[VÀO] một thời gian sau khi người Moor đầu hàng giao lại Granada, thành phố tuyệt vời ấy thường được các vị quân vương Tây Ban Nha chọn làm nơi ngự trị ưa thích, cho đến khi họ bị xua đuổi bởi những trận động đất liên tiếp, làm sập nhiều ngôi nhà và khiến những ngọn tháp cổ của người Hồi giáo rung chuyển tận móng.
Nhiều, rất nhiều năm trôi qua kể từ đó, trong suốt khoảng thời gian Granada hiếm khi được đón tiếp một vị hoàng gia nào. Các cung điện của giới quý tộc vẫn chìm trong im lặng và cửa đóng then cài; còn cung điện Alhambra, tựa như một tuyệt sắc giai nhân bị rẻ rúng, ngồi trong nỗi cô quạnh thê lương giữa những khu vườn bị bỏ hoang. Tháp Infantas, nơi từng là chốn cư ngụ của ba nàng công chúa Moor xinh đẹp, cũng chung số phận hoang tàn ấy; loài nhện giăng tơ ngang qua vòm trần dát vàng, còn dơi và cú mèo thì làm tổ trong những căn phòng từng được vinh dự đón chào sự hiện diện của Zayda, Zorayda và Zorahayda. Sự lãng quên dành cho tòa tháp này có lẽ một phần xuất phát từ những quan niệm mê tín của người dân quanh vùng. Người ta đồn rằng linh hồn của nàng Zorahayda trẻ tuổi, người đã bỏ mạng trong ngọn tháp ấy, thường được nhìn thấy dưới ánh trăng đang ngồi bên đài phun nước ở sảnh đường, hoặc than khóc dọc theo các chiến lũy, và tiếng đàn lute bằng bạc của nàng vẳng lên vào lúc nửa đêm đối với những lữ khách đi ngang qua khe núi.
Cuối cùng, thành phố Granada một lần nữa được hân hạnh chào đón sự hiện diện của hoàng gia. Ai ai cũng biết rằng Philip V là vị vua đầu tiên thuộc dòng họ Bourbon nắm giữ vương quyền Tây Ban Nha. Ai ai cũng biết rằng ông đã kết hôn lần thứ hai với Elizabetta hay Isabella (bởi họ là một), vị công chúa xinh đẹp xứ Parma; và ai ai cũng biết rằng qua chuỗi cơ duyên này, một hoàng tử Pháp và một công chúa Ý đã cùng nhau ngự trên ngai vàng Tây Ban Nha. Để đón chuyến viếng thăm của cặp đôi lừng lẫy ấy, cung điện Alhambra đã được sửa sang và trang hoàng lại với tất cả sự khẩn trương có thể. Sự xuất hiện của triều đình đã thay đổi toàn bộ diện mạo của cung điện vốn gần đây bị bỏ hoang. Tiếng trống kèn vang dội, tiếng móng ngựa nện rầm rầm quanh các đại lộ và sân ngoài, ánh gươm giáo chói lọi cùng những lá cờ bay phấp phới nơi thành lũy và vọng gác đã gợi nhắc lại vẻ vang cổ kính và hào hùng một thời của pháo đài. Tuy nhiên, một bầu không khí dịu dàng hơn lại ngự trị bên trong hoàng cung. Đó là tiếng xiêm y sột soạt, những bước chân dè dặt cùng tiếng thì thầm cung kính của các cận thần ngoài sảnh chờ; là bóng dáng các tiểu đồng và thiếu nữ hầu cận lang thang quanh những khu vườn, cùng tiếng âm nhạc vẳng ra từ những ô cửa sổ để ngỏ.
Trong số những người theo hầu nhà vua và hoàng hậu có một tiểu đồng sủng ái của hoàng hậu, tên là Ruyz de Alarcon. Nói rằng cậu là một tiểu đồng sủng ái của hoàng hậu thì cũng đồng thời ca ngợi cậu rồi, bởi vì bất kỳ ai trong đoàn tùy từ của vị hoàng hậu uy nghi cũng được tuyển chọn dựa trên sự duyên dáng, sắc đẹp và tài nghệ. Cậu vừa tròn mười tám tuổi, dáng người thanh mảnh, uyển chuyển và duyên dáng như một bức tượng Antinous trẻ tuổi. Đối với hoàng hậu, cậu luôn mực cung kính và lễ phép, nhưng trong thâm tâm lại là một thiếu niên tinh ranh, được các quý cô trong triều cưng chiều hư hỏng, và am hiểu sự đời của phụ nữ vượt xa tuổi tác của mình.
Vào một buổi sáng, chàng tiểu đồng hay la cà này đang lang thang trong những lùm cây của Generalife, nơi nhìn xuống khuôn viên của Alhambra. Cậu mang theo để giải trí một con chim cắt săn mồi yêu quý của hoàng hậu. Trên đường lang thang, nhìn thấy một con chim bay lên từ bụi rậm, cậu bèn tháo mũ trùm đầu của con chim ưng và thả nó bay đi. Con chim ưng vút bay lên không trung, lao xuống vồ con mồi nhưng hụt mất, liền bay vút đi, phớt lờ những tiếng gọi của tiểu đồng. Cậu dõi theo con chim hư hỏng với chuyến bay ngẫu hứng của nó, cho đến khi thấy nó đáp xuống các chiến lũy của một ngọn tháp hẻo lánh và cô độc nằm ở bức tường ngoài của Alhambra, được xây dựng trên rìa một khe núi ngăn cách pháo đài hoàng gia với khuôn viên của Generalife. Đó thực chất chính là “Tháp của các Công chúa”.
Chàng tiểu đồng bèn trèo xuống khe núi và tiến lại gần ngọn tháp, nhưng nó không có lối vào từ phía thung lũng, và chiều cao ngất ngưởng của nó khiến mọi nỗ lực leo lên đều trở thành vô ích. Do đó, tìm kiếm một trong những cánh cổng của pháo đài, cậu đành đi một vòng thật xa để sang phía mặt tiền hướng vào bên trong tường thành của ngọn tháp.
Một khu vườn nhỏ, được bao bọc bởi giàn sậy phủ đầy hoa sim, nằm trước ngọn tháp. Mở một cánh cửa nhỏ, chàng tiểu đồng bước qua những luống hoa và khóm hồng để đến trước cửa chính. Cửa đã đóng và cài then. Một khe nứt trên cánh cửa hé cho cậu nhìn trộm vào bên trong. Đó là một sảnh đường nhỏ theo phong cách Moorish với những bức tường chạm trổ, những cột cẩm thạch thanh nhã, và một đài phun nước bằng cẩm thạch tuyết hoa được bao quanh bởi các loài hoa. Ở chính giữa treo một chiếc lồng mạ vàng nhốt một con chim sơn ca; phía dưới, trên một chiếc ghế, một chú mèo đồi mồi đang nằm giữa những cuộn chỉ và các dụng cụ nữ công gia chánh khác, và một cây đàn guitar trang trí bằng ruy-băng tựa vào đài phun nước.
Ruyz de Alarcon vô cùng kinh ngạc trước những dấu vết của khiếu thẩm mỹ và sự tao nhã nữ tính ấy trong một ngọn tháp hẻo lánh mà cậu vẫn tưởng là đã bị bỏ hoang. Chúng gợi cho cậu nhớ đến những câu chuyện về các sảnh đường bị phù phép vẫn lưu truyền trong cung điện Alhambra; và biết đâu chú mèo đồi mồi kia chính là một nàng công chúa nào đó đang bị yểm bùa.
Cậu khẽ gõ cửa. Một khuôn mặt xinh đẹp ló ra từ khung cửa sổ nhỏ phía trên, nhưng lập tức rụt lại. Cậu đứng đợi, mong rằng cửa sẽ mở, nhưng mọi sự chờ đợi đều vô ích; không một tiếng bước chân nào vang lên bên trong—tất cả đều tĩnh lặng. Phải chăng giác quan của cậu đã đánh lừa cậu, hay bóng hình tuyệt đẹp kia chính là nàng tiên của ngọn tháp? Cậu gõ cửa lần nữa, mạnh tay hơn. Chỉ một lúc sau, khuôn mặt rạng rỡ ấy lại ló ra lần nữa; đó là gương mặt của một thiếu nữ phơi phới tuổi mười lăm.
Chàng tiểu đồng lập tức ngả chiếc mũ có đính lông chim, bằng những lời lẽ nhã nhặn nhất khẩn khoản xin phép được leo lên tháp để tìm lại con chim ưng của mình.
“Ta không dám mở cửa đâu, thưa ngài,” thiếu nữ nhỏ nhắn đáp lời, má đỏ bừng, “dì tôi đã cấm tiệt rồi.”
“Ta nài xin nàng đấy, thiếu nữ xinh đẹp—đó là con chim ưng sủng ái của hoàng hậu: ta không dám quay về cung điện nếu thiếu nó.”
“Thế ngài là một trong những hiệp sĩ của triều đình phải không?”
“Phải, thưa nàng; nhưng ta sẽ mất đi sự sủng ái của hoàng hậu và cả chức vị của mình nếu để mất con chim ưng này.”
“Santa Maria! Dì tôi đã dặn đi dặn lại là phải đóng chặt cửa đối với chính các vị hiệp sĩ triều đình các ngài đấy.”
“Chắc chắn là đối với những tên hiệp sĩ gian ác rồi, nhưng ta không phải loại người đó, mà chỉ là một tiểu đồng đơn thuần, vô hại, kẻ sẽ bị tiêu đời và hủy hoại nếu nàng từ chối thỉnh cầu nhỏ nhoi này.”
Trái tim của nàng thiếu nữ nhỏ nhắn đã mềm lòng trước nỗi thống khổ của chàng tiểu đồng. Thật là uổng phí biết bao nếu cậu ta bị hủy hoại chỉ vì một đặc ân cỏn con như thế. Hơn nữa, chắc chắn cậu ta không thể là một trong những sinh vật nguy hiểm mà dì nàng từng miêu tả như một thứ quái nhân ăn thịt người, luôn rình rập để bắt bẫy những thiếu nữ ngây thơ; cậu ta trông thật dịu dàng và khiêm nhường, lại đứng nài nỉ với chiếc mũ cầm trên tay và trông vô cùng đáng yêu.
Chàng tiểu đồng ranh mãnh nhận thấy phòng tuyến đã bắt đầu dao động, liền bồi thêm những lời khẩn cầu đầy cảm động đến mức không một thiếu nữ phàm trần nào có thể từ chối; thế là người gác cổng nhỏ bé với đôi má ửng đỏ liền bước xuống, run rẩy mở cửa, và nếu như chàng tiểu đồng đã từng say đắm chỉ qua một thoáng nhìn gương mặt nàng từ cửa sổ, thì giờ đây cậu hoàn toàn ngất ngây trước bức chân dung toàn thân đang hiện ra trước mắt.
Chiếc áo nịt ngực kiểu Andalusia cùng chân váy basquiña gọn gàng làm tôn lên những đường cong tròn trịa nhưng thanh tú của thân hình hãy còn chớm bước vào tuổi thiếu nữ. Mái tóc óng ả được rẽ ngôi trên trán với sự tỉ mỉ tuyệt đối, và được trang trí bằng một đoá hồng vừa mới hái, đúng theo phong tục phổ biến khắp xứ sở này. Quả thực, làn da của nàng thoảng chút hơi ấm của ánh nắng phương nam, nhưng điều đó càng làm tăng thêm vẻ mặn mà cho đôi má ửng hồng và làm rực rỡ thêm ánh nhìn đắm đuối của đôi mắt nàng.
Ruyz de Alarcon thu nhận tất cả những điều ấy chỉ trong một cái liếc mắt, bởi cậu không thể nán lại lâu; cậu chỉ lẩm bẩm vài lời cảm tạ, rồi nhẹ nhàng lao vút lên chiếc cầu thang xoắn ốc để tìm con chim ưng.
