Ngày lễ thánh của người hàng xóm kiêm vị thế lực đối trọng với tôi, vị bá tước, diễn ra trong khoảng thời gian ông lưu trú tại Alhambra. Nhân dịp này, ông đã tổ chức một buổi tiệc gia đình, quy tụ quanh mình các thành viên trong gia đình cùng gia nhân, trong khi các quản gia và những lão đầy tớ từ những điền trang xa xôi của ông cũng đến để bày tỏ lòng kính trọng và chung vui với những món ngon chắc chắn đã được chuẩn bị sẵn sàng. Buổi tiệc ấy phác họa nên một hình mẫu, dẫu có phần mờ nhạt, về cơ ngơi của một nhà quý tộc Tây Ban Nha thời xưa.
Người Tây Ban Nha vốn dĩ luôn giữ những quan niệm vô cùng lớn lao về phong cách sống. Những cung điện đồ sộ, xe ngựa kềnh càng chất đầy cỗ kiệu và người hầu, những đoàn tùy tùng phô trương cùng đủ loại kẻ ăn người ở vô tích sự; phẩm giá của một nhà quý tộc dường như phải tương xứng với cả một đạo quân la cà khắp các sảnh đường của ông, ăn uống bằng tiền của ông, và trông như chực chờ nuốt sống ông bất cứ lúc nào. Điều này, không nghi ngờ gì nữa, bắt nguồn từ sự cần thiết phải duy trì các toán tay sai vũ trang trong thời kỳ chiến đấu với người Moor — những cuộc chiến chớp nhoáng và đột kích, khi mà một nhà quý tộc có thể bất ngờ bị kẻ thù tấn công trong lâu đài của mình, hoặc bị quốc vương triệu tập ra chiến trường.
Tục lệ ấy vẫn được duy trì sau khi chiến tranh đã chấm dứt; và những gì bắt nguồn từ sự cần thiết nay được duy trì bởi thói khoe khoang. Của cải đổ vào đất nước từ các cuộc chinh phạt và khám phá đã nuôi dưỡng niềm đam mê dành cho những cơ ngơi vương giả. Theo phong tục tráng lệ cổ xưa của Tây Ban Nha, nơi lòng tự hào và sự hào phóng chiếm tỷ lệ ngang nhau, một người đầy tớ già nua chưa từng bao giờ bị sa thải, mà sẽ trở thành gánh nặng được nuôi dưỡng đến hết phần đời còn lại; thậm chí, con cái của họ, rồi con của con họ, và thường là cả họ hàng gần xa của họ nữa, cũng dần dần gắn chặt số phận vào gia tộc ấy. Do đó, những cung điện khổng lồ của giới quý tộc Tây Ban Nha — vốn mang vẻ trống trải và phô trương vì kích thước quá lớn so với sự nghèo nàn, khiêm tốn của đồ đạc bên trong — lại là điều hoàn toàn cần thiết trong những ngày tháng hoàng kim của Tây Ban Nha, dưới lối sống gia trưởng của những người chủ nhân. Chúng chẳng khác nào những doanh trại rộng lớn dành cho các thế hệ hậu duệ ăn bám sống bám vào tài sản của một nhà quý tộc Tây Ban Nha.
Những thói quen gia trưởng ấy của giới quý tộc Tây Ban Nha đã suy giảm cùng với nguồn thu nhập của họ; dẫu cho tinh thần thôi thúc những điều đó vẫn còn tồn tại, và đang xung đột phũ phàng với hoàn cảnh ngặt nghèo hiện tại của họ. Những kẻ nghèo khổ nhất trong số họ vẫn luôn nuôi vài kẻ ăn bám mang tính gia đình, những kẻ sống dựa vào tiền của họ và khiến họ càng thêm khốn khó. Một số người, giống như vị bá tước hàng xóm của tôi, vẫn giữ lại một phần nhỏ tài sản vương giả thuở trước, duy trì bóng hình của hệ thống cổ xưa ấy; và điền trang của họ bị giày vò, hoa lợi bị ngốn sạch bởi các thế hệ đầy tớ nhàn rỗi.
Bá tước sở hữu những điền trang ở nhiều vùng khác nhau trong vương quốc, một vài nơi bao gồm cả những ngôi làng lớn; thế nhưng doanh thu thu về từ đó lại tương đối nhỏ. Một số điền trang trong số đó, như ông đảm bảo với tôi, vừa đủ để nuôi sống các đám đông phụ thuộc đang bám rễ ở đó — những kẻ dường như cho rằng mình có quyền sống không phải trả tiền thuê nhà lại còn được chu cấp mọi thứ, chỉ vì tổ tiên họ đã làm như thế từ thủa hồng hoang.
Ngày lễ thánh của vị bá tước già đã cho tôi cái nhìn thoáng qua về nội thất một gia đình Tây Ban Nha. Trước đó hai hoặc ba ngày, các công tác chuẩn bị cho bữa tiệc đã được tiến hành. Đủ loại thực phẩm được chuyển lên từ thị trấn, kích thích khứu giác của những lính canh già yếu khi chúng được khiêng qua Cổng Công Lý. Những người hầu tất bật chạy qua lại quanh các khoảng sân; nhà bếp cổ kính của cung điện một lần nữa nhộn nhịp tiếng bước chân của đầu bếp cùng lũ phụ bếp, và bừng sáng bởi những ngọn lửa khác thường.
Khi ngày hội đến, tôi thấy vị bá tước hiện lên trong phong thái gia trưởng đường bệ, vây quanh là gia đình và gia nhân, cùng những viên chức từng quản lý sai lầm các điền trang của ông ở xa và ngốn sạch lợi tức; trong khi vô số đầy tớ già nua tàn tật cùng những kẻ hưởng trợ cấp cứ la cà quanh các sân và quanh quẩn hít hà mùi thức ăn từ nhà bếp.
Đó là một ngày vui tươi tại Alhambra. Các vị khách tản bộ khắp cung điện trước giờ ăn tối, tận hưởng sự xa hoa của những khoảng sân, đài phun nước cùng các khu vườn rợp bóng mát, và âm nhạc cùng tiếng cười vang vọng khắp những sảnh đường vốn đã im lìm từ lâu.
Bữa tiệc — vì một bữa tối chính thức ở Tây Ban Nha theo đúng nghĩa đen là một đại tiệc — được dọn tại Sảnh Morisco xinh đẹp mang tên “Las dos Hermanas.” Bàn ăn ngập tràn những món ngon theo mùa: các món ăn nối tiếp nhau gần như vô tận, cho thấy bữa tiệc trong đám cưới của giàu nhân Camachos ở truyện “Don Quixote” thực sự là bức tranh thu nhỏ về một ḫội yến Tây Ban Nha. Bầu không khí vui vẻ, rôm rả bao trùm khắp bàn ăn; bởi vì mặc dù người Tây Ban Nha thường có lối sống tiết độ, họ lại hoàn toàn cuồng nhiệt trong những dịp như thế này, và không ai qua mặt được người vùng Andalucia. Về phần mình, có một điều gì đó vô cùng kích thích khi được ngồi ăn tiệc trong những sảnh đường hoàng gia của Alhambra, do một người có họ hàng xa với các vị vua người Moor thiết lập, và là hậu duệ trực hệ của Gonsalvo xứ Cordova — một trong những nhà chinh phạt theo đạo Thiên Chúa lừng lẫy nhất.
Bữa tiệc kết thúc, mọi người di chuyển sang Sảnh Đại sứ. Tại đây, ai nấy đều cố gắng đóng góp vào niềm vui chung bằng cách hát ca, ứng khẩu, kể những câu chuyện kỳ diệu, hoặc nhảy múa các điệu nhảy dân gian theo thứ bùa hộ mệnh lan tỏa khắp niềm vui của người Tây Ban Nha: cây đàn ghi-ta.
Cô con gái tài năng nhỏ tuổi của vị bá tước vẫn như mọi khi, là linh hồn và niềm vui của buổi tụ hội, và tôi càng lúc càng ấn tượng sâu sắc bởi sự nhanh nhạy cùng tài năng biến hóa kỳ diệu của con bé. Nó tham gia vào hai hoặc ba phân cảnh hài kịch thanh lịch cùng một vài người bạn đồng trang lứa, và thể hiện chúng với sự sắc sảo tinh tế cùng nét duyên dáng hoàn mỹ; nó bắt chước các ca sĩ nổi tiếng người Ý, lúc nghiêm túc, lúc hài hước, với chất giọng hiếm có và, như tôi được bảo đảm, với độ chính xác kỳ lạ; nó bắt chước các phương ngữ, điệu múa, khúc ba-lát, cùng những cử chỉ và phong thái của người Digan và nông dân vùng Vega với sự khéo léo tương tự; nhưng mọi thứ đều được thực hiện với một vẻ duyên dáng lan tỏa khắp nơi và sự khéo léo tinh tế của một tiểu thư vô cùng lôi cuốn.
Sức hút lớn nhất trong mọi việc con bé làm chính là sự tự nhiên, không hề phô trương hay cố tỏ ra khoe mẽ, một sự bộc phát đầy vui tươi. Mọi thứ đều xuất phát từ sự thôi thúc của khoảnh khắc; hoặc là sự hưởng ứng nhanh chóng theo một lời thỉnh cầu. Con bé dường như không hề ý thức được sự hiếm có và tầm vóc tài năng của chính mình, và trông giống như một đứa trẻ ở nhà đang say sưa tận hưởng nguồn năng lượng tràn đầy của tâm hồn vui vẻ, ngây thơ. Quả thực, tôi được kể rằng nó chưa bao giờ dùng đến tài năng của mình trước xã hội rộng lớn, mà chỉ thể hiện trong vòng tròn gia đình như lúc này.
Khả năng quan sát và nhận thức về tính cách của con bé hẳn phải vô cùng nhạy bén, bởi vì nó chắc chỉ có những cái nhìn thoáng qua và tình cờ đối với những khung cảnh, phong tục và tập quán được mô tả một cách chân thực và sống động đến vậy. “Quả thực, chúng tôi vẫn luôn tự hỏi,” nữ bá tước nói, “rằng đứa trẻ [la Niña] này đã nhặt nhạnh những thứ ấy ở đâu, khi mà cuộc đời nó hầu như trọn vẹn trôi qua ở nhà, trong vòng tay gia đình.”
Buổi chiều đang dần buông xuống; chạng vạng bắt đầu giăng những chiếc bóng của mình lên khắp các sảnh đường, và lũ dơi bắt đầu rón rén bò ra khỏi chỗ ẩn nấp để bay lượn quanh đây. Một ý nghĩ chợt lóe lên trong đầu cô tiểu thư nhỏ và một vài người bạn trẻ tuổi của con bé: họ quyết định lên đường, dưới sự dẫn dắt của Dolores, để khám phá những khu vực ít người lui tới hơn trong cung điện nhằm tìm kiếm những điều huyền bí và phép thuật. Dưới sự dẫn đường ấy, họ rụt rè ngó vào ngôi đền cổ kính tối tăm nhưng vội vã rụt lại khi nghe kể rằng một vị vua người Moor từng bị sát hại ở đó; họ mạo hiểm dấn thân vào những vùng đất bí ẩn của khu nhà tắm, tự làm mình hoảng sợ bởi âm thanh và tiếng thì thầm của những đường dẫn nước ẩn giấu, rồi hốt hoảng bỏ chạy trong trò chơi hoảng loạn giả vờ trước tiếng động của những bóng ma người Moor. Sau đó, họ dấn thân vào cuộc phiêu lưu đến Cổng Sắt — một địa danh mang tiếng xấu tại Alhambra. Đó là một cánh cửa phụ mở ra một khe núi tối tăm; một lối đi nhỏ có mái che dẫn xuống đó, từng là nỗi kinh hoàng của Dolores và những người bạn thời thơ ấu, bởi người ta đồn rằng đôi khi có một bàn tay không thân xác sẽ thò ra từ bức tường để tóm lấy những người qua lại.
Nhóm săn lùng phép thuật nhỏ bé đã mạo hiểm tiến đến cửa lối đi có mái che, nhưng không gì có thể cám dỗ họ bước vào trong giờ phút chập choạng tối đang buông xuống này; họ khiếp sợ cái nắm tay của cánh tay ma quái.
Cuối cùng, họ chạy túa trở lại Sảnh Đại sứ trong một cơn hoảng loạn giả vờ đầy phấn khích: họ tận mắt nhìn thấy hai hình bóng ma quái toàn thân mặc đồ trắng. Họ đã không dừng lại để kiểm tra; nhưng chắc chắn không thể nhầm lẫn được, bởi chúng hiện lên rõ mồn một qua lớp bóng tối xung quanh. Dolores chẳng mấy chốc đã đến nơi và giải mã điều kỳ bí ấy. Hóa ra những hồn ma đó chính là hai bức tượng nữ thần bằng cẩm thạch trắng được đặt ở lối vào của một hành lang vòm. Ngay lúc đó, một cụ ông nghiêm nghị nhưng theo tôi là có vẻ hơi ranh mãnh trong số những người có mặt — mà tôi tin là luật sư hoặc cố vấn pháp lý của bá tước — liền quả quyết với họ rằng những bức tượng này có liên quan đến một trong những điều bí ẩn lớn nhất của Alhambra; rằng có một câu chuyện kỳ thú xoay quanh chúng, và hơn thế nữa, chúng đứng đó như một tượng đài sống bằng cẩm thạch về sự kín đáo và thận trọng của phụ nữ. Tất cả mọi người có mặt đều nài nỉ ông kể câu chuyện về những bức tượng ấy. Ông dành chút thời gian để nhớ lại các chi tiết, rồi tóm tắt lại truyền thuyết như sau: