Xưa kia, tại Granada có một vị vua người Moor chỉ có duy nhất một người con trai tên là Ahmed. Các cận thần ban cho chàng thêm biệt danh al Kamel, tức Bậc Toàn Mỹ, bởi họ nhận thấy ở chàng những dấu hiệu tuyệt vời không thể chối cãi ngay từ thủa lọt lòng. Các chiêm tinh gia cũng đồng tình với dự đoán ấy, tiên tri cho chàng mọi điều tốt đẹp nhất để trở thành một vị hoàng tử hoàn hảo và một bậc quân vương thịnh vượng. Chỉ có một nỗi băn khoăn duy nhất phủ lên vận mệnh của chàng, dẫu rằng nó mang sắc hồng của tình ái: chàng sẽ là người đa tình và phải đối mặt với muôn vàn hiểm nguy từ thứ tình cảm ngọt ngào đó. Tuy nhiên, nếu chàng có thể tránh xa những cạm bẫy của tình yêu cho đến tuổi trưởng thành, thì những hiểm họa ấy sẽ được hóa giải, và cuộc đời chàng sau đó sẽ là một chuỗi hạnh phúc không bao giờ dứt.
Để ngăn ngừa mọi hiểm họa như vậy, nhà vua đã khôn ngoan quyết định nuôi dưỡng hoàng tử trong một chốn thâm nghiêm, nơi chàng không bao giờ được nhìn thấy bóng hồng nào hay thậm chí nghe đến tên gọi của tình yêu. Vì mục đích này, ngài cho xây dựng một cung điện tuyệt đẹp trên sườn đồi phía trên Alhambra, giữa những khu vườn ngập tràn hương sắc, nhưng lại được bao bọc bởi những bức tường cao ngất. Thực chất, đó chính là cung điện ngày nay được biết đến với cái tên Generalife. Nơi chốn u tịch ấy giam giữ vị hoàng tử trẻ tuổi dưới sự giám hộ và dạy dỗ của Eben Bonabben, một trong những hiền triết Ả Rập uyên bác và khô khan nhất. Ông đã dành phần lớn cuộc đời ở Ai Cập để nghiên cứu chữ tượng hình cùng các ngôi mộ và kim tự tháp, đồng thời tìm thấy ở một xác ướp Ai Cập nhiều vẻ quyến rũ hơn là ở bất kỳ người đẹp sống động nào. Nhà thông thái được lệnh truyền dạy cho hoàng tử mọi loại kiến thức ngoại trừ một thứ duy nhất — chàng phải hoàn toàn mù tịt về tình yêu.
Nhà vua dặn rằng: “Hãy dùng mọi biện pháp phòng ngừa mà ngươi cho là thích hợp, nhưng hãy ghi nhớ, hỡi Eben Bonabben, nếu con ta học được bất kỳ điều gì về thứ kiến thức cấm kỵ ấy trong thời gian ở dưới sự chăm sóc của ngươi, cái đầu của ngươi sẽ phải đền tội.” Một nụ cười héo hắt thoáng qua trên gương mặt khô đét của vị hiền triết Bonabben trước lời đe dọa ấy. Ông đáp: “Xin bệ hạ cứ an lòng về hoàng tử, cũng như tôi an lòng về cái đầu của mình vậy; há tôi lại là kẻ thích đi truyền bá bài học về thứ tình cảm nhảm nhí đó sao?”
Dưới sự giám sát cẩn trọng của nhà triết học, hoàng tử lớn lên trong chốn thâm nghiêm của cung điện và những khu vườn. Phục vụ chàng là những nô lệ da đen — những kẻ câm điếc gớm ghiếc chẳng biết gì về tình yêu, hoặc nếu có biết thì cũng chẳng có lời nào để diễn tả. Đời sống tinh thần của hoàng tử là mối bận tâm đặc biệt của Eben Bonabben, người luôn tìm cách truyền cho chàng thứ tri thức thâm uy của Ai Cập; nhưng hoàng tử chẳng thu được bao nhiêu tiến bộ trong việc này, và chẳng mấy chốc người ta thấy rõ rằng chàng không có chút khiếu nào về triết học.
Tuy nhiên, đối với một hoàng tử trẻ tuổi, chàng lại cực kỳ dễ uốn nắn, sẵn sàng nghe theo mọi lời khuyên và luôn để người thầy cuối cùng của mình dẫn dắt. Chàng kìm nén những cái ngáp dài, kiên nhẫn lắng nghe những bài giảng dài dòng và bác học của Eben Bonabben, nhờ đó thu lượm được chút ít kiến thức vụn vặt về đủ mọi lĩnh vực. Cứ như thế, chàng đã hạnh phúc bước sang tuổi hai mươi, trở thành một kỳ quan về sự khôn ngoan vương giả — nhưng lại hoàn toàn ngây thơ về tình yêu.
Thế nhưng, vào khoảng thời gian này, một sự thay đổi đã diễn ra trong cung cách của hoàng tử. Chàng hoàn toàn bỏ bê việc học hành, quay sang thói lang thang trong các vườn hoa và trầm ngâm bên những đài phun nước. Trong số các tài lẻ được học, chàng từng được dạy một chút âm nhạc; giờ đây nó chiếm phần lớn thời gian của chàng, và khiếu thơ ca cũng bắt đầu bộc lộ. Nhà thông thái Eben Bonabben cảm thấy lo ngại, bèn tìm cách gột bỏ những tâm trạng nhàn rỗi ấy ở chàng bằng một giáo trình đại số khắc nghiệt; nhưng hoàng tử nguội lạnh quay đi với vẻ chán ghét. Chàng thốt lên: “Ta không thể chịu nổi đại số; nó là một thứ ghê tởm đối với ta. Ta muốn một thứ gì đó nói lên nhiều điều hơn với trái tim.”
Nghe những lời đó, nhà thông thái Eben Bonabben lắc cái đầu khô đét của mình. Ông thầm nghĩ: “Thế là triết học chấm hết. Hoàng tử đã phát hiện ra mình có một trái tim!” Giờ đây, ông cắt cử người canh chừng cậu học trò với nỗi lo âu trĩu nặng, và nhận thấy ngọn lửa tình cảm tiềm ẩn trong bản chất chàng đang trỗi dậy, chỉ còn thiếu mỗi đối tượng để hướng về. Chàng lang thang qua những khu vườn của Generalife trong trạng thái ngây ngất của những cảm xúc mà bản thân chẳng hiểu nguyên do từ đâu. Có lúc chàng ngồi đắm chìm trong mộng tưởng ngọt ngào; có lúc lại vớ lấy cây đàn luýt, tấu lên những khúc âm thanh lay động lòng người nhất, rồi lại vứt nó sang một bên, bật ra những tiếng thở dài và cảm thán.
Dần dần, tấm chân tình ấy bắt đầu lan sang cả những vật vô tri vô giác; chàng có những loài hoa yêu thích, được chăm sóc bằng sự ân cần trìu mruến; rồi chàng trở nên gắn bó với đủ loại cây cối. Đặc biệt, có một cái cây mang dáng vẻ thướt tha cùng tán lá rũ rượi đã được chàng dâng hiến trọn vẹn nỗi niềm si mê. Chàng khắc tên mình lên vỏ cây, treo vòng hoa lên cành, và cất lên những lời ca ngợi nó theo nhịp đập của tiếng đàn luýt.
Eben Bonabben vô cùng lo lắng trước trạng thái kích động này của học trò. Ông thấy hoàng tử đang đứng bên bờ vực của thứ kiến thức cấm kỵ — chỉ một chút gợi ý nhỏ thôi cũng có thể phơi bày trước mắt chàng bí mật chí tử ấy. Run rẩy cho sự an nguy của hoàng tử và sự an toàn của cái đầu chính mình, ông vội vã kéo chàng rời khỏi những cám dỗ của khu vườn, giam cầm chàng vào ngọn tháp cao nhất của Generalife. Nơi đó bao gồm những căn phòng lộng lẫy và mở ra một tầm nhìn gần như vô tận, nhưng lại nằm vươn cao hẳn lên trên bầu không khí ngào ngạt hương thơm cùng những lùm cây mê hoặc vốn vô cùng nguy hiểm đối với tâm hồn quá đỗi nhạy cảm của Ahmed.
