhambra; có người cho rằng chúng do người La Mã xây dựng, kẻ khác lại tin là do một nhóm cộng đồng người Phượng Hoàng đi lang thang tạo nên. Vừa bước lên con đường dốc rợp bóng mát, chúng tôi vừa tiến đến chân một ngọn tháp vuông vức khổng lồ của người Moor, đóng vai trò như một dạng tiền đồn, nơi có con đường chính xuyên qua để dẫn vào pháo đài. Bên trong tiền đồn ấy lại có thêm một nhóm cựu chiến binh già nua khác, một người đang canh gác ở cổng, trong khi những người còn lại, cuộn mình trong những chiếc áo choàng tả tơi, đang ngủ say trên các băng ghế đá. Cổng này được gọi là Cổng Công lý, xuất phát từ tòa án từng được lập ra ngay dưới hiên cổng vào thời kỳ thống trị của người theo đạo Hồi, nhằm xét xử nhanh chóng những vụ án lặt vặt: một tập tục vốn phổ biến ở các quốc gia phương Đông, và thỉnh thoảng cũng được nhắc đến trong Kinh thánh. “Ngươi phải đặt các thẩm phán và quan chức tại mọi cổng thành của ngươi, và họ sẽ xét xử dân chúng bằng sự công chính.”

Tiền sảnh lớn, hay còn gọi là hiên của cổng thành, được tạo nên bởi một vòm cửa Ả Rập khổng lồ mang hình móng ngựa, vươn cao tới một nửa chiều cao của ngọn tháp. Trên viên đá khóa của vòm cửa ấy có chạm nổi một bàn tay khổng lồ. Ngay bên trong tiền sảnh, trên viên đá khóa của cổng vào, cũng được điêu khắc một chiếc chìa khóa lớn tương tự. Những ai tự nhận mình có đôi chút hiểu biết về các biểu tượng Hồi giáo thì khẳng định rằng bàn tay chính là biểu tượng của giáo lý, với năm ngón tay tượng trưng cho năm điều răn chính trong đức tin Hồi giáo gồm: nhịn ăn, hành hương, bố thí, làm phép rửa, và chiến đấu chống lại những kẻ ngoại đạo. Còn chiếc chìa khóa, theo họ, là biểu tượng của đức tin hoặc quyền lực; chiếc chìa khóa của Daoud, hay David, đã được truyền lại cho vị tiên tri. “Và ta sẽ đặt chìa khóa nhà David lên vai người; nên người mở thì không ai đóng được, và người đóng thì không ai mở được.” (Sách Ê-sai xxii. 22). Chúng tôi được biết chiếc chìa khóa từng được thêu trên cờ hiệu của người Hồi giáo nhằm đối trọng lại biểu tượng cây thánh giá của người Thiên Chúa giáo khi họ chinh phục Tây Ban Nha hay Andalusia. Nó biểu thị cho quyền lực chinh phạt được trao phó cho vị tiên tri. “Kẻ nào cầm chìa khóa của David, kẻ đó mở mà không ai đóng được; và đóng mà không ai mở được.” (Sách Khải huyền iii. 7).

Tuy nhiên, một lời giải thích hoàn toàn khác về các biểu tượng này lại được đưa ra bởi chính người con chính thống của Alhambra, và nó phù hợp hơn với quan niệm của những người bình dân — những kẻ luôn gắn liền sự huyền bí và phép thuật với mọi thứ thuộc về người Moor, đồng thời ôm ấp đủ mọi thứ mê tín liên quan đến pháo đài cổ của người Hồi giáo này. Theo Mateo, đó là một truyền thuyết được truyền lại từ những cư dân cao niên nhất, mà ông đã nghe lại từ cha và ông nội của mình, rằng bàn tay và chiếc chìa khóa chính là những bùa phép quyết định vận mệnh của Alhambra. Vị vua người Moor đã xây dựng nên nơi này là một pháp sư vĩ đại, hoặc theo một số người tin là đã bán linh hồn cho quỷ dữ, và đã yểm bùa toàn bộ pháo đài. Nhờ vậy mà nó vẫn trụ vững suốt bao năm trời, thách thức cả giông bão và động đất, trong khi hầu hết các công trình khác của người Moor đều đã sụp đổ và biến mất. Truyền thuyết còn kể tiếp rằng, bùa phép này sẽ tồn tại cho đến khi nào bàn tay trên vòm cổng phía ngoài vươn xuống và nắm lấy chiếc chiếc chìa khóa, khi ấy toàn bộ tòa ngang dãy dọc sẽ sụp đổ thành từng mảnh, và mọi kho báu bị người Moor chôn giấu bên dưới sẽ lộ diện.

Bất chấp lời tiên tri đầy điềm gở ấy, chúng tôi vẫn đánh liều bước qua cánh cổng bị yểm bùa, cảm thấy trong lòng có đôi chút yên tâm chống lại ma thuật nhờ sự bảo hộ của Đức Mẹ, khi nhận ra bức tượng của Người được đặt ngay phía trên cổng thành.

Sau khi đi qua tiền đồn, chúng tôi bước lên một con hẻm nhỏ uốn lượn giữa những bức tường, và tiến ra một khoảng sân rộng nằm bên trong pháo đài, được gọi là Plaza de los Algibes, hay Quảng trường Bể nước, lấy theo tên những hồ chứa lớn nằm sâu bên dưới được đục đẽo trực tiếp vào lớp đá nguyên sinh bởi người Moor để hứng nguồn nước dẫn từ sông Darro qua các ống dẫn nhằm cung cấp cho toàn pháo đài. Nơi đây cũng có một cái giếng sâu thăm thẳm, cung cấp nguồn nước tinh khiết và lạnh giá nhất — một minh chứng khác cho gu thẩm mỹ tinh tế của người Moor, những người đã không quản ngại mệt nhọc để thu được làn nước nguyên chất tựa pha lê ấy.

Ngay trước khoảng sân rộng này là công trình nguy nga do Charles V khởi xướng, tương truyền là nhằm làm lu mờ cả tư dinh của các vị vua Moor. Phần lớn các kiến trúc phương Đông vốn dành cho mùa đông đã bị phá bỏ để nhường chỗ cho công trình sừng sững này. Lối vào chính đã bị bịt kín; thế nên lối vào hiện tại của cung điện Moor chỉ là một cánh cửa khiêm nhường và giản dị nằm ở một góc khuất. Bất chấp vẻ bề thế uy nghi và giá trị kiến trúc của cung điện Charles V, chúng tôi vẫn xem nó như một kẻ xâm lấn ngạo mạn, và khi bước lướt qua với ánh mắt gần như khinh miệt, chúng tôi đưa tay gióng chuông trước cánh cổng của người Hồi giáo.

Trong lúc đứng chờ được cho vào, vị hướng dẫn viên tự phong Mateo Ximenes của chúng tôi thông tin rằng cung điện hoàng gia này được giao phó cho việc chăm sóc của một bà cụ quả phụ đáng kính tên là Doña Antonia-Molina, nhưng chiếu theo phong tục Tây Ban Nha, bà được gọi bằng cái tên thân mật hơn là Tia Antonia (Dì Antonia) — người vẫn ngày ngày gìn giữ các sảnh đường cùng khu vườn của người Moor ngăn nắp và dẫn khách lữ hành tham quan. Trong lúc chúng tôi đang trò chuyện, cánh cửa được mở ra bởi một thiếu nữ người Andalusia tròn trịa, đôi mắt đen láy, mà Mateo gọi bằng cái tên Dolores, nhưng qua vẻ ngoài rạng rỡ và tính cách vui tươi, nàng rõ ràng xứng đáng với một cái tên vui vẻ hơn thế. Mateo thì thầm với tôi rằng nàng chính là cháu gái của Tia Antonia, và tôi nhận ra nàng chính là vị tiên tốt bụng sẽ dẫn dắt chúng tôi khám phá cung điện bị mê hoặc này. Dưới sự dẫn đường của nàng, chúng tôi bước qua ngưỡng cửa, và lập tức như được chuyển dời bằng một chiếc đũa thần đến những thời kỳ khác và một cõi phương Đông xa xôi, đang đặt chân lên những khung cảnh của câu chuyện xứ Ả Rập. Chẳng có gì tạo ra sự tương phản lớn lao hơn giữa vẻ bề ngoài chẳng mấy hứa hẹn của tòa nhà với khung cảnh đang bày ra trước mắt chúng tôi lúc bấy giờ. Chúng tôi thấy mình đang ở trong một cái patio — một khoảng sân — rộng lớn, dài một trăm năm mươi thước và rộng hơn tám mươi thước, được lát bằng đá cẩm thạch trắng, và trang hoàng ở mỗi đầu bằng những dãy thức cột Moor nhẹ nhàng, trong đó có một hàng cột chống đỡ một ban đài chạm trổ vô cùng thanh lịch. Dọc theo các đường gờ của phào chỉ và trên nhiều phần của bức tường là những huy hiệu, ký tự cùng những chữ viết tiếng Ả Rập và Cufic được đắp nổi, lặp đi lặp lại những câu châm ngôn sùng đạo của các vị quân vương Hồi giáo, những người đã xây dựng nên Alhambra, hoặc ca ngợi sự vĩ đại và lòng hào phóng của họ. Chạy dọc theo khu vực trung tâm của khoảng sân là một bồn chứa nước hoặc hồ nước (estanque) khổng lồ, dài một trăm hai mươi tư thước, rộng hai mươi bảy thước và sâu năm thước, nhận nước từ hai chiếc bình bằng cẩm thạch. Cũng vì thế mà nơi này được gọi là Sân Alberca (bắt nguồn từ từ al Beerkah trong tiếng Ả Rập có nghĩa là ao hoặc hồ nước). Rất nhiều đàn cá vàng có thể nhìn thấy đang bơi lội lấp lánh qua làn nước trong hồ, và xung quanh được bao bọc bởi những hàng rào hoa hồng.

Bước đi từ Sân Alberca dưới một vòm cổng theo phong cách Moor, chúng tôi tiến vào Sân Sư Tàn nổi tiếng. Chẳng có phần nào của tòa kiến trúc mang lại một hình dung trọn vẹn hơn về vẻ đẹp nguyên thủy của nó như nơi này, bởi chẳng có chốn nào lại ít chịu sự tàn phá của thời gian đến thế. Ngay chính giữa là đài phun nước nổi tiếng trong các khúc ca và giai thoại. Những chiếc bồn bằng thạch cao vẫn đang tuôn rơi những giọt nước tựa kim cương; mười hai con sư tử nâng đỡ chúng, cũng là nguồn gốc tên gọi của khoảng sân, vẫn đang phun ra những dòng nước trong vắt như trong những ngày tháng của Boabdil. Tuy nhiên, những con sư tử ấy lại chẳng xứng tầm với danh tiếng của chúng, bởi chúng được điêu khắc một cách nghèo nàn, có lẽ là tác phẩm của một tù nhân người Thiên Chúa giáo nào đó. Khoảng sân giờ đây được quy hoạch thành các bồn hoa, thay vì lớp nền lát gạch hoặc cẩm thạch cổ kính và phù hợp ban đầu vốn có; sự thay đổi mang tính thiếu thẩm mỹ này được thực hiện bởi người Pháp khi họ chiếm đóng Granada. Bao bọc quanh bốn phía của khoảng sân là những dãy hành lang mở nhẹ nhàng mang phong cách Moor được chạm trổ như ren lưới, chống đỡ bởi những chiếc cột cẩm thạch trắng mảnh mai, mà người ta cho rằng ban đầu từng được dát vàng. Kiến trúc nơi đây, giống như phần lớn các khu vực bên trong cung điện, mang đặc trưng của sự thanh nhã hơn là vẻ uy nghi, toát lên một gu thẩm mỹ tinh tế, duyên dáng cùng tâm thế hướng đến sự hưởng thụ nhàn nhã. Khi người ta ngắm nhìn những đường nét tựa chốn thần tiên của các dãy thức cột, cùng phần kiến trúc chạm trổ dường như vô cùng mỏng manh trên các bức tường, thật khó lòng tin được rằng có chừng ấy thứ vẫn có thể tồn tại qua sự bào mòn của bao thế kỷ, những trận động đất, bạo lực chiến tranh, cùng với những hành vi trộm cắp âm thầm nhưng chẳng kém phần tai hại của những lữ khách có gu thẩm mỹ: điều này suýt chút nữa đủ để dung thứ cho truyền thuyết dân gian rằng toàn bộ công trình đã được bảo vệ bởi một thứ bùa phép nhiệm màu.

Ở một bên của khoảng sân, một khung cửa giàu hoa văn dẫn vào Sảnh đường Abencerrages: sở dĩ có tên gọi như vậy là bởi nơi đây từng diễn ra vụ thảm sát tàn độc nhắm vào những vị hiệp sĩ hào hoa thuộc dòng tộc lừng lẫy ấy. Vẫn có một số người hoài nghi về toàn bộ câu chuyện này, nhưng vị hướng dẫn viên khiêm nhường Mateo của chúng tôi lại chỉ tay vào chính cánh cửa nhỏ của khung cổng — nơi họ từng bị lừa dối bước vào Sân Sư Tấm từng người một — cùng chiếc đài phun nước bằng cẩm thạch trắng nằm ở trung tâm sảnh đường, ngay bên cạnh nơi họ bị chặt đầu. Hắn cũng cho chúng tôi xem những vết ố đỏ rộng trên sàn nhà, dấu vết của những giọt máu mà theo niềm tin dân gian sẽ chẳng bao giờ phai mờ.

Nhận thấy chúng tôi lắng nghe hắn với vẻ tin tưởng dễ dàng, hắn nói thêm rằng người ta thường nghe thấy tiếng động nhỏ, hỗn độn tựa như tiếng thì thầm của một đám đông vang lên vào ban đêm tại Sân Sư Tử; và thỉnh thoảng lại có những tiếng leng keng yếu ớt, tựa như tiếng xích khua từ xa vọng lại. Những âm thanh ấy được tạo ra bởi linh hồn của những thành viên dòng Abencerrages đã bị sát hại; những kẻ hàng đêm vẫn ám ảnh chốn từng là nơi chịu đựng đau thương của họ và khẩn cầu sự báo thù từ Thiên đàng giáng xuống kẻ đã hủy diệt mình.

Những âm thanh vừa nhắc đến chắc chắn đã được tạo ra, như sau này tôi có dịp kiểm chứng, bởi những dòng nước đang sủi bọt và những tiếng thác nước róc rách chảy qua các ống dẫn và rãnh ngầm dưới sàn nhà để cấp nước cho các đài phun nước; thế nhưng tôi quá đỗi tinh tế để thốt ra ý nghĩ ấy với người viết biên sử khiêm nhường của Alhambra.

Được khích lệ bởi sự cả tin dễ dãi của tôi, Mateo kể tiếp câu chuyện sau đây như một sự thật hiển nhiên mà ông nội hắn đã truyền lại:

Từng có một người lính thương phế binh được giao nhiệm vụ trông coi Alhambra để dẫn khách lữ hành tham quan; khi hắn đang đi qua Sân Sư Tử vào một buổi chiều tối nọ, hắn chợt nghe thấy tiếng bước chân vang lên ở Sảnh đường Abencerrages; đinh ninh rằng có vị khách du lịch nào đó còn nán lại, hắn bước tới để tiếp đón, nhưng rồi phải kinh ngạc tột độ khi nhìn thấy bốn người Moor ăn mặc rất sang trọng, khoác áo giáp mạ vàng cùng mã tấu và những con dao găm lấp lánh đá quý. Họ đang đi qua đi lại với những bước đi trang nghiêm; nhưng rồi dừng lại và ra hiệu gọi hắn. Tuy nhiên, lão lính già đã cắm cổ bỏ chạy và chẳng tài nào bị thuyết phục để đặt chân trở lại Alhambra kể từ hôm đó. Đó là cách mà con người ta đôi khi quay lưng lại với vận may; bởi Mateo vẫn đinh ninh cho rằng những người Moor ấy có ý định chỉ ra nơi chôn giấu kho báu của họ. Người kế nhiệm của lão lính thương phế binh kia thì khôn ranh hơn; hắn đến Alhambra trong cảnh nghèo túng; nhưng chỉ sau một năm đã rời đi tới Malaga, tậu nhà cửa, sắm xe ngựa, và hiện vẫn đang sống ở đó, trở thành một trong những người giàu có cũng như lâu đời nhất tại vùng đất ấy; và theo như sự suy đoán đầy khôn ngoan của Mateo, tất cả những điều đó đều là hệ quả từ việc hắn đã tìm ra bí mật vàng ngọc của những hồn ma người Moor này.

Lúc này tôi nhận ra mình đã có được một người quen vô giá nơi gã con trai của Alhambra này — một kẻ tường tận mọi giai thoại ngụy tạo về chốn ấy và tin tưởng chúng một cách mãnh liệt, với một trí nhớ chất chứa đầy những thứ tri thức mà tôi vẫn ngấm ngầm yêu thích, dẫu chúng rất dễ bị coi là thứ đồ bỏ đi bởi những nhà hiền triết ít khoan dung hơn. Tôi quyết định sẽ kết thân sâu sắc hơn với vị học giả xứ Theban này.

Ngay đối diện Sảnh đường Abencerrages, một khung cổng được trang hoàng lộng lẫy dẫn vào một căn sảnh ít gợi lên những liên tưởng bi thảm hơn. Nơi đây sáng sủa, cao ráo, mang kiến trúc thanh tú tuyệt mỹ, được lát bằng đá cẩm thạch trắng và mang một cái tên đầy gợi mở: Sảnh đường Hai Chị Em. Một số kẻ đã phá hỏng sự lãng mạn của cái tên này bằng cách quy cho nó xuất phát từ hai phiến thạch cao khổng lồ nằm song song cạnh nhau và tạo nên phần lớn diện tích mặt sàn: một quan điểm được ủng hộ mạnh mẽ bởi Mateo Ximenes. Số khác lại có xu hướng gán cho cái tên ấy một ý nghĩa mang tính thiêng liêng và thơ ca hơn, như một ký ức mơ hồ về những mỹ nhân người Moor từng tô điểm cho căn sảnh này, vốn hiển nhiên là một phần của hậu cung hoàng gia. Tôi vô cùng vui mừng khi nhận ra quan điểm này được đồng tình bởi cô hướng dẫn viên nhỏ nhắn có đôi mắt sáng rực của chúng tôi — Dolores — khi nàng chỉ tay lên một chiếc ban công nhìn ra một hiên trong; chiếc hành lang mà nàng từng được kể lại chính là thuộc về khu căn hộ của phụ nữ. “Ngài thấy đấy, thưa ngài,” nàng nói, “tất cả đều có chấn song và lưới che, giống như hành lang trong nhà nguyện tu viện nơi các nữ tu nghe thánh lễ; bởi vì các vị vua Moor,” nàng nói thêm với giọng đầy phẫn nộ, “giam cầm những người vợ của họ y hệt như các nữ tu vậy.”

Những chiếc cửa chớp đan lưới ấy trên thực tế vẫn còn đó, nơi những mỹ nhân mắt huyền của hậu cung có thể phóng tầm mắt qua mà không bị phát hiện để ngắm nhìn các điệu nhảy zambras cùng những trò giải trí khác diễn ra ở căn sảnh bên dưới.

Ở mỗi bên của căn sảnh này là những hốc tường hoặc alcove dành cho ghế bành và ghế dài, nơi các vị chúa tể xa hoa của Alhambra từng đắm mình trong trạng thái nghỉ ngơi mơ màng vốn vô cùng thân thuộc với những người phương Đông. Một mái vòm hoặc lồng đèn phía trên cho phép ánh sáng dịu nhẹ rọi xuống cùng bầu không khí lưu thông thoáng đãng; trong khi ở một bên, người ta nghe thấy tiếng nước róc rách dễ chịu từ đài phun nước của bầy sư tử, còn bên kia là tiếng giọt nước văng vẳng dịu êm từ chiếc bồn trong khu vườn của Lindaraxa.

Thật là bất khả thi khi ngắm nhìn khung cảnh mang đậm chất phương Đông này mà lại không cảm nhận được những rung cảm thuở ban đầu của văn học lãng mạn xứ Ả Rập, để rồi gần như mong chờ được nhìn thấy cánh tay trắng ngần của một nàng công chúa bí ẩn nào đó đang vẫy gọi từ trên hành lang, hay một đôi mắt đen láy đang lấp lánh phía sau khung cửa chớp. Chốn ngự trị của cái đẹp nơi đây như thể vừa mới có người sinh sống vào ngày hôm qua; nhưng đâu rồi hai người chị em, đâu rồi những Zorayda và Lindaraxa!

Nguồn nước dồi dào được dẫn từ những ngọn núi qua hệ thống cống ngầm cổ kính của người Moor lan tỏa khắp cung điện, cung cấp cho các nhà tắm và hồ cá của nơi này, phun trào thành những tia nước lấp lánh trong các sảnh đường, hay róc rách chảy qua các rãnh dọc theo những lớp sàn cẩm thạch. Sau khi hoàn thành sứ mệnh dâng hiến cho tòa cung điện hoàng gia, ghé thăm những khu vườn và thảm hoa, dòng nước lại xuôi dòng theo con đường dài dẫn xuống thành phố, reo vui thành những rãnh nước nhỏ, phun trào tại các đài phun và duy trì màu xanh tươi vĩnh cửu cho những lùm cây đang bao bọc và tô điểm cho toàn bộ ngọn đồi Alhambra.

Chỉ những ai từng lưu lại trong bầu không khí oi bức của miền Nam mới có thể thấu hiểu trọn vẹn sự sảng khoái của một chốn dừng chân kết hợp giữa cái mát mẻ lộng gió của miền núi với sự tươi mát và xanh rờn của thung lũng. Trong khi thành phố bên dưới đang thở hổn hển vì cái nóng ngột ngạt ban trưa, và vùng đất khô cằn Vega đang run rẩy trước tầm mắt, thì những luồng gió nhẹ dịu từ dãy Sierra Nevada lại lướt qua các sảnh đường cao ráo này, mang theo hương thơm ngọt ngào từ những khu vườn xung quanh. Mọi thứ đều mời gọi con người ta đắm mình vào giấc ngủ nhàn nhã — niềm hạnh phúc của những vùng đất phương Nam; và trong khi đôi mắt khép hờ ngắm nhìn phong cảnh lấp lánh qua những chiếc ban công râm mát, thì đôi tai lại được ru hời bởi tiếng xào xạc của những lùm cây cùng âm thanh róc rách của dòng suối nhỏ chảy qua.

Tuy nhiên, tạm thời tôi xin phép chưa miêu tả những căn phòng tuyệt vời khác của cung điện. Mục đích của tôi chỉ đơn thuần là mang đến cho độc giả một màn dạo đầu tổng quan bước vào chốn cư ngụ nơi mà, nếu muốn, anh ta có thể nán lại và lang thang cùng tôi ngày qua ngày cho đến khi chúng ta dần trở nên quen thuộc với từng ngóc ngách nơi đây.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 22 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.