Cậu nhanh chóng quay lại với chú chim hư hỏng đậu trên nắm tay. Trong lúc đó, nàng thiếu nữ đã ngồi xuống bên đài phun nước ở sảnh đường và đang cuộn chỉ; nhưng vì bối rối, nàng đã đánh rơi ống chỉ xuống nền đá. Chàng tiểu đồng lao tới nhặt lên, rồi duyên dáng quỳ một gối trao lại cho nàng; thế nhưng, nắm lấy bàn tay đang chìa ra nhận, cậu đặt lên đó một nụ hôn nồng cháy và thành kính hơn bất cứ nụ hôn nào cậu từng đặt lên bàn tay ngọc ngà của vị nữ vương mình.
“Ave Maria, thưa ngài!” thiếu nữ thốt lên, đôi má càng đỏ bừng vì bối rối và kinh ngạc, bởi chưa bao giờ nàng nhận được một cử chỉ chào hỏi nào như thế.
Chàng tiểu đồng khiêm nhường đưa ra hàng ngàn lời xin lỗi, quả quyết rằng đó là cách thể hiện sự tôn kính và ngưỡng mộ sâu sắc nhất ở chốn hoàng cung.
Cơn giận của nàng, nếu có, cũng nhanh chóng nguôi ngoai, nhưng sự bối rối và ngượng ngùng của nàng vẫn tiếp tục, và nàng ngồi cúi gằm mặt nhìn vào công việc đang làm, đôi má ngày càng đỏ bừng lên trong lúc cố gỡ những sợi chỉ bị rối.
Chàng tiểu đồng ranh mãnh nhận ra sự bối rối nơi chiến tuyến đối phương và rất muốn tận dụng cơ hội ấy, thế nhưng những lời đường mật mà cậu định thốt ra bỗng nghẹn lại bên bờ môi; những nỗ lực tỏ ra hào hoa phong nhã của cậu trở nên vụng về và vô tác dụng; và ngạc nhiên thay, vị tiểu đồng tháo vát từng tỏ ra vô cùng duyên dáng và mặt dày giữa những quý cô sành sỏi và từng trải nhất chốn hoàng đình, nay lại cảm thấy e dè và thẹn thùng trước mặt một thiếu nữ mười lăm tuổi ngây thơ.
Trên thực tế, nàng thiếu nữ chân phương, với sự khiêm nhường và ngây thơ của chính mình, lại sở hữu những chiếc khiên hộ mệnh vững chắc hơn nhiều so với những chiếc khóa then được người gì gìa giã cẩn trọng kia áp đặt. Mặc dù vậy, trái tim người phụ nữ nào lại có thể miễn nhiễm trước những lời thì thầm đầu tiên của tình yêu? Nàng thiếu nữ nhỏ bé, với tất cả sự ngây thơ của mình, bằng bản năng đã thấu hiểu toàn bộ những gì mà chiếc lưỡi ngập ngừng của chàng tiểu đồng không thể thốt nên lời, và trái tim nàng xao xuyến khi lần đầu tiên nhìn thấy một kẻ si tình đang quỳ dưới chân mình—lại là một kẻ si tình như thế!
Sự rụt rè của chàng tiểu đồng, dẫu chân thành, nhưng ngắn ngủi, và cậu đang dần lấy lại vẻ tự nhiên và sự tự tin vốn có thì một giọng nói lanh lảnh vang lên từ đằng xa.
“Dì tôi từ nhà thờ về rồi!” nàng thiếu nữ hoảng hốt kêu lên: “Xin ngài hãy đi cho, thưa ng.»
“Chừng nào nàng chưa tặng ta đoá hồng trên tóc để làm kỷ niệm thì ta chưa đi.”
Nàng vội vã rút đoá hồng ra khỏi mái tóc đen nhánh của mình. “Cầm lấy đi,” nàng thốt lên, vừa thẹn thùng vừa bối rối, “nhưng xin ngài hãy đi đi.”
Chàng tiểu đồng cầm lấy đoá hồng, đồng thời phủ đầy những nụ hôn lên bàn tay ngọc ngà vừa trao nó. Sau đó, cài bông hoa lên mũ, cất con chim ưng lên tay, cậu lao vút qua khu vườn, mang theo cả trái tim của nàng Jacinta dịu dàng.
Khi người dì cảnh giác trở về tháp, bà nhận thấy sự bối rối ở người cháu gái và vẻ lộn xộn trong sảnh đường; nhưng chỉ một lời giải thích là đủ. “Một con chim cắt đã đuổi theo con mồi vào trong sảnh.”
“Chúa nhân từ ơi! Lại có chuyện một con chim ưng bay vào trong tháp cơ chứ. Có ai từng nghe thấy một con chim hỗn xược đến thế chưa? Chà, đến cả con chim trong lồng cũng chẳng còn an toàn nữa là!”
Fredegonda cảnh giác vốn là một trong những phụ nữ độc thân già dặn và đa nghi nhất. Bà mang một nỗi sợ hãi và lòng ngờ vực chính đáng đối với cái gọi là “phái mạnh”, thứ đã ngày càng lớn dần qua một đời sống độc thân lâu dài. Không phải là người phụ nữ tốt bụng ấy từng chịu tổn thương bởi những mưu kế của họ, vì tạo hóa đã ban cho bà một thứ vũ khí phòng vệ ngay trên khuôn mặt nhằm ngăn chặn mọi ý đồ xâm phạm lãnh địa; thế nhưng những người phụ nữ ít có lý do để lo lắng cho bản thân nhất lại là những kẻ luôn chực chờ canh chừng những người hàng xóm có sức cám dỗ hơn.
Người cháu gái là một đứa trẻ mồ côi có cha đã hy sinh trong các cuộc chiến tranh. Nàng được nuôi dưỡng trong một tu viện, và gần đây đã được chuyển từ chốn ẩn náu linh thiêng ấy đến sự bảo bọc trực tiếp của người dì, dưới bóng râm che chở của bà, nàng lớn lên trong sự u tịch, tựa như một đoá hồng hé nở dưới lùm gai rậm. Và quả thực sự so sánh này cũng không hẳn là ngẫu nhiên; bởi vì nói thật lòng, vẻ đẹp tươi tắn chớm nở của nàng đã thu hút ánh nhìn của công chúng ngay cả trong chốn thâm nghiêm, và với tâm hồn thi sĩ vốn có của người dân Andalusia, nông dân quanh vùng đã đặt cho nàng biệt danh “Đoá Hồng xứ Alhambra”.
Người dì đa nghi vẫn tiếp tục trung thành canh chừng cô cháu gái có sức cám dỗ của mình chừng nào triều đình còn lưu lại Granada, và tự mãn cho rằng sự cảnh giác của mình đã thành công. Quả thực, thỉnh thoảng người phụ nữ tốt bụng cũng cảm thấy khó chịu bởi tiếng đàn guitar lanh lảnh và những khúc tình ca cất lên từ những lùm cây ngập ánh trăng bên dưới ngọn tháp; nhưng bà sẽ khuyên nhủ cháu gái mình hãy bít tai lại trước thứ âm nhạc nhàn rỗi ấy, quả quyết rằng đó là một trong những cạm bẫy của phái mạnh, thứ thường dùng để dụ dỗ những thiếu nữ ngây thơ đi đến chỗ diệt vong. Than ôi! Một bài thuyết giảng khô khan liệu có cơ hội nào trước một khúcserenade dưới ánh trăng đối với một thiếu nữ ngây thơ chứ?
Cuối cùng, vua Philip cũng rút ngắn thời gian lưu lại Granada và đột ngột rời đi cùng toàn bộ tùy tùng. Fredegonda cảnh giác theo dõi đoàn rước hoàng gia diễu hành ra khỏi Cổng Công Lý và đi xuống đại lộ lớn dẫn vào thành phố. Khi bóng lá cờ cuối cùng khuất khỏi tầm mắt, bà hân hoan quay trở lại ngọn tháp, vì mọi lo lắng của bà nay đã chấm dứt. Thế nhưng sự ngạc nhiên thay, một chú ngựa chiến Ả Rập nhanh nhẹn đang cào móng trước cổng nhỏ của khu vườn;—và điều khiến bà kinh hoàng là, xuyên qua những khóm hồng, bà thấy một thanh niên mặc trang phục thêu thùa lộng lẫy đang quỳ dưới chân cháu gái mình. Nghe tiếng bước chân của bà, chàng trai trao một lời từ biệt dịu dàng, nhẹ nhàng nhảy qua hàng rào sậy và sim, phóng lên lưng ngựa và biến mất tăm chỉ trong chớp mắt.
Nàng Jacinta dịu dàng, trong cơn thống khổ của nỗi buồn ly biệt, đã quên sạch mọi lo âu về cơn thịnh nộ của người dì. Gục vào vòng tay bà, nàng oà lên nức nở và tuôn rơi nước mắt.
“Ay de mi!” nàng khóc lớn; “chàng đi mất rồi!—chàng đi mất rồi!—chàng đi mất rồi và em sẽ chẳng bao giờ gặp lại chàng nữa đâu!”
“Đi ư?—ai đi?—cơn trai nào tao vừa thấy đứng dưới chân mày thế kia?”
“Thưa dì, là tiểu đồng của hoàng hậu, người đến để từ biệt con.”
“Tiểu đồng của hoàng hậu cơ à, con bé này!” Fredegonda cảnh giác lặp lại bằng giọng yếu ớt, “và mày quen biết tiểu đồng của hoàng hậu từ bao giờ thế?”
“Vào buổi sáng con chim cắt bay vào trong tháp. Đó chính là con chim cắt của hoàng hậu, và cậu ấy đến để tìm nó.”
“Ái chà con bé ngốc nghếch, ngốc nghếch ơi! Hãy nhớ rằng chẳng có con chim cắt nào nguy hiểm bằng lũ tiểu đồng thích đùa nghịch này đâu, và chính những con chim ngây thơ như mày mới là mục tiêu chúng nhắm vào.”
Ban đầu, người dì tỏ ra vô cùng phẫn nộ khi biết rằng bất chấp sự cảnh giác mà bà vẫn luôn tự hào, một mối tình thắm thiết vẫn được duy trì giữa hai người trẻ tuổi ngay dưới tầm mắt của bà; thế nhưng khi nhận ra rằng cô cháu gái ngây thơ của mình, dẫu phải đối mặt mà không có sự bảo vệ của khóa hay then trước mọi mưu mô của phái mạnh, vẫn bước ra nguyên vẹn sau thử thách lửa đỏ ấy, bà lại tự an ủi bản thân rằng tất cả là nhờ vào những châm ngôn trinh bạch và thận trọng mà bà đã, có thể nói là, truyền dạy cho nàng thấm nhuận đến tận chân tơ kẽ tóc.
Trong lúc người dì tự vỗ về niềm kiêu hãnh đó, thì cô cháu gái lại ghi khắc trong tim những lời thề nguyền chung thủy được lặp đi lặp lại mãi của chàng tiểu đồng. Nhưng tình yêu của kẻ đàn ông phóng khoáng, nay đây mai đó là gì? Chẳng khác nào dòng suối hoang dã dạo chơi chốc lát bên mỗi đoá hoa ven bờ, rồi cứ thế trôi đi và để lại tất cả ngập chìm trong nước mắt.
Ngày, tuần, tháng trôi qua, và chẳng còn tin tức gì về chàng tiểu đồng nữa. Những trái lựu chín mọng, giàn nho trĩu quả, những cơn mưa mùa thu trút xuống xối xả từ trên núi; dãy Sierra Nevada khoác lên mình tấm áo choàng tuyết trắng và những cơn gió bão mùa đông gào thét qua các sảnh đường của Alhambra—vậy mà cậu ta vẫn không đến. Mùa đông trôi qua. Mùa xuân dịu ngọt lại bừng nở với tiếng chim ca, hoa lá và những luồng gió nhẹ thoảng hương thơm; tuyết tan trên các đỉnh núi cho đến khi chẳng còn lại gì ngoài chóp cao ngút ngàn của ngọn Nevada vẫn lấp lánh giữa bầu không khí mùa hè oi ả. Thế nhưng vẫn bặt vô âm tín về vị tiểu đồng hay quên.
Trong khi đó, tội nghiệp nàng Jacinta nhỏ bé ngày càng xanh xao và đăm chiêu. Những công việc và trò giải trí trước kia bị bỏ xó, cuộn chỉ thì rối tung, cây đàn guitar đứt dây, những khóm hoa bị lơ là, tiếng hót của chú chim nhỏ chẳng còn ai màng tới, và đôi mắt từng rạng rỡ ngày nào nay đã mờ đục vì những giọt nước mắt thầm kín. Nếu có chốn thâm u nào được tạo ra để nuôi dưỡng ngọn lửa lòng của một thiếu nữ lụy tình thì đó chính là chốn Alhambra này, nơi vạn vật dường như đều sẵn lòng gợi lên những tâm tư mộng mơ dịu ngọt và lãng mạn. Nơi đây thực sự là thiên đường của tình yêu; thế nhưng thật cay đắng làm sao khi phải cô đơn giữa một thiên đường như thế—và không chỉ cô đơn, mà còn bị bỏ rơi!
“Than ôi, con bé ngốc nghếch!” Fredegonda đoan trang và thanh bạch thường hay thốt lên mỗi khi bắt gặp cháu gái mình chìm đắm trong tâm trạng u sầu—“dì đã chẳng cảnh báo con về những mưu mô và lừa lọc của lũ đàn ông đó sao? Hơn nữa, con còn mong đợi điều gì từ một kẻ thuộc dòng dõi cao ngạo và đầy tham vọng kia—trong khi con chỉ là một đứa mồ côi, hậu duệ của một gia tộc đã sa sút và nghèo khó? Hãy tin dì đi, nếu thiếu niên ấy thực lòng, thì cha cậu ta, một trong những quý tộc kiêu hãnh nhất triều đình, chắc chắn sẽ cấm cản mối lương duyên với một kẻ hèn mus và trắng tay như con. Vì vậy, hãy lấy lại quyết tâm và tống khứ những ý tưởng hão huyền ấy ra khỏi đầu đi.”
Những lời lẽ của người phụ nữ thanh bạch Fredegonda chỉ càng làm tăng thêm nỗi u sầu của cháu gái, nhưng nàng tìm cách gặm nhấm nó trong âm thầm. Vào một đêm giữa hạ muộn, sau khi người dì đã lui về phòng nghỉ ngơi, nàng vẫn ngồi một mình trong sảnh đường của ngọn tháp, cạnh đài phun nước bằng cẩm thạch tuyết hoa. Chính nơi đây là chốn vị tiểu đồng bội bạc từng quỳ xuống và hôn lên tay nàng; chính nơi đây là chốn cậu từng thề nguyện chung thủy đời đời. Trái tim của nàng thiếu nữ tội nghiệp trĩu nặng những ký ân buồn thương và dịu ngọt, những giọt nước mắt bắt đầu tuôn rơi, chậm rãi rơi từng giọt xuống đài phun nước. Dần dần, làn nước trong vắt xao động, và—bập bõm—bập bõm—sủi bọt trào lên rồi tung tóe khắp nơi, cho đến khi một bóng người phụ nữ mặc trang phục Moorish lộng lẫy từ từ hiện ra trước mắt.
Jacinta hoảng sợ đến mức bỏ chạy khỏi sảnh đường và không dám bén mảng quay lại. Sáng hôm sau, nàng kể lại những gì mình đã thấy cho người dì nghe, nhưng người phụ nữ tốt bụng lại coi đó là ảo ảnh phát sinh từ tâm trí đầy ưu tư của nàng, hoặc cho rằng nàng đã ngủ thiếp đi và mơ màng bên đài phun nước. “Mày chắc là đang nghĩ về câu chuyện ba nàng công chúa Moor từng sinh sống trong ngọn tháp này đấy,” bà tiếp lời, “và nó đã ám ảnh vào trong giấc mơ của mày.”
“Câu chuyện nào vậy thưa dì? Con chẳng biết gì về nó cả.”
“Chắc chắn là mày từng nghe kể về ba nàng công chúa Zayda, Zorayda và Zorahayda, những người đã bị chính vua cha giam cầm trong ngọn tháp này và đồng ý trốn chạy cùng ba vị hiệp sĩ Thiên Chúa giáo. Hai người đầu đã trốn thoát thành công, nhưng người thứ ba lại chùn bước, và theo lời đồn, đã chết ngay trong ngọn tháp này.”
“Giờ thì con nhớ ra là mình từng nghe đến câu chuyện đó,” Jacinta nói, “và từng rơi nước mắt cho số phận của nàng Zorahayda dịu dàng.”
“Mày hoàn toàn có quyền rơi nước mắt cho số phận của nàng ấy,” người dì tiếp lời, “bởi vì người tình của Zorahayda chính là tổ tiên của mày. Ông ấy đã dài đằng đẵng than khóc cho mối tình người Moor của mình; nhưng thời gian đã chữa lành nỗi đau cho ông, và ông đã kết hôn với một phu nhân người Tây Ban Nha, người mà mày là hậu duệ.”
Jacinta nghiền ngẫm những lời đó. “Rằng những gì ta vừa thấy không phải là ảo ảnh của trí óc,” nàng tự nhủ, “ta vô cùng chắc chắn. Nếu quả thực đó là linh hồn của nàng Zorahayda dịu dàng mà ta từng nghe nói vẫn vẩn vơ quanh ngọn tháp này, thì ta có gì phải sợ chứ? Đêm nay ta sẽ canh thức bên đài phun nước—biết đâu cuộc gặp gỡ ấy sẽ lặp lại.”
Khoảng nửa đêm, khi mọi thứ chìm vào tĩnh mịch, nàng lại một lần nữa an vị trong sảnh đường. Khi tiếng chuông trên tháp canh đằng xa của Alhambra điểm đúng thời khắc nửa đêm, đài phun nước lại xao động; và—bập bõm—bập bõm—nó hất tung dòng nước cho đến khi người phụ nữ Moorish lại hiện ra trước mắt. Nàng trẻ trung và xinh đẹp; trang phục đính đầy ngọc ngà châu báu, và trên tay nàng cầm một cây đàn lute bằng bạc. Jacinta run rẩy và thấy lả đi, nhưng rồi được trấn an bởi giọng nói dịu dàng và sầu muộn của bóng ma, cùng biểu cảm ngọt ngào trên khuôn mặt tái nhợt, u hoài của nàng.
“Hỡi người con của cõi trần,” nàng cất lời, “điều gì đang làm khổ ngươi? Cớ sao những giọt nước mắt của ngươi lại làm vẩn đục đài phun nước của ta, và những tiếng thở dài cùng lời oán thán của ngươi lại làm quấy rầy sự yên tĩnh của canh khuya?”
“Con khóc vì sự bội bạc của đàn ông, và con than khóc cho hoàn cảnh cô độc, bị bỏ rơi của chính mình.”
“Hãy khuây khỏa đi; nỗi đau của ngươi rồi sẽ có ngày chấm dứt. Ngươi đang đứng trước một nàng công chúa Moor, kẻ cũng từng bất hạnh trong tình yêu giống như ngươi. Một hiệp sĩ Thiên Chúa giáo, tổ tiên của ngươi, đã chiếm lấy trái tim ta và từng muốn đưa ta về quê hương chàng cũng như vào lòng giáo hội của chàng. Ta đã thực lòng quy đạo, nhưng lại thiếu đi lòng dũng cảm tương xứng với đức tin, cứ chần chừ cho đến khi quá muộn. Vì điều này mà bọn yêu ma tà ác được phép có quyền uy trên người ta, và ta vẫn bị yểm bùa trong ngọn tháp này cho đến khi có một tín đồ Thiên Chúa giáo thuần khiết nào đó rủ lòng thương phá giải lời nguyền ma quái. Ngươi có dám nhận lấy nhiệm vụ này không?”
“Con có ạ,” thiếu nữ run rẩy đáp lời.
“Hãy lại đây, và đừng sợ hãi; hãy nhúng tay vào đài phun nước, vẩy nước lên người ta, và làm phép rửa tội cho ta theo nghi thức đức tin của ngươi; bằng cách đó, lời yểm bùa sẽ được tiêu trừ, và linh hồn đang trăn trở của ta sẽ có được sự bình yên.”
Thiếu nữ bước tới với những bước chân ngập ngừng, nhúng tay vào đài phun nước, múc đầy lòng bàn tay nước rồi vẩy lên khuôn mặt nhợt nhạt của bóng ma.
Bóng ma mỉm cười với sự từ bi khôn tả. Nàng thả chiếc đàn lute bằng bạc xuống chân Jacinta, đan hai tay trắng ngần trước ngực, rồi tan biến vào hư vô, tựa như chỉ có một trận mưa lất phất những giọt sương mai vừa rơi xuống đài phun nước.
Jacinta rời khỏi sảnh đường trong lòng ngập tràn nỗi kinh ngạc và sự kính sợ. Đêm đó nàng hầu như chẳng chợp mắt; thế nhưng khi nàng tỉnh dậy vào lúc rạng đông sau một giấc ngủ đầy mộng mị, tất cả mọi chuyện lại hiện lên trước mắt như một giấc chiêm bao kỳ quái. Tuy nhiên, khi bước xuống sảnh đường, sự thật của ảo ảnh đã được chứng minh, bởi ngay bên đài phun nước, nàng nhìn thấy cây đàn lute bằng bạc đang lấp lánh dưới ánh nắng mai.
Nàng vội vã tìm gặp người dì để kể lại tất cả những gì đã xảy ra, và gọi bà đến chiêm ngưỡng cây đàn như một minh chứng cho tính chân thực của câu chuyện. Nếu người phụ nữ tốt bụng còn chút hoài nghi nào vương vấn, thì chúng cũng hoàn toàn bay biến khi Jacinta chạm vào nhạc cụ, bởi nàng đã tấu lên những âm thanh ngây ngất lòng người đến mức làm tan chảy cả cõi lòng băng giá của vị thanh bạch Fredegonda, chốn mùa đông vĩnh cửu ấy, thành một dòng suối ấm áp dạt dào. Chẳng có gì ngoài thứ âm nhạc siêu nhiên mới có thể tạo ra được hiệu ứng kỳ diệu nhường ấy.
Sức mạnh phi thường của cây đàn lute ngày càng trở nên rõ mồn một qua mỗi ngày. Những lữ khách đi ngang qua ngọn tháp đều bị giữ chân lại, như thể bị yểm bùa trong cơn ngất ngây đến nín thở. Ngay cả những chú chim cũng tụ tập trên những tán cây gần đó, im bặt tiếng hót của chính mình để lắng nghe trong sự tĩnh lặng đầy mê hoặc.
Tin đồn chẳng mấy chốc lan truyền đi khắp chốn. Cư dân Granada kéo đến tấp nập tại Alhambra để thưởng thức dăm ba nốt nhạc siêu phàm vương vất quanh ngọn tháp Las Infantas.
Cuối cùng, nàng tiểu ca sĩ đáng yêu cũng được kéo ra khỏi chốn ẩn náu. Giới quyền quý và giàu có trong vùng tranh nhau mời mọc và bày tỏ lòng kính trọng với nàng; hay nói chính xác hơn là tranh nhau bảo chứng sức hút từ cây đàn lute của nàng để kéo những đám đông thời thượng đến các phòng khách nhà mình. Dù nàng đi đến đâu, người dì cảnh giác vẫn luôn đóng vai một con rồng canh gác ngay bên khuỷu tay nàng, khiến đám đông những kẻ si tình say đắm cứ quấn quýt bên những khúc ca của nàng phải e dè. Tiếng đồn về năng lực kỳ diệu của nàng lan truyền từ thành phố này sang thành phố khác. Malaga, Seville, Cordova, tất cả đều lần lượt phát cuồng vì giai điệu ấy; khắp xứ Andalusia chẳng bàn tán gì ngoài chủ đề về nữ ca sĩ xinh đẹp của Alhambra. Làm sao có thể khác được giữa một cộng đồng yêu âm nhạc và hào hoa như người Andalusia, khi mà cây đàn lute mang sức mạnh ma thuật, còn người ca sĩ thì được cảm hứng từ tình yêu dẫn dắt!
Trong lúc toàn xứ Andalusia đang phát cuồng vì âm nhạc như thế, thì một tâm trạng hoàn toàn khác lại ngự trị tại triều đình Tây Ban Nha. Vua Philip V, như ai cũng rõ, là một kẻ trầm uất thảm hại, mắc đủ mọi thứ bệnh tưởng tượng. Có những lúc ông nằm lì trên giường suốt nhiều tuần liền, rên rỉ dưới những chứng bệnh do chính trí óc mình vẽ ra. Lại có những lúc ông khăng khăng đòi thoái vị, khiến người vợ hoàng gia của mình vô cùng bực bội, bởi hoàng hậu vốn có niềm đam mê mãnh liệt với sự huy hoàng của triều đình và vinh quang của vương miện, và đang nắm giữ vương quyền của người chồng ngốc nghếch bằng một bàn tay đầy kinh nghiệm và vững vàng.
Chẳng có gì tỏ ra hiệu quả trong việc xua tan những cơn u uất hoàng gia bằng uy lực của âm nhạc; do đó, hoàng hậu đã chu đáo triệu tập những nghệ sĩ biểu diễn xuất sắc nhất, cả thanh nhạc lẫn khí nhạc, túc trực bên cạnh, đồng thời giữ chân nam danh ca người Ý nổi tiếng Farinelli lại triều đình như một dạng ngự y.
Tuy nhiên, vào thời điểm mà chúng ta đang nhắc tới, một cơn dở chứng lại bộc phát trong tâm trí của vị vua Bourbon thông thái và lừng lẫy này, vượt qua tất cả mọi lần dở chứng trước đây. Sau một đợt bệnh tưởng tượng kéo dài, thứ bất chấp mọi khúc ca của Farinelli và những cuộc hội chẩn của cả một dàn nhạc cung đình, vị quân vương đã hoàn toàn... tự cho là mình đã qua đời trong ý thức, và đinh ninh rằng bản thân thực sự đã chết.
Chuyện này lẽ ra sẽ vô cùng vô hại, thậm chí còn thuận tiện cho cả hoàng hậu lẫn các cận thần, nếu như ông chịu yên vị trong sự tĩnh lặng thích hợp với một kẻ đã chết; thế nhưng trái với sự phiền toái của họ, ông khăng khăng đòi phải tổ chức tang lễ cho mình, và trước sự bối rối không thể diễn tả bằng lời của họ, ông bắt đầu tỏ ra thiếu kiên nhẫn, mắng mỏ thậm tệ họ vì tội tắc trách và thiếu tôn kính khi bỏ mặc ông không chôn cất. Phải làm sao đây? Việc chống lại những mệnh lệnh đanh thép của nhà vua là một tội ác tày trời trong mắt những bề tôi khép nép của một triều đình câu nệ lễ giáo—nhưng nếu vâng lời ông và đem chôn sống ông thì lại chẳng khác nào hành vi ám sát vua chúa!
Giữa tình thế tiến thoái lưỡng nan đầy sợ hãi này, một lời đồn đã truyền đến triều đình về nữ ca sĩ đang làm mê muội tâm trí của toàn cựu xứ Andalusia. Hoàng hậu liền phái các sứ giả hỏa tốc lên đường triệu nàng đến St. Ildefonso, nơi triều đình đang ngự trị lúc bấy giờ.
Chỉ vài ngày sau, khi hoàng hậu cùng các thị nữ đang tản bộ trong những khu vườn uy nghi vốn được thiết kế với những đại lộ, bậc thềm và đài phun nước nhằm lu mờ vẻ vang của Versailles, nữ ca sĩ lừng danh thiên hạ đã được dẫn diện kiến trước mặt bà. Nữ hoàng uy nghi Elizabetta ngạc nhiên ngắm nhìn diện mạo trẻ trung và bình dị của tiểu nhân vật từng làm lu mờ cả thế giới. Nàng mặc bộ trang phục Andalusia đầy màu sắc, tay cầm cây đàn lute bằng bạc, đứng với đôi mắt khiêm nhường khẽ buông thõng, nhưng với vẻ đẹp mộc mạc và tươi tắn vẫn khẳng định nàng chính là “Đoá Hồng xứ Alhambra”.
Như thường lệ, đi kèm với nàng là bà cô Fredegonda luôn cảnh giác từng ly từng tí, người đã thuật lại toàn bộ thân thế và dòng dõi cho vị hoàng hậu đang tò mò nghe. Nếu như hoàng hậu Elizabetta uy nghi từng cảm thấy hứng thú trước vẻ ngoài của Jacinta, thì bà càng hài lòng hơn khi biết rằng nàng xuất thân từ một dòng dõi có công trạng nhưng đã sa sút, và cha nàng đã anh dũng hy sinh vì sự nghiệp của vương triều. “Nếu tài nghệ của ngươi xứng đáng với tiếng tăm,” bà phán rằng, “và ngươi có thể trục xuất thứ ma quỷ đang ngự trị nơi vị quân vương của ngươi, thì tương lai của ngươi từ nay sẽ do ta bảo bọc, đồng thời vinh hoa phú quý sẽ thuộc về ngươi.”
Sốt sắng muốn thử tài nghệ của nàng, hoàng hậu lập tức dẫn đường đến căn phòng của vị quân vương u uất.
Jacinta bước theo với đôi mắt nhìn xuống đất qua những hàng vệ binh và đám đông các cận thần. Cuối cùng họ cũng đến được một căn phòng lớn treo rèm đen kín mít. Các khung cửa sổ đều đóng chặt để chặn ánh sáng ban ngày: một số cây nến sáp ong vàng trong những chiếc giá đỡ bằng bạc tỏa ra thứ ánh sáng ảm đạm, lờ mờ soi rõ hình bóng những người hầu mặc đồ tang và các cận thần đang lặng lẽ bước đi với vẻ mặt sầu thảm. Ngay chính giữa một chiếc giường tang hay linh cữu, với hai tay đắp trước ngực và chóp mũi vừa vấp ló ra ngoài, vị quân vương muốn-được-chôn-cất này đang nằm duỗi thẳng cẳng.
Hoàng hậu bước vào phòng trong im lặng, rồi chỉ tay vào chiếc ghế đẩu ở một góc tối khuất, ra hiệu cho Jacinta hãy ngồi xuống và bắt đầu.
Ban đầu nàng chạm tay vào cây đàn lute với một sự ngập ngừng, nhưng rồi lấy lại sự tự tin và phấn chấn khi tiến sâu vào giai điệu, nàng tấu lên những khúc hòa âm êm dịu đến ảo diệu khiến tất cả những ai có mặt ở đó đều khó lòng tin đó là âm thanh của cõi trần. Riêng vị quân vương, người từ lâu đã đinh ninh mình thuộc về thế giới bên kia, thì cho rằng đó là một thứ âm nhạc thiên thần hay khúc hòa tấu của các vì sao. Dần dần chủ đề được biến tấu, và giọng hát của nữ ca sĩ hòa quyện cùng tiếng đàn. Nàng cất lên một trong những bản ballad huyền thoại kể về những chiến công lẫy lừng thuở xưa của Alhambra và những thành tựu của người Moor. Toàn bộ tâm hồn nàng hòa quyện vào chủ đề ấy, bởi vì đi kèm với những ký ức về Alhambra chính là câu chuyện tình yêu của đời nàng. Căn phòng tang lễ vang dội những khúc ca đầy sinh khí. Nó thấm sâu vào trái tim u ám của vị quân vương. Ông ngẩng đầu lên và đưa mắt nhìn quanh; ông ngồi chồm hổm trên giường, đôi mắt bắt đầu lóe lên—để rồi cuối cùng, bật tung người nhảy xuống sàn nhà, ông thét đòi gươm với khiên.
Sức mạnh chiến thắng của âm nhạc, hay đúng hơn là của cây đàn lute ma thuật, đã hoàn tất; con quỷ u sầu đã bị trục xuất; và tựa như một kẻ chết nay được hồi sinh. Những ô cửa sổ của căn phòng được mở toang; ánh sáng rực rỡ huy hoàng của bầu trời Tây Ban Nha tràn vào căn phòng ảm đạm ban nãy; mọi ánh mắt đều đổ dồn về phía nàng tiên nữ xinh đẹp, thế nhưng cây đàn lute đã tuột khỏi tay nàng, nàng lả đi ngã xuống đất, và chỉ khoảnh khắc tiếp theo đã được ôm trọn vào vòng ngực của Ruyz de Alarcon.
Lễ cưới của đôi uyên ương hạnh phúc được tổ chức chẳng bao lâu sau đó với sự xa hoa lộng lẫy tột cùng, và Đoá Hồng xứ Alhambra trở thành niềm tự hào và niềm vui của chốn hoàng cung. “Nhưng khoan đã—đừng vội vã thế chứ”—tôi nghe thấy tiếng độc giả kêu lên; “thế này là nhảy vọt đến cái kết của câu chuyện với tốc độ chóng mặt ấy sao! Trước tiên hãy cho chúng tôi biết làm thế nào Ruyz de Alarcon giải thích được với Jacinta về sự thờ ơ kéo dài đằng đẵng của cậu ta chứ?” Chẳng có gì dễ hơn thế; cái cớ đáng kính, kinh điển theo thời gian: sự phản đối từ người cha già bảo thủ và hách dịch của cậu; vả lại, những người trẻ thực sự thích nhau sẽ rất nhanh chóng tìm được tiếng nói chung và xí xóa mọi bất hòa quá khứ ngay khi họ đoàn tụ.
Thế nhưng người cha già bảo thủ, hách dịch kia đã bị thuyết phục để chấp nhận cuộc hôn nhân ấy như thế nào?
Ồ! Về chuyện đó, những bận tâm của ông ta đã dễ dàng được dẹp bỏ chỉ bằng một hoặc hai lời từ phía hoàng hậu; nhất là khi tước vị và bổng lộc cứ thế đổ xuống như mưa đầu mùa lên đầu cô nàng sủng phi xinh đẹp của hoàng gia. Thêm nữa, cây đàn lute của Jacinta, các bạn biết đấy, sở hữu một sức mạnh ma thuật, và có thể thuần hóa được cả cái đầu bướng bỉnh nhất lẫn trái tim chai sạn nhất.
Và số phận của cây đàn lute ma thuật ra sao?
Ồ, đó mới chính là điều kỳ lạ nhất trong tất cả, và minh chứng rõ mông cho tính chân thực của toàn bộ câu chuyện. Cây đàn lute ấy đã ở lại trong gia đình một thời gian, nhưng sau đó đã bị chôm mất và đem đi, theo phỏng đoán là bởi nam danh ca vĩ đại Farinelli, hoàn toàn vì lòng ghen tị. Khi ông qua đời, nó rơi vào tay những người khác ở Ý, những kẻ hoàn toàn mù tịt về nguồn cội linh thiêng của nó, và họ đã đem nấu chảy phần bạc, chuyển các dây đàn sang một cây đàn vĩ cầm cũ kỹ xứ Cremona. Những sợi dây ấy cho đến nay vẫn giữ lại được một phần đức tính ma thuật của chúng. Xin thì thầm vào tai độc giả một điều thế này thôi, nhưng xin đừng rò rỉ đi đâu nhé: cây đàn vĩ cầm ấy giờ đây đang làm mê muội cả thế giới—đó chính là cây đàn vĩ cầm của Paganini!