Alhambra

Lượt đọc: 29 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Cư Dân Của Alhambra

❊ ❊ ❊

Tôi thường nhận thấy rằng một dinh cơ từng được chưng diện kiêu hãnh nhường nào trong những ngày thịnh vượng, thì cư dân của nó lại càng khiêm tốn nhường ấy trong những ngày suy tàn, và cung điện của một vị vua thường kết thúc phận mình làm chốn dung thân cho kẻ ăn mày.

Alhambra đang trải qua một quá trình suy tàn tương tự với tốc độ chóng mặt. Bất cứ khi nào một ngọn tháp đổ nát, nó liền bị chiếm đoạt bởi một gia đình rách rưới nào đó, những kẻ trở thành bạn chung nhà với loài dơi và cú mèo trong các sảnh đường dát vàng, và phơi những tấm vải rách rưới — thứ tiêu chuẩn của sự nghèo hèn — ra ngoài cửa sổ cùng các ô châu mai.

Tôi đã tự giải trí bằng cách quan sát một vài nhân vật tạp nham từng soán đoạt chốn ở hoàng gia cổ xưa ấy, những kẻ trông như thể được đặt vào đây để mang lại một cái kết hề kịch cho vở kịch về sự kiêu ngạo của con người. Một trong số đó thậm chí còn mang cái danh hiệu vua chúa đầy giễu nhợt. Đó là một bà lão thấp bé tên là Maria Antonia Sabonea, nhưng hay được gọi bằng cái tên la Reyna Coquina, hay Nữ hoàng Sò ốc. Bà nhỏ con đến mức có thể là một nàng tiên; và biết đâu bà thực sự là tiên, xét theo những gì tôi có thể dò ra, bởi chẳng một ai dường như biết rõ nguồn gốc của bà. Chỗ ở của bà là một thứ khoang nhỏ nằm dưới cầu thang ngoài của cung điện, và bà ngồi ở hành lang đá mát mẻ, miệt mài vá vá thêu thêu rồi ca hát từ sáng đến đêm, luôn sẵn một câu đùa dành cho bất cứ ai đi qua; bởi dẫu là một trong những người nghèo khổ nhất, bà lại là một trong những phụ nữ nhỏ nhắn vui tính nhất trần đời. Tài năng lớn nhất của bà là nghệ thuật kể chuyện, mà tôi thực sự tin rằng bà có trong tay nhiều câu chuyện chẳng kém gì nàng Scheherezade bất tận trong Nghìn lẻ một đêm. Một vài câu chuyện trong số đó đã được tôi nghe bà kể lại trong những buổi tụ họp chập tối (tertulia) của phu nhân Antonia, nơi bà thỉnh thoảng đóng vai một người hầu hạ khiêm nhường.

Rằng phải có chút phép tiên nào đó ở bà cụ nhỏ bé bí ẩn này, điều ấy có vẻ được minh chứng qua vận may kỳ lạ của bà; bởi bất chấp việc vô cùng thấp bé, vô cùng xấu xí và vô cùng nghèo khó, theo lời bà tự kể, bà đã trải qua năm đời chồng rưỡi, tính cả nửa đời của một tên lính kỵ mã trẻ tuổi đã chết trong thời gian tán tỉnh. Một nhân vật đối lập với nữ hoàng tiên nhỏ bé này là một lão già bệ vệ mũi đỏ cà chua, hay đi lại trong bộ cánh bạc màu, đội chiếc mũ tam giác bằng vải dầu cài nơ đỏ. Lão là một trong những người con chính thức của Alhambra, đã sống ở đây suốt cả cuộc đời, đảm nhận nhiều chức vụ khác nhau như phó cảnh sát trưởng (alguazil), người canh giữ nhà thờ giáo xứ, và người chấm điểm cho sân đánh cầu lông được lập dưới chân một ngọn tháp. Lão nghèo rớt mồng tơi nhưng lại kiêu hãnh ngang tàng dẫu rách rưới, luôn khoe khoang về dòng dõi từ gia tộc lừng lẫy Aguilar, nơi sản sinh ra Gonzalvo xứ Cordova, vị đại tướng quân. Thậm chí lão còn mang cái tên Alonzo de Aguilar lừng lẫy trong lịch sử cuộc Khinh chinh; dẫu cho những tên phá phách tinh quái trong pháo đài đã gán cho lão danh hiệu el padre santo, tức thánh phụ, cách gọi quen thuộc dành cho Đức Giáo hoàng — thứ mà tôi vẫn tưởng là quá đỗi thiêng liêng trong mắt những người Công giáo chân chính để có thể bị đem ra áp dụng một cách buồn cười như vậy. Thật là một ý thích bất chợt kỳ quặc của số phận khi đặt vào thân hình lố bịch của kẻ rách rưới này một người mang tên họ và là hậu duệ của vị Alonzo de Aguilar kiêu hãnh, tấm gương chói lọi của hiệp sĩ Andalusia, kẻ đang phải sống một cuộc đời gần như ăn mày quanh pháo đài từng một thời kiêu hãnh này — nơi mà tổ tiên lão từng góp sức hạ gác; thế nhưng, đó cũng có thể là số phận của con cháu Agamemnon và Achilles, nếu họ cứ vương vấn quanh những tàn tích của thành Troy!

Trong cộng đồng tạp nham này, tôi thấy gia đình của lão cận vệ nhiều chuyện Mateo Ximenes chiếm một phần vô cùng quan trọng, ít nhất là về mặt số lượng. Lời khoe khoang là con cháu của Alhambra của lão không phải là không có cơ sở. Gia đình lão đã sinh sống trong pháo đài kể từ thời kỳ Khinh chinh, truyền lại sự nghèo đói qua các thế hệ từ cha truyền con nối; chẳng có lấy một người nào trong số họ từng được ghi nhận là có nổi một đồng maravedi trong túi. Cha của lão, làm nghề thợ dệt ruy băng theo mớ vốn liếng nghề nghiệp, và là người kế nhiệm người thợ may lịch sử để đứng đầu gia đình, nay đã ngót nghét tuổi bảy mươi, đang sống trong một túp lều làm bằng sậy và vữa do chính tay lão tự dựng lên ngay phía trên cánh cổng sắt. Đồ đạc trong nhà gồm có một chiếc giường ọp ẹp, một cái bàn, và hai ba chiếc ghế; một chiếc rương gỗ đựng quần áo rách rưới ít ỏi cùng với “kho lưu trữ của gia đình”. Những thứ này chẳng có gì khác ngoài giấy tờ của các vụ kiện tụng kéo dài qua nhiều thế hệ; qua đó có thể thấy rằng, dẫu tỏ ra vô tư và tốt tính đến đâu đi nữa, họ vẫn là một dòng giống kiện tụng. Hầu hết các vụ kiện đều nhằm chống lại những người hàng xóm nhiều chuyện vì dám hoài nghi sự trong sạch về dòng máu của họ, và phủ nhận việc họ là những Christianos viejos — tức những Cơ Đốc nhân lâu đời, không vương vết nhơ Do Thái hay Hồi giáo. Thực ra, tôi nghi ngờ chính sự nhạy cảm thái quá về dòng máu này đã khiến họ nghèo túng đến vậy: tiêu sạch mọi khoản kiếm được vào tay đám thư tụng (escribano) và lính tráng (alguazil). Niềm kiêu hãnh của túp lều là một chiếc huy hiệu treo trên tường, nơi chạm trổ những ô huy hiệu của Hầu tước Caiesedo cùng nhiều dòng dõi quý tộc khác mà dòng giống khốn cùng này tự nhận có họ hàng thân thích.

Còn về bản thân Mateo, nay đã độ ba mươi lăm tuổi, lão đã làm hết sức mình để duy trì nòi giống và tiếp nối sự nghèo đói của gia đình khi có một người vợ cùng bầy con đông đúc, sống trong một túp lều gần như đã đổ nát ở xóm nhỏ. Họ xoay sở sinh sống bằng cách nào thì chỉ có Đấng thấu suốt mọi mầu sắc huyền bí mới trả lời được; kế sinh nhai của một gia đình Tây Ban Nha kiểu ấy luôn là một điều bí ẩn đối với tôi; thế nhưng họ vẫn sống, và hơn thế nữa, dường như vẫn tận hưởng sự tồn tại của mình. Người vợ dắt con đi dạo ngày lễ trên đại lộ Paseo xứ Granada, một tay ẵm con còn nửa tá bám theo sau; và cô con gái lớn, nay đang bước vào tuổi cập kê, cài hoa lên mái tóc và nhảy múa vui tươi theo nhịp phách castanet.

Có hai tầng lớp người mà cuộc sống đối với họ dường như là một kỳ nghỉ kéo dài — những kẻ cực kỳ giàu có và những kẻ cực kỳ nghèo khổ; một bên vì họ chẳng cần phải làm gì cả, bên kia vì họ chẳng có gì để làm; nhưng chẳng có ai hiểu rõ nghệ thuật không làm gì và sống mà chẳng cần gì hơn các tầng lớp nghèo ở Tây Ban Nha. Khí hậu đóng góp một nửa, và tính khí lo phần còn lại. Hãy cho một người Tây Ban Nha bóng râm vào mùa hè và ánh nắng vào mùa đông, một chút bánh mì, tỏi, dầu ăn và đậu garbanzo, một chiếc áo choàng nâu sờn cũ cùng một cây đàn ghi-ta, rồi cứ để thế giới xoay vần theo ý muốn. Lại còn bày đặt bàn chuyện nghèo đói! Đối với họ, nó chẳng có gì là hổ thỉnh. Nó khoác lên người họ với một dáng vẻ uy nghi, tựa như tấm áo choàng rách rưới của họ vậy. Anh ta vẫn là một nhà quý tộc (hidalgo) ngay cả khi đang rách rưới tơi tả.

Những “người con của Alhambra” là một minh chứng xuất sắc cho triết học thực tế này. Giống như người Hồi giáo từng tưởng tượng rằng thiên đường chốn thiên thai lơ lửng ngay trên chốn được ưu ái này, tôi đôi khi cũng nghiêng về cảm giác tưởng tượng rằng một tia sáng của thời đại hoàng kim vẫn còn vương vấn đâu đây quanh cộng đồng rách rưới này. Họ chẳng sở hữu gì, chẳng làm gì, và chẳng bận tâm điều gì. Thế nhưng, dẫu bề ngoài có vẻ nhàn rỗi suốt cả tuần, họ lại tuân thủ nghiêm ngặt mọi ngày lễ hội và ngày lễ thánh chẳng kém gì người thợ thủ công chăm chỉ nhất. Họ tham dự mọi buổi lễ hội và khiêu vũ ở Granada cùng vùng phụ cận, đốt lửa trại trên các ngọn đồi vào đêm thánh John, và nhảy múa suốt những đêm trăng sáng mừng mùa màng thu hoạch trên một mảnh ruộng nhỏ nằm trong khuôn viên pháo đài — nơi mang lại vài giạ lúa mì.

Trước khi khép lại những dòng ghi chép này, tôi phải nhắc đến một trong những trò tiêu khiển của chốn này đã gây ấn tượng đặc biệt cho tôi. Tôi từng nhiều lần quan sát một gã cao ngòng nghèo đói đậu trên đỉnh một ngọn tháp, đang xoay sở điều khiển hai ba chiếc cần câu như thể hắn đang câu những vì sao trên trời. Tôi đã bối rối trong một khoảng thời gian trước những động tác của kẻ chài lưới trên không ấy, và sự bối rối của tôi càng tăng lên khi quan sát những người khác cũng đang làm việc tương tự ở các phần khác nhau của thành lũy và đồn lũy; phải đến khi tham khảo ý kiến của Mateo Ximenes thì tôi mới giải được điều bí ẩn đó.

Hóa ra vị trí trong lành và lộng gió của pháo đài này đã biến nơi đây, giống như lâu đài của Macbeth, thành một chốn sinh sôi nảy nở màu mỡ cho loài én và nhạn, những loài bay lượn nô đùa khắp các ngọn tháp với số lượng vô kể, mang theo niềm vui ngày hội của lũ trẻ vừa được thả khỏi trường học. Dùng những chiếc lưỡi câu mồi ruồi để bẫy những chú chim này giữa những vòng lượn chóng mặt của chúng là một trong những trò tiêu khiển ưa thích của những “người con của Alhambra” rách rưới; những kẻ với sự tháo vát vô tích sự của những tên lang thang chuyên nghiệp, đã phát minh ra nghệ thuật câu cá trên bầu trời như thế.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 22 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.