Tuy nhiên, phải làm gì để xoa dịu chàng trước sự kìm kẹp này và để khỏa lấp những giờ phút tẻ nhạt đây? Hoàng tử đã vắt kiệt hầu hết mọi loại kiến thức thú vị, và môn đại số thì tuyệt đối không thể nhắc đến. May thay, khi còn ở Ai Cập, Eben Bonabben từng được một giáo sĩ thông thái người Do Thái truyền dạy cho ngôn ngữ loài chim. Vị giáo sĩ này đã tiếp thu nó qua dòng truyền thừa thẳng tắp từ vua Solomon khôn ngoan — người từng được chính Nữ hoàng Sheba truyền dạy cho thứ ngôn ngữ ấy. Ngay khi vừa nhắc đến môn học đó, đôi mắt hoàng tử liền ánh lên vẻ sinh động, và chàng dốc lòng nghiên cứu với sự say mê đến độ chẳng mấy chốc đã trở thành một bậc thầy tài ba chẳng kém gì sư phụ của mình.
Ngọn tháp Generalife giờ đây không còn là chốn thê lương hoang vắng nữa; bên cạnh chàng đã có sẵn những người bạn đồng hành để trò chuyện. Người quen đầu tiên mà chàng kết thân là một con chim ưng. Nó làm tổ trong một khe nứt của bức tường thành cao ngút, từ đó bay vút đi muôn nơi để săn mồi. Tuy nhiên, hoàng tử chẳng tìm thấy mấy điểm đáng mến hay đáng kính ở sinh vật ấy. Nó chẳng qua chỉ là một tên cướp biển trên không trung, kiêu căng hợm hĩnh, mở miệng ra là toàn những chuyện cướp bóc, chém giết và những chiến tích liều lĩnh.
Người bạn tiếp theo của chàng là một con cú mèo, một loài chim trông vô cùng thông thái với chiếc đầu to lớn và đôi mắt trừng trừng. Nó ngồi chớp chớp và đảo mắt suốt cả ngày trong một hốc tường, nhưng lại tung cánh bay đi khi màn đêm buông xuống. Nó ra điều ta đây uyên bác, lẩm bẩm vài chuyện về chiêm tinh học lẫn mặt trăng, và bóng gió về những ngành khoa học huyền bí; nó cực kỳ ham mê siêu hình học, khiến hoàng tử cảm thấy những lời ba hoa của nó còn nặng nề hơn cả bài giảng của nhà thông thái Eben Bonabben.
Rồi còn có một con dơi, suốt ngày treo ngược thân mình bằng móng vuốt trong góc tối của một căn hầm, nhưng lại lết thết bay ra vào lúc chạng vạng. Tuy nhiên, nó chỉ có những ý nghĩ mờ ảo về mọi vấn đề, hay nhạo báng những thứ mà nó chỉ nhìn ngắm một cách phiến diện, và dường như chẳng lấy làm thích thú bất cứ điều gì.
Bên cạnh đó còn có một con nhạn biển, loài chim từng khiến hoàng tử vô cùng mê mẩn lúc ban đầu. Nó là một kẻ ăn nói lanh lợi, nhưng lại bồn chồn, bận rộn và suốt đời bay lượn trên không trung; hiếm khi chịu dừng chân đủ lâu để thực hiện một cuộc trò chuyện ra trò. Rốt cuộc, hóa ra nó chỉ là một kẻ nông cạn, chuyên lướt qua bề mặt của mọi sự vật, ra điều biết tuốt nhưng thực chất chẳng hiểu thấu đáo điều gì.
Đó là những người bạn đồng hành có cánh duy nhất mà hoàng tử có cơ hội cùng thực hành thứ ngôn ngữ mới học; ngọn tháp quá cao nên chẳng có loài chim nào khác lui tới. Chẳng mấy chốc, chàng cảm thấy mệt mỏi với những người bạn mới này, bởi những lời trò chuyện của chúng chẳng chạm được chút nào đến trí tuệ và hoàn toàn trống rỗng đối với trái tim, để rồi chàng dần chìm đắm trở lại trong sự cô độc. Mùa đông trôi qua, mùa xuân hé mở với muôn hoa nở rộ, cảnh sắc xanh tươi cùng hương thơm ngào ngạt. Thời điểm hạnh phúc đã đến cho các loài chim bắt cặp và xây tổ. Đột nhiên, từ các lùm cây và khu vườn của Generalife, một bản hòa ca rộn rã vang lên khắp đất trời, bay tận đến chỗ hoàng tử trong chốn cô tịch của ngọn tháp. Từ mọi phía, chàng đều nghe thấy cùng một chủ đề phổ quát — tình yêu — tình yêu — tình yêu — được cất lên thành tiếng và họa lại bằng muôn vàn âm điệu khác nhau. Hoàng tử lặng lẽ lắng nghe với nỗi băn khoăn khôn tả. Chàng tự hỏi: “Tình yêu này là gì nhỉ, thứ mà dường như ngập tràn khắp thế gian trong khi ta lại chẳng biết một chút gì?” Chàng bèn cất công hỏi han người bạn chim ưng của mình. Tên chim ưng ngạo mạn đáp lại bằng giọng điệu khinh miệt: “Ngươi phải đến hỏi những loài chim tầm thường, hòa bình dưới mặt đất ấy, những kẻ sinh ra để làm mồi cho chúng ta, những bậc vương giả trên không trung này. Nghề của ta là chiến tranh, và niềm vui của ta là chiến đấu. Ta là một chiến binh, và chẳng biết gì về thứ gọi là tình yêu ấy đâu.”
Hoàng tử quay lưng bỏ đi với vẻ chán ghét, rồi tìm đến chỗ con cú mèo trong nơi ẩn náu của nó. Chàng nhủ thầm: “Đây là một loài chim có lối sống ôn hòa, chắc hẳn nó có thể giải đáp thắc mắc cho ta.” Thế là chàng gạn hỏi con cú mèo xem thứ tình yêu mà tất cả các loài chim trong khu vườn phía dưới đang ca hát thực chất là gì.
Nghe vậy, con cú mèo liền trưng ra vẻ mặt bị xúc phạm nghiêm trọng. Nó đáp: “Ban đêm của ta bận rộn với việc học tập và nghiên cứu, còn ban ngày là để nghiền ngẫm trong hang ổ của mình về mọi điều đã học. Còn về những con chim ca hát mà ngươi đang nhắc tới, ta chẳng bao giờ thèm lắng nghe chúng — ta khinh bỉ chúng và cả chủ đề của chúng nữa. Tạ ơn Allah, ta không biết hát; ta là một nhà triết học, và chẳng biết gì về thứ gọi là tình yêu ấy cả.”
Hoàng tử bèn tiến xuống căn hầm, nơi người bạn dơi đang treo ngược thân bằng móng vuốt, và đặt ra câu hỏi tương tự. Con dơi nhăn mũi lại với vẻ mặt hết sức cáu kỉnh. Nó bực bội đáp: “Sao ngươi dám phá rối giấc ngủ ban ngày của ta bằng một câu hỏi vớ vẩn thế? Ta chỉ bay lượn lúc chạng vạng khi muôn loài chim đã chìm vào giấc ngủ, và chẳng bao giờ bận tâm đến chuyện của chúng. Ta chẳng phải chim cũng chẳng phải thú, và ta tạ ơn trời vì điều đó. Ta đã nhìn thấu sự giả trá của tất cả bọn chúng, và căm ghét từng đứa một. Tóm lại, ta là một kẻ chán ghét loài người — và chẳng biết gì về thứ gọi là tình yêu ấy cả.”
Là sự lựa chọn cuối cùng, hoàng tử tìm đến con nhạn biển, chặn nó lại đúng lúc nó đang bay lượn vòng quanh đỉnh tháp. Như thường lệ, con nhạn biển vô cùng bận rộn và hầu như chẳng có thời gian để đáp lời. Nó kêu lên: “Thề có chúa, ta có quá nhiều việc công phải lo và bao nhiêu theo đuổi phải bận tâm, đến mức chẳng có thời gian đâu mà nghĩ đến chuyện đó. Ngày nào ta cũng phải trả hàng ngàn chuyến viếng thăm, xem xét hàng ngàn công việc quan trọng, khiến ta chẳng còn lấy một phút rảnh rỗi cho mấy chuyện ca hát vặt vãnh này. Tóm lại, ta là một công dân của thế giới — ta chẳng biết gì về thứ gọi là tình yêu ấy cả.” Dứt lời, con nhạn biển lao mình xuống thung lũng và biến mất khỏi tầm mắt trong chớp mắt.
Hoàng tử vẫn ôm nỗi thất vọng và băn khoăn, nhưng sự tò mò của chàng lại càng bị kích thích dữ dội hơn bởi những khó khăn trong việc thỏa mãn nó. Giữa lúc tâm trạng ấy, vị giám hộ già bước vào ngọn tháp. Hoàng tử hân hoan bước tới đón ông. Chàng kêu lên: “Hỡi Eben Bonabben, ngài đã truyền dạy cho con rất nhiều trí tuệ của trần gian; nhưng có một điều con vẫn hoàn toàn mù tịt và thiết tha muốn được tỏ tường.”
“Hoàng tử chỉ việc cất lời hỏi, và mọi thứ nằm trong phạm vi giới hạn trí tuệ của kẻ bề tôi này đều sẵn sàng phục vụ.”
“Vậy xin hãy nói cho con biết, hỡi bậc hiền triết uyên thâm nhất, bản chất của thứ gọi là tình yêu này là gì?”
Eben Bonabben sững sờ như bị sét đánh. Ông run rẩy, tái mặt đi, cảm thấy chiếc đầu trên cổ mình bỗng trở nên lỏng lẻo.
“Điều gì có thể gợi lên một câu hỏi như vậy trong đầu hoàng tử cơ chứ — ngài đã học được một từ ngữ vô tích sự ấy ở đâu cơ chứ?”
Hoàng tử dẫn ông ra cửa sổ ngọn tháp. “Xin hãy lắng nghe, hỡi Eben Bonabben,” chàng nói. Nhà thông thái lắng nghe. Con chim sơn ca đang đậu trong một lùm cây rậm rạp dưới chân tháp, cất tiếng hót cho người tình hoa hồng của nó nghe; từ mọi nhành hoa nở rộ và mọi khóm cây xum xuê đều vang lên một khúc nhạc lòng, và tình yêu — tình yêu — tình yêu — vẫn là giai điệu bất biến ấy.
Vị hiền triết Bonabben thốt lên: “Allah Akbar! Chúa thật vĩ đại! Kẻ nào dám mưu toan giấu giếm bí mật này khỏi trái tim con người, khi ngay cả những loài chim trên bầu trời cũng thông đồng để phơi bày nó chứ?”
Rồi quay sang Ahmed, ông kêu lên: “Hỡi hoàng tử của ta, hãy bịt tai lại trước những giai điệu cám dỗ ấy. Hãy khép kín tâm trí trước thứ kiến thức nguy hiểm này. Hãy biết rằng tình yêu này chính là nguyên nhân của một nửa những nỗi bất hạnh nơi cõi đời khốn khổ. Chính nó gây ra sự cay đắng và tranh chấp giữa anh em và bè bạn; gây ra những vụ mưu sát phản trắc và những cuộc chiến tranh tàn khốc. Lo âu và sầu muộn, những ngày mệt mỏi và những đêm trắng thao thức chính là bạn đồng hành của nó. Nó làm tàn phai sắc xuân, hủy hoại niềm vui tuổi trẻ, và mang lại những bệnh tật cùng nỗi thống khổ của tuổi già trước tuổi. Mong Allah phù hộ cho hoàng tử, giữ cho ngài hoàn toàn vô tri trước thứ gọi là tình yêu này!”
Nhà thông thái Eben Bonabben vội vã rút lui, để mặc hoàng tử chìm sâu hơn nữa trong nỗi băn khoăn tột độ. Mọi nỗ lực xua đuổi chủ đề ấy khỏi tâm trí của chàng đều trở thành vô ích; nó vẫn ngự trị trên hết trong suy nghĩ của chàng, day dứt và làm chàng kiệt sức với những phỏng đoán vu vơ. Khi lắng nghe những giai điệu du dương của loài chim, chàng thầm nhủ, chắc chắn chẳng có nỗi buồn nào trong những nốt nhạc ấy cả; mọi thứ đều ngập tràn sự dịu dàng và niềm vui. Nếu tình yêu là nguyên nhân gây ra sự khốn khổ và tranh chấp nhường ấy, tại sao những loài chim kia lại không rũ rượi trong cô đơn, hay xé xác lẫn nhau, thay vì tung cánh vui tươi quanh những lùm cây hay đùa giỡn cùng nhau giữa muôn đóa hoa?
Có một buổi sáng, khi đang nằm trên chiếc ghế dài và suy ngẫm về vấn đề không thể tài nào lý giải nổi này, cửa sổ phòng chàng mở toang để đón làn gió buổi sáng dịu mát mang theo hương thơm ngào ngạt của hoa cam từ thung lũng Darro. Tiếng chim sơn ca vang lên thoang thoảng, vẫn miệt mài ca đi khúc hát quen thuộc. Khi hoàng tử đang lắng nghe và thở dài, bỗng có một tiếng động ào ạt vang lên trong không trung; một chú bồ câu xinh đẹp, bị một con chim ưng truy đuổi, lao thẳng qua khung cửa sổ và rơi thở hổn hển xuống sàn nhà, trong khi kẻ bám đuổi vì hụt mất con mồi liền vỗ cánh bay vút lên núi cao.
Hoàng tử nhấc sinh vật đang thoi thóp lên, vuốt ve bộ lông và ấp ủ nó vào lồng ngực. Khi đã vỗ về cho nó bình tĩnh lại bằng những lời trìu muến, chàng đặt nó vào một chiếc lồng bằng vàng, tự tay dâng hiến những hạt lúa mì tinh khiết và trắng ngần nhất cùng dòng nước trong lành nhất. Thế nhưng, chú chim lại từ chối thức ăn, cứ thế rũ rượi, ủ rũ và phát ra những tiếng kêu rên thảm thiết.
Ahmed hỏi: “Điều gì làm ngươi đau khổ vậy? Chẳng phải ngươi có mọi thứ mà trái tim mong ước đó sao?”
Chim bồ câu đáp: “Than ôi, không! Chẳng phải tôi đang bị chia cắt khỏi một nửa của trái tim mình hay sao, mà lại đúng vào mùa xuân hạnh phúc, chính là mùa của tình yêu nữa chứ!”
Ahmed lặp lại: “Của tình yêu ư? Ta cầu xin ngươi, chú chim xinh đẹp của ta, vậy ngươi có thể nói cho ta biết tình yêu là gì không?”
“Thưa hoàng tử, tôi quá rõ điều đó. Nó là nỗi thống khổ của một người, niềm hạnh phúc của hai người, là sự tranh chấp và thù hận của ba người. Nó là thứ bùa chú kéo hai sinh vật lại gần nhau và gắn kết họ bằng những sự đồng cảm ngọt ngào, biến việc được ở bên nhau thành hạnh phúc, nhưng xa nhau lại là đớn đau. Chẳng lẽ ngài không có sinh vật nào để hướng về bằng những mối thắm thiết trìu muến ấy sao?”
“Ta quý ngài giáo viên cũ Eben Bonabben hơn bất kỳ sinh vật nào khác; nhưng ông ấy thường hay lải nhải, và thỉnh thoảng ta cảm thấy hạnh phúc hơn khi không có sự hiện diện của ông ấy.”
“Đó không phải là sự đồng cảm mà tôi muốn nói. Tôi đang nói về tình yêu, điều huyền bí và nguyên lý vĩ đại của sự sống; cuộc vui say ngây ngất của tuổi trẻ; niềm vui điềm đạm của tuổi già. Hãy nhìn ra ngoài kia, hỡi hoàng tử, và chứng kiến xem vào mùa lễ hội may mắn này, toàn bộ tự nhiên đang ngập tràn tình yêu biết bao. Mọi sinh vật được tạo ra đều có bạn đôi bạn lứa; chú chim tầm thường nhất cũng cất tiếng hót cho người tình của mình; ngay cả con bọ hung cũng ve vãn nàng bọ cái trong bụi đất, và những con bướm mà ngài thấy đang bay lượn trên cao ngọn tháp và đùa giỡn trong không trung kia, chúng đang hạnh phúc trong tình yêu của đôi lứa đấy thôi. Than ôi, hỡi hoàng tử! Ngài đã trải qua bao nhiêu ngày tháng quý giá của tuổi trẻ mà không hề biết gì về tình yêu sao? Chẳng lẽ không có một sinh vật dịu dàng nào khác giới — không có nàng công chúa xinh đẹp hay thiếu nữ kiều diễm nào đã đánh cắp trái tim ngài, và lồng ngực ngài tràn ngập sự xốn xang êm dịu của những niềm đau ngọt ngào cùng những ước nguyện thiết tha hay sao?”
Hoàng tử thở dài nói: “Ta bắt đầu hiểu rồi; một sự xốn xang như thế ta đã trải qua không chỉ một lần, mà chẳng rõ nguyên nhân; và ta phải tìm kiếm một đối tượng như ngươi miêu tả ở chốn thâm nghiêm ảm đạm này ở đâu đây?”
Cuộc trò chuyện tiếp diễn thêm đôi chút, và bài học vỡ lòng về tình yêu của hoàng tử đã hoàn tất.
Chàng thốt lên: “Than ôi! Nếu tình yêu thực sự là một niềm hạnh phúc nhường ấy, và sự chia cắt của nó lại là một nỗi bất hạnh tột cùng, xin Allah chớ để ta hủy hoại niềm vui của bất kỳ tín đồ nào của nó.” Chàng mở cửa lồng, bế chú bồ câu ra, trìu muến hôn lên nó rồi mang ra cửa sổ. Chàng nói: “Đi đi, chú chim hạnh phúc, hãy vui vầy với một nửa trái tim ngươi trong những ngày tháng tuổi trẻ và mùa xuân. Tại sao ta lại phải biến ngươi thành kẻ chung một nỗi oan khiên trong ngọn tháp ảm đạm này, nơi tình yêu chẳng thể nào bước chân vào?”
Chim bồ câu vỗ cánh bay lên trong niềm hạnh phúc tột cùng, nhào lộn một vòng vào không trung, rồi lao vút xuống những lùm cây nở hoa rực rỡ bên dòng Darro bằng đôi cánh rít gió.
Hoàng tử dõi theo nó bằng ánh mắt, rồi buông mình vào nỗi niềm sầu muộn cay đắng. Tiếng hót của muôn loài chim từng khiến chàng mê mẩn nay lại càng làm tăng thêm sự cay đắng trong lòng. Tình yêu! Tình yêu! Tình yêu! Than ôi, tuổi trẻ tội nghiệp! Giờ đây chàng đã hiểu thấu giai điệu ấy.
Đôi mắt chàng ánh lên ngọn lửa giận dữ khi lần tiếp theo chạm trán nhà thông thái Bonabben. Chàng thốt lên: “Tại sao ông lại giữ ta trong sự dốt nát hèn kém này? Tại sao điều huyền bí và nguyên lý vĩ đại của sự sống lại bị che giấu khỏi ta, thứ mà ta thấy ngay cả con côn trùng bé mọn nhất cũng tường tận? Hãy nhìn kìa, toàn bộ thiên nhiên đang chìm trong bữa tiệc hân hoan của niềm vui. Mọi sinh vật được tạo ra đều vui vầy bên bạn đôi bạn lứa. Đây — đây chính là tình yêu mà ta đã cất công tìm kiếm lời giải đáp. Tại sao chỉ có một mình ta bị tước quyền tận hưởng nó? Tại sao phần lớn tuổi trẻ của ta lại bị hoài phí mà chẳng hề hay biết về sự ngây ngất của nó chứ?”
Nhà thông thái Bonabben hiểu rằng mọi sự che đậy thêm nữa đều trở nên vô ích; bởi hoàng tử đã chạm tay vào thứ kiến thức nguy hiểm và cấm kỵ. Do đó, ông đành tiết lộ cho chàng nghe những lời tiên tri của các chiêm tinh gia, cùng những biện pháp phòng ngừa đã được áp dụng trong việc giáo dục chàng nhằm ngăn chặn những thảm họa được báo trước. Ông nói thêm: “Và giờ đây, hỡi hoàng tử của ta, sinh mệnh của tôi đang nằm trong tay ngài. Hãy để vua cha của ngài phát hiện ra rằng ngài đã học được thứ tình cảm nam nữ khi đang ở dưới sự giám hộ của tôi xem, cái đầu của tôi chắc chắn sẽ phải đền tội.”
Hoàng tử cũng lý trí như phần lớn những thanh niên cùng trang lứa, và dễ dàng lắng nghe những lời can gián của gia sư, bởi chẳng có lý lẽ nào phản đối lại chúng cả. Hơn nữa, chàng thực sự có tình cảm với Eben Bonabben, và vì dù sao cũng mới chỉ biết đến tình yêu qua lý thuyết, chàng đành đồng ý chôn giấu kiến thức ấy ở đáy lòng, thay vì đặt cái đầu của bậc hiền triết vào vòng nguy hiểm.
Tuy nhiên, sự kín đáo của chàng số phận định đoạt phải trải qua những thử thách cam go hơn nữa. Vài buổi sáng sau đó, khi đang trầm ngâm trên bức tường thành của ngọn tháp, chú bồ câu từng được chàng phóng thích bỗng bay lượn trong không trung và không chút sợ hãi đậu thẳng lên vai chàng.
Hoàng tử âu yếm áp nó vào ngực. Chàng nói: “Chú chim hạnh phúc ơi, ngươi có thể bay đi, tựa như mang theo đôi cánh của buổi bình minh để đến tận cùng cõi thế. Ngươi đã đi đâu kể từ ngày chúng ta từ biệt vậy?”
“Thưa hoàng tử, tôi đã đến một vùng đất xa xôi, nơi tôi mang về cho ngài tin tức như một phần thưởng cho sự tự do của mình. Trong chuyến bay hoang dã bao la kéo dài qua muôn đồng bằng và núi non, khi đang bay vút trên không trung, tôi đã nhìn thấy bên dưới mình một khu vườn tuyệt diệu với đủ loại trái cây và hoa cỏ. Nó nằm trong một thảm cỏ xanh mướt bên bờ một dòng suối uốn lượn, và ở trung tâm khu vườn là một cung điện nguy nga. Tôi đáp xuống một trong những lùm cây để nghỉ ngơi sau chặng bay mệt nhọc. Trên thảm cỏ xanh phía dưới tôi là một nàng công chúa trẻ tuổi, đang ở độ tuổi ngọt ngào và rực rỡ nhất của cuộc đời. Nàng được bao quanh bởi những nữ tì trẻ trung giống như mình, những người đang trang hoàng cho nàng những vòng hoa và vương miện kết bằng hoa tươi; nhưng chẳng có đóa hoa nào ngoài đồng hay trong vườn có thể sánh được với vẻ đẹp kiều diễm của nàng. Tuy nhiên, nàng nở rộ ở nơi thâm nghiêm này, bởi khu vườn được bao bọc bởi những bức tường cao ngút và không một kẻ phàm trần nào được phép bén mảng bước vào. Khi nhìn thấy thiếu nữ đẹp đẽ ấy, còn trẻ trung, ngây thơ và không chút vấy bẩn bởi bụi trần, tôi đã nghĩ rằng, đây chính là sinh vật được thiên đường tạo ra để truyền cảm hứng tình yêu cho hoàng tử của tôi.”
Lời miêu tả ấy tựa như một tia lửa bén vào trái tim đang rực cháy của Ahmed; toàn bộ niềm si mê tiềm ẩn trong bản chất chàng bỗng chốc tìm thấy một đối tượng để hướng về, và chàng đâm ra say đắm nàng công chúa một cách vô bờ bến. Chàng viết một bức thư bằng những ngôn từ nồng cháy nhất, thở ra lòng tôn sùng thiết tha nhưng đồng thời cũng than thở cho cảnh ngục tù khốn khổ của bản thân, thứ đã ngăn cản chàng đi tìm nàng và quỳ rạp dưới chân nàng. Chàng viết thêm những vần thơ đầy cảm xúc dịu dàng và lay động, bởi bản chất chàng vốn là một thi sĩ và được truyền cảm hứng bởi tình yêu. Chàng đề ngoài phong thư — “Gửi Người Đẹp Vô Danh, từ vị hoàng tử bị giam cầm Ahmed”; rồi xức lên đó hương xạ hương cùng hoa hồng và trao nó cho chú bồ câu.
Chàng nói: “Đi đi, sứ giả trung thành nhất! Hãy bay qua núi non, thung lũng, sông ngòi và đồng bằng; chớ dừng chân trong lùm cây hay đặt chân lên mặt đất, cho đến khi ngươi trao tận tay bức thư này cho nữ chúa của lòng ta.”
Chim bồ câu vút bay lên không trung, giữ nguyên một hướng bay thẳng tắp rồi lao đi mất hút. Hoàng tử dõi theo nó bằng ánh mắt cho đến khi nó chỉ còn là một chấm nhỏ trên đám mây rồi dần biến mất đằng sau dãy núi.
Ngày này qua ngày khác, chàng mòn mỏi ngóng chờ sự trở lại của sứ giả tình yêu, nhưng mọi sự ngóng chờ đều vô ích. Chàng bắt đầu trách móc nó tội quên lãng, thì vào một buổi chiều nọ khi hoàng hôn vừa buông xuống, chú chim trung thành lảo đảo bay vào phòng, rơi xuống chân chàng rồi tắt thở. Mũi tên của một tên cung thủ ngỗ ngược nào đó đã xuyên thủng ngực nó, thế nhưng nó vẫn cố gắng chiến đấu với chút hơi tàn để hoàn thành sứ mệnh. Khi hoàng tử cúi người đầy đau đớn trên thi thể vị thánh tử vì đạo của lòng trung thành này, chàng nhìn thấy một chuỗi ngọc trai quấn quanh cổ nó, gắn liền với nó, ngay dưới cánh chính là một bức tranh tráng men nhỏ. Nó khắc họa hình ảnh một nàng công chúa xinh đẹp đang ở độ tuổi rực rỡ nhất cuộc đời. Đó chắc chắn là người đẹp vô danh trong khu vườn; nhưng nàng là ai và đang ở đâu?—làm sao nàng nhận được bức thư của chàng? và bức tranh này được gửi đến như một tín vật thể hiện sự chấp thuận của nàng đối với tình yêu của chàng chăng? Thật không may, cái chết của chú bồ câu trung thành đã để lại mọi thứ trong màn sương mù của bí ẩn và nghi ngờ.
Hoàng tử đăm đăm nhìn bức tranh cho đến khi đôi mắt nhòa đi vì nước mắt. Chàng áp nó lên đôi môi và trái tim mình; chàng ngồi liền mấy tiếng đồng hồ ngắm nhìn nó trong nỗi đau đớn của sự trìu muến. Chàng lẩm bẩm: “Hình bóng xinh đẹp ơi! Than ôi, ngươi chỉ là một bức ảnh mà thôi! Thế nhưng đôi mắt đượm buồn của ngươi lại đang trìu muến nhìn ta; đôi môi hồng thắm kia trông cứ như sắp cất lời khích lệ: những ảo tưởng vô vọng! Chẳng phải chúng cũng từng nhìn những đối thủ hạnh phúc hơn thế với ánh mắt y hệt đó sao? Nhưng ta phải hy vọng tìm thấy nguyên mẫu ấy ở xó xỉnh nào trong thế giới rộng lớn này đây? Ai mà biết được những ngọn núi nào, vương quốc nào đang chia cắt chúng ta; những nghịch cảnh trớ trêu nào sẽ xen vào giữa? Có lẽ ngay lúc này đây, chính lúc này đây, những kẻ si tình đang vây quanh nàng, trong khi ta lại ngồi đây làm tù nhân trong ngọn tháp, hoài phí thời gian để tôn sùng một cái bóng được tô vẽ.”
Quyết tâm của Hoàng tử Ahmed đã được định đoạt. Chàng tự nhủ: “Ta sẽ trốn khỏi cung điện này — nơi đã trở thành một ngục tù gớm ghiếc; và với tư cách là một người hành hương vì tình yêu, ta sẽ đi tìm nàng công chúa vô danh này khắp thế gian.” Việc trốn khỏi ngọn tháp vào ban ngày khi mọi người đều thức giấc có lẽ là một thử thách khó khăn; nhưng vào ban đêm, cung điện chỉ được canh gác lỏng lẻo, bởi chẳng ai đề phòng bất kỳ âm mưu nào từ phía một vị hoàng tử vốn luôn ngoan ngoãn trong suốt thời gian bị giam cầm. Tuy nhiên, làm thế nào để định hướng trong chuyến bay tăm tối khi bản thân chẳng biết gì về địa hình đất nước? Chàng chợt nhớ đến con cú mèo, loài sinh vật có thói quen bay lượn ban đêm và chắc chắn phải thông thuộc mọi con hẻm nhỏ cùng lối đi bí mật. Tìm đến am thất của nó, chàng gạn hỏi về sự hiểu biết của nó đối với vùng đất này. Nghe vậy, con cú mèo liền ra chiều ta đây cực kỳ quan trọng. Nó nói: “Hỡi hoàng tử, ngài phải biết rằng chúng ta, loài cú, thuộc về một dòng tộc vô cùng cổ xưa và rộng lớn, dẫu có phần sa sút, và sở hữu những lâu đài lẫn cung điện đổ nát ở khắp mọi nơi trên đất Tây Ban Nha. Hầu như chẳng có ngọn tháp nào trên núi non, pháo đài nào ở đồng bằng, hay thành lũy cổ kính nào trong thành phố mà lại không có một người anh em, ông chú hay người họ hàng nào đó trú ngụ; và trong những chuyến tuần tra ban đêm để thăm nom đông đảo họ hàng, ta đã lùng sục từng ngóc ngách, tự làm cho mình trở nên thông thuộc với mọi bí mật của vùng đất này.”
Hoàng tử vô cùng mừng rỡ khi thấy con cú mèo lại uyên bác về địa lý đến vậy, bèn tin tưởng kể cho nó nghe về tình yêu sâu kín cùng kế hoạch trốn chạy của mình, đồng thời nài nỉ nó trở thành bạn đồng hành lẫn quân sư cho chàng.
Con cú mèo nhăn mặt với vẻ khó chịu: “Thôi đi! Ta có phải loài chim chuyên nhúng tay vào chuyện tình ái đâu — ta là kẻ mà toàn bộ thời gian đều dành cho sự chiêm nghiệm và ánh trăng cơ mà!”
Hoàng tử đáp: “Xin chớ giận, hỡi vị cú mèo trang nghiêm nhất; hãy tạm rời xa sự chiêm nghiệm cùng ánh trăng để phò tá ta trong chuyến trốn chạy này, ngài muốn thứ gì trẫm cũng sẽ đáp ứng.”
Con cú mèo đáp: “Ta đã có sẵn những thứ đó rồi: vài con chuột là đủ cho bữa ăn đạm bạc của ta, và cái hốc tường này cũng đủ rộng rãi cho việc nghiên cứu; một kẻ triết học như ta còn mong muốn gì hơn nữa chứ?”
“Hãy suy nghĩ lại đi, hỡi vị cú mèo thông thái nhất, rằng khi cứ thui thủi rầu rĩ trong hang ổ và ngắm nhìn ánh trang, mọi tài năng của ngài sẽ bị bỏ phí trước thế gian. Một ngày nào đó ta sẽ trở thành một vị vua cai trị, và có thể phong cho ngài vào một chức vụ danh dự và cao quý nào đó.”
Dẫu là một nhà triết học và vượt lên trên những nhu cầu tầm thường của cuộc sống, con cú mèo lại không thể đứng ngoài lòng tham vọng; thế là cuối cùng nó cũng bị thuyết phục để cùng hoàng tử trốn chạy, trở thành người dẫn đường lẫn cố vấn cho chàng trong chuyến hành hương.)
Những kế hoạch của kẻ si tình luôn được thực hiện một cách khẩn trương. Hoàng tử gom hết số ngọc ngàu châu báu, giấu chúng khắp người để làm kinh phí dọc đường. Ngay đêm hôm ấy, chàng dùng chiếc khăn choàng của mình để đu người trèo xuống từ ban công ngọn tháp, vượt qua những bức tường bên ngoài của Generalife, và dưới sự dẫn đường của con cú mèo, chàng đã trót lọt trốn thoát lên vùng núi non trước khi trời sáng.
Chàng liền mở một cuộc hội ý với quân sư về hành trình tiếp theo.
Con cú mèo hiến kế: “Nếu ngài hỏi ý kiến tôi, tôi xin khuyến khích ngài hãy đến Seville. Ngài phải biết rằng nhiều năm về trước, tôi từng đến thăm một người bác, một con cú vô cùng quyền uy và đáng kính, sống trong một cánh tháp đổ nát của Alcazar ở nơi đó. Trong những chuyến lượn lờ ban đêm qua thành phố, tôi thường xuyên chú ý thấy một ngọn đèn cháy sáng trong một ngọn tháp quạnh hiu. Cuối cùng, tôi đáp xuống tường thành và phát hiện ra ánh sáng đó phát ra từ cây đèn của một gã phù thủy Ả Rập: hắn vây quanh mình bởi những cuốn sách ma thuật, và trên vai hắn đậu một trợ thủ quen thuộc là một con quạ già từng đi theo hắn từ Ai Cập sang. Tôi quen biết con quạ ấy, và nợ nó phần lớn kiến thức mà tôi đang sở hữu. Gã phù thủy nay đã chết, nhưng con quạ vẫn sinh sống trong ngọn tháp, bởi loài chim này có tuổi thọ dài đến kinh ngạc. Hỡi hoàng tử, tôi khuyên ngài hãy tìm gặp con quạ ấy, vì nó là một nhà tiên tri kiêm pháp sư, rất am hiểu về hắc thuật mà mọi loài quạ, đặc biệt là quạ Ai Cập, đều vô cùng nổi tiếng.”
Hoàng tử vô cùng kinh ngạc trước sự khôn ngoan của lời khuyên này, bèn hướng thẳng đường về phía Seville. Chàng chỉ di chuyển vào ban đêm để tiện cho người bạn đồng hành, còn ban ngày thì ẩn náu trong một hang động tối tăm hay một đài quan sát đổ nát nào đó — bởi con cú mèo nhẵn mặt mọi chốn ẩn náu kiểu ấy và có một sở thích đậm chất cổ ngoạn đối với các phế tích.
Cuối cùng, vào một buổi sáng nương theo ánh bình minh, họ đã đến được thành phố Seville. Tại đây, con cú mèo vốn căm ghét ánh chói chang cùng sự nhộn nhịp của những con phố đông đúc liền dừng lại ngoài cổng thành và tìm chỗ trú ẩn trong một thân cây rỗng.
Hoàng tử bước qua cổng thành và dễ dàng tìm thấy ngọn tháp ma thuật vươn lên trên những mái nhà của thành phố, tựa như một cây cọ vươn cao hơn đám cây bụi nơi hoang mạc. Thực chất, đó chính là ngọn tháp vẫn còn đứng vững cho đến tận ngày nay, được biết đến với cái tên Giralda, ngọn tháp Moorish nổi tiếng của Seville.
Hoàng tử leo lên đỉnh tháp bằng một chiếc cầu thang xoắn ốc lớn, nơi chàng tìm thấy con quạ huyền bí chuyên ngành chiêm tinh — một con chim già cỗi, đầu bạc trắng, bộ lông tả tơi và có một lớp màng che phủ một bên mắt khiến nó mang cái nhìn sắc lạnh như một hồn ma. Nó đang đậu trên một chân, đầu nghiêng sang một bên, dùng con mắt còn lại chăm chú nghiên cứu một sơ đồ hình vẽ trên mặt sàn.
Hoàng tử tiếp cận nó với sự kinh hoàng và tôn kính vốn tự nhiên phát tiết từ vẻ bề ngoài đáng kính cùng sự khôn ngoan siêu phàm của nó. Chàng cất lời: “Xin hãy tha thứ cho tôi, hỡi con quạ cổ xưa và uyên thâm trong hắc thuật, nếu tôi làm gián đoạn những nghiên cứu đang khiến thế giới phải kinh ngạc này trong giây lát. Đứng trước ngài đây là một tín đồ của tình yêu, kẻ đang thiết tha tìm kiếm lời khuyên của ngài làm sao để đạt được mục tiêu của lòng mình.”
Con quạ ném một cái nhìn đầy hàm ý và đáp: “Nói cách khác, ngài đang tìm cách thử thách tài xem chỉ tay của ta đấy phỏng? Nào, hãy đưa tay ra đây để ta giải mã những đường chỉ mệnh bí ẩn của số phận.”
Hoàng tử đáp: “Xin thứ lỗi, tôi đến đây không phải để dòm ngó những định luật của số phận vốn đã bị Allah che giấu khỏi tầm mắt phàm nhân; tôi là một người hành hương vì tình yêu, và chỉ tìm kiếm manh mối dẫn đến đối tượng của cuộc hành hương này mà thôi.”
Con quạ già liếc xéo hoàng tử bằng con mắt độc nhãn và cất giọng cay độc: “Và ngài lại có thể thấy thiếu thốn đối tượng giữa xứ Andalusia đa tình này sao? Hơn hết, ngài lại có thể thấy thiếu thốn ở một nơi phóng túng như Seville, nơi những thiếu nữ mắt đen nhảy múa điệu zambra dưới mọi lùm cây cam ngọt ngào hay sao?”
Hoàng tử đỏ bừng mặt và có chút sốc khi nghe một con chim già gần đất xa trời lại ăn nói cợt nhả như vậy. Chàng nghiêm túc nói: “Xin hãy tin tôi, tôi không hề mang cái sứ mệnh nhẹ dạ và lang thang như ngài đang bóng gió đâu. Những thiếu nữ mắt đen xứ Andalusia nhảy múa giữa những lùm cây cam của dòng Guadalquivir chẳng là gì đối với tôi cả. Tôi đang tìm kiếm một người đẹp vô danh nhưng vô nhiễm, nguyên mẫu của bức tranh này; và tôi cầu xin ngài, hỡi con quạ quyền năng nhất, nếu nó nằm trong phạm vi hiểu biết hay tầm với của nghệ thuật ngài, xin hãy cho tôi biết nàng có thể được tìm thấy ở đâu.”
Sự nghiêm túc của hoàng tử khiến con quạ đầu bạc cảm thấy bị khiển trách.
Nó khô khan đáp: “Ta biết gì về tuổi trẻ và sắc đẹp cơ chứ? Những chuyến viếng thăm của ta chỉ dành cho kẻ già nua héo hắt, chứ không phải người tươi tắn kiều diễm: ta là kẻ báo hiệu số phận; là kẻ chuyên quạ lên những điềm gáy chết chóc từ ống khói và vỗ cánh bên ô cửa sổ của người sắp lâm. Ngài phải tìm kiếm tin tức về người đẹp vô danh của mình ở nơi khác thôi.”
“Và tôi có thể tìm ở đâu nếu không phải giữa những bậc hiền tài am hiểu cuốn sách định mệnh? Hãy biết rằng tôi là một vị hoàng tử hoàng gia, mang vận mệnh do các vì sao định đoạt và được phái đi thực hiện một sứ mệnh huyền bí mà số phận của cả các đế chế có thể đang treo lơ lửng trên đó.”
Khi con quạ nghe nói đó là một vấn đề vô cùng trọng đại có sự nhúng tay của các vì sao, nó liền thay đổi giọng điệu lẫn thái độ, chăm chú lắng nghe câu chuyện của hoàng tử một cách sâu sắc. Khi câu chuyện kết thúc, nó đáp: “Về phần nàng công chúa này, tự bản thân ta không thể cung cấp cho ngài bất kỳ thông tin nào, bởi đường bay của ta không nằm giữa các khu vườn hay quanh những lùm cây của các quý bà; nhưng hãy nhanh chân đến Cordoba, tìm cây cọ của đại vương Abderahman, thứ đứng sừng sững trong sân của đền thờ Hồi giáo chính: dưới gốc cây đó, ngài sẽ tìm thấy một nhà thám hiểm vĩ đại từng đặt chân đến mọi quốc gia, cung điện và là sủng thần của các vị nữ hoàng lẫn công chúa. Ông ta sẽ cho ngài tin tức về đối tượng mà ngài đang tìm kiếm.”
“Vô cùng cảm ơn thông tin quý giá này,” hoàng tử nói. “Tạm biệt, vị pháp sư kính lão đắc cao.”
“Tạm biệt, người hành hương của tình yêu,” con quạ khô khan đáp rồi lại cắm cúi suy ngẫm về sơ đồ hình vẽ.
Hoàng tử rời khỏi Seville, tìm gặp lại người bạn đồng hành là con cú mèo — kẻ vẫn đang gà gật trong thân cây rỗng — và lên đường đi Cordoba.
Chàng tiến đến thành phố dọc theo những khu vườn treo, những lùm cây cam và chanh nhìn xuống thung lũng Guadalquivir thơ mộng. Khi đến các cổng thành, con cú mèo bay vút lên một cái hốc tối trên tường, còn hoàng tử tiếp tục lên đường tìm kiếm cây cọ được trồng từ thuở xa xưa bởi đại vương Abderahman. Nó đứng sừng sững giữa sân lớn của đền thờ Hồi giáo, vươn cao giữa những rặng cây cam và bách. Các tu sĩ dòng Dervish và Faquir đang ngồi từng nhóm dưới các dãy hành lang của sân đền, và rất nhiều tín đồ đang thực hiện nghi thức thanh tẩy tại các đài phun nước trước khi bước vào đền thờ.
Dưới gốc cây cọ là một đám đông đang lắng nghe lời của một kẻ có vẻ đang nói năng hết sức huyên thuyên. Hoàng tử tự nhủ: “Đây chắc hẳn là nhà thám hiểm vĩ đại sẽ cho ta tin tức về nàng công chúa vô danh.” Chàng hòa mình vào đám đông, nhưng vô cùng kinh ngạc khi nhận ra tất cả bọn họ đang lắng nghe một con vẹt. Với bộ lông xanh ngắt rực rỡ, ánh mắt hách dịch và chiếc mào kiêu ngạo, nó mang phong thái của một con kẻ đang vô cùng tự mãn về bản thân.
Hoàng tử hỏi một người đứng xem: “Thế này là thế nào, sao rất nhiều người trang nghiêm lại có thể bị mê hoặc bởi sự lắm điều của một con chim huyên thuyên cơ chứ?”
Người kia đáp: “Ngài không biết mình đang nói chuyện với ai đâu; con vẹt này là hậu duệ của con vẹt nổi tiếng xứ Ba Tư, vốn lừng danh với tài kể chuyện. Nó nắm giữ toàn bộ tri thức phương Đông trên chóp lưỡi và có thể trích dẫn thơ ca nhanh như khi nó nói chuyện. Nó từng đến thăm nhiều triều đình nước ngoài khác nhau, nơi nó được coi là một tượng đài uyên bác. Nó cũng là một sủng thần phổ quát của phái đẹp, những người cực kỳ ngưỡng mộ những con vẹt uyên bác biết trích dẫn thơ ca.”
Hoàng tử nói: “Đủ rồi, ta sẽ có một cuộc trò chuyện riêng với nhà thám hiểm kiệt xuất này.”
Chàng tìm một buổi hẹn riêng tư và giãi bày bản chất sứ mệnh của mình. Chàng vừa mới hé lời thì con vẹt liền bật lên những tiếng cười khô khốc, lách cách đến mức làm nước mắt nó trào ra. Nó nói: “Xin lỗi vì sự vui vẻ quá đà của tôi, nhưng việc nhắc đến tình yêu lúc nào cũng khiến tôi phải cười.”
Hoàng tử bị sốc trước sự giễu cợt bất hợp thời này. Chàng thốt lên: “Chẳng lẽ tình yêu không phải là điều huyền bí vĩ đại của tự nhiên, nguyên lý bí mật của sự sống, sợi dây liên kết phổ quát của sự đồng cảm hay sao?”
Con vẹt ngắt lời, la lên: “Xì xào cái nỗi gì! Xin ngài hãy cho biết ngài đã học được thứ ngôn ngữ sướt mướt này ở đâu thế? Hãy tin tôi đi, tình yêu đã lỗi mốt lắm rồi; người ta chẳng bao giờ nghe thấy ai nhắc đến nó trong hội hè của giới trí thức và tầng lớp thượng lưu cả.”
Hoàng tử thở dài khi hồi tưởng lại ngôn ngữ khác biệt của người bạn chim bồ câu. Nhưng con vẹt này, chàng nghĩ, đã sống quanh quẩn các triều đình, nó thích ra vẻ thông thái và là một quý ông lịch thiệp, nó chẳng biết gì về thứ gọi là tình yêu cả. Không muốn khơi gợi thêm sự chế nhạo nào đối với thứ tình cảm đang tràn ngập trong tim mình, chàng bعاد hướng các câu hỏi trực tiếp vào mục đích chuyến đi của mình.
Chàng nói: “Hãy nói cho tôi biết, hỡi con vẹt tài hoa nhất, ngươi là kẻ đã từng đặt chân đến khắp mọi xó xỉnh thâm nghiêm của cái đẹp, trong những chuyến thám hiểm của mình, ngươi đã bao giờ chạm trán nguyên mẫu của bức chân dung này chưa?”
Con vẹt dùng vuốt cắp lấy bức tranh, quay đầu qua lại và tò mò săm soi nó bằng cả hai mắt. Nó nói: “Thề có danh dự của tôi, một khuôn mặt rất xinh đẹp, rất xinh đẹp; nhưng khổ nỗi người ta nhìn thấy quá nhiều phụ nữ đẹp trong các chuyến đi đến mức khó mà—nhưng khoan đã—lạy chúa! Giờ nhìn lại kỹ thì—chắc chắn rồi, đây chính là Công chúa Aldegonda: sao tôi có thể quên được một người vốn là sủng thần vĩ đại của tôi cơ chứ!”
Hoàng tử thốt lên: “Công chúa Aldegonda! Và nàng đang ở đâu?”
Con vẹt đáp: “Từ từ, từ từ nào, tìm thì dễ mà chiếm được thì khó. Nàng là con gái duy nhất của vị vua Kitô giáo đang trị vì tại Toledo, và bị giam cầm cách ly khỏi thế giới cho đến sinh nhật lần thứ mười bảy, nguyên nhân là vì lời tiên đoán của mấy gã chiêm tinh thích chõ mũi vào chuyện người khác. Ngài sẽ chẳng tài nào nhìn thấy mặt nàng đâu; không một kẻ phàm trần nào được phép nhìn thấy nàng. Tôi từng được diện kiến nàng để mua vui, và tôi xin đảm bảo với ngài bằng danh dự của một con vẹt đã trải sự đời rằng, tôi từng trò chuyện với nhiều vị công chúa ngốc nghếch hơn nàng nhiều trong quãng đời của mình.”
“Một lời tâm sự nhé, con vẹt thân mến,” hoàng tử nói. “Ta là người thừa kế một vương quốc, và một ngày nào đó sẽ ngự trị trên ngai vàng. Ta thấy ngươi là một con chim có tài và hiểu biết sự đời. Hãy giúp ta chiếm lấy vị công chúa này, ta sẽ phong cho ngươi một chức vụ danh giá trong triều đình.”
Con vẹt đáp: “Tôi hoàn toàn sẵn lòng; nhưng nếu được thì hãy cho tôi một chiếc ghế ăn lương khô không phải làm gì nhé, bởi chúng tôi những kẻ có học rất ghét phải lao động.”
Mọi sắp xếp được tiến hành nhanh chóng: hoàng tử rời Cordoba qua chính cánh cổng mà chàng đã bước vào; gọi con cú mèo bay xuống từ cái hốc trên tường, giới thiệu nó với người bạn đồng hành mới như một đồng nghiệp uyên bác, rồi tất cả cùng lên đường.
Họ di chuyển chậm hơn rất nhiều so với sự thiếu kiên nhẫn của hoàng tử; nhưng con vẹt vốn quen với đời sống thượng lưu nên không thích bị làm phiền vào sáng sớm. Ngược lại, con cú mèo lại thích ngủ vào giữa trưa và tiêu tốn rất nhiều thời gian bởi những giấc ngủ trưa kéo dài của nó. Sở thích cổ ngoạn của nó cũng là một vật cản; bởi nó cứ khăng khăng đòi dừng chân và kiểm tra từng phế tích, đồng thời kể những câu chuyện truyền thuyết dài dòng về mọi ngọn tháp và lâu đài cổ ở vùng đất này. Hoàng tử từng đinh ninh rằng mình và con vẹt, vì đều là những loài chim uyên bác, sẽ vô cùng thích thú với sự hiện diện của nhau, nhưng chưa bao giờ chàng lại lầm to đến thế. Chúng cãi cọ nhau suốt ngày đêm. Kẻ thì ra vẻ thông thái, kẻ thì là nhà triết học. Con vẹt trích dẫn thơ ca, săm soi phê bình các bản văn mới và hùng biện về những chi tiết uyên bác nhỏ nhặt; trong khi con cú mèo coi tất cả những kiến thức đó chỉ là trò vặt vãnh và chẳng màng gì ngoài siêu hình học. Thế rồi con vẹt lại cất giọng ca hát, lặp lại những câu nói hay và bắn những trò đùa cợt nhả vào người hàng xóm trang nghiêm của mình, rồi cười phá lên trước sự thông minh của chính nó. Mọi hành động đó bị con cú mèo coi là một sự xâm phạm trầm trọng vào lòng tự trọng của nó, khiến nó sầm mặt, hờn dỗi, phồng mang trợn má và giữ im lặng suốt cả ngày trời.
Hoàng tử chẳng màng đến những trận cãi vã của đám bạn đồng hành, bởi chàng đang chìm đắm trong những giấc mơ của riêng mình và sự chiêm ngưỡng bức chân dung của nàng công chúa xinh đẹp. Cứ như thế, họ hành trình qua những con đèo hiểm trở của Sierra Morena, băng qua những đồng bằng cháy nắng của La Mancha và Castile, dọc theo bờ dòng “Tagus Vàng”, con sông uốn lượn những khúc quanh mê hoặc qua một nửa Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha. Cuối cùng, họ cũng nhìn thấy một thành phố kiên cố với tường thành và những ngọn tháp được xây trên một mũi đá nhô ra, xung quanh chân tháp là dòng Tagus cuồn cuộn bao bọc với tiếng nước chảy ào ạt.
Con cú mèo reo lên: “Kìa, hãy chiêm ngưỡng thành phố cổ kính và lừng danh Toledo; một thành phố nổi tiếng với những di tích cổ. Hãy nhìn những mái vòm và ngọn tháp cổ kính kia, bạc màu theo thời gian và khoác lên mình sự vĩ đại của truyền thuyết, nơi biết bao thế hệ tổ tiên của ta từng ngồi trầm ngâm.”
Con vẹt ngắt lời, hắt hủi sự phấn khích cổ ngoạn trang nghiêm ấy: “Xì! Chúng ta quan tâm gì đến cổ vật, truyền thuyết và tổ tiên của ngươi chứ? Hãy nhìn thứ thực tế hơn — hãy nhìn chốn ngự trị của tuổi trẻ và sắc đẹp — cuối cùng hãy nhìn kìa, hỡi hoàng tử, chốn ở của vị công chúa mà ngài mòn mỏi tìm kiếm bấy lâu.”
Hoàng tử nhìn theo hướng mà con vẹt chỉ, và phát hiện ra một cung điện nguy nga mọc lên giữa những lùm cây của một khu vườn tuyệt diệu nằm trong thảm cỏ xanh mướt bên bờ sông Tagus. Đó chính xác là nơi từng được chú bồ câu miêu tả làm dinh thự của nguyên mẫu trong bức tranh. Chàng đăm đăm nhìn nó với trái tim đập rộn ràng; chàng tự nhủ: “Có lẽ vào lúc này đây, nàng công chúa xinh đẹp đang đùa giỡn dưới những lùm cây râm mát ấy, hoặc đang bước đi với những bước chân thanh tao trên những bậc thềm nguy nga kia, hay đang nghỉ ngơi dưới những mái vòm cao ngút ấy!” Khi nhìn kỹ hơn, chàng nhận thấy những bức tường của khu vườn cao ngất trời nhằm thách thức mọi sự xâm nhập, trong khi có vô số lính canh vũ trang đang tuần tra xung quanh.
Hoàng tử quay sang con vẹt. Chàng nói: “Hỡi loài chim tài hoa nhất, ngươi có ân sủng ngôn từ của con người. Hãy nhanh chân đến khu vườn kia; tìm kiếm thần tượng của lòng ta, và nói với nàng rằng Hoàng tử Ahmed, một người hành hương vì tình yêu và được các vì sao dẫn lối, đã đến để tìm kiếm nàng bên bờ sông Tagus đầy hoa.”
Tự hào về sứ mệnh của mình, con vẹt vỗ cánh bay vụt đến khu vườn, vượt qua những bức tường cao ngút, và sau một hồi lượn lờ trên những bãi cỏ và lùm cây, nó đáp xuống ban công của một cỗ đình hướng ra dòng sông. Tại đây, khi ngó vào khung cửa sổ, nó nhìn thấy nàng công chúa đang nằm tựa lưng trên một chiếc ghế dài, ánh mắt dán chặt vào một tờ giấy trong khi những giọt nước mắt lặng lẽ lăn dài trên má xanh xao.
Vừa chỉnh trang bộ lông xanh mướt, vuốt lại chùm mào và vỗ cánh trong chốc lát, con vẹt liền hiên ngang đậu xuống bên cạnh nàng với dáng vẻ hào hoa; rồi giả vờ hạ giọng thật trìu muến, nó cất lời: “Xin hãy lau khô giọt lệ, hỡi vị công chúa xinh đẹp nhất; tôi đến để mang lại sự xoa dịu cho trái tim người.”
Nàng công chúa giật mình khi nghe tiếng nói, nhưng khi quay đầu lại và chẳng thấy gì ngoài một chú chim nhỏ mặc áo xanh đang gật gù cúi chào trước mặt mình, nàng liền thở dài: “Than ôi! Ngươi có thể mang lại sự xoa dịu nào cơ chứ, khi bản thân ngươi chỉ là một con vẹt?”
Con vẹt cảm thấy bị chọc tức trước câu hỏi đó. Nó đáp: “Tôi từng an ủi rất nhiều quý bà xinh đẹp trong quãng đời của mình; nhưng thôi hãy gác chuyện đó lại. Hiện tại tôi đến đây với tư cách là sứ giả của một vị hoàng tử vương giả. Hãy biết rằng Ahmed, hoàng tử của Granada, đã đến để tìm kiếm người, và hiện đang đóng quân ngay bên bờ sông Tagus ngập tràn hoa cỏ.”
Đôi mắt của nàng công chúa xinh đẹp lập tức ánh lên rực rỡ hơn cả những viên kim cương trên vương miện khi nghe những lời đó. Nàng reo lên: “Hỡi chú vẹt ngọt ngào nhất, tin tức của ngươi quả thật vui mừng khôn tả, bởi ta đã kiệt sức và mệt mỏi, suýt chết vì nghi ngờ sự chung thủy của Ahmed. Hãy nhanh chân quay lại và nói với chàng rằng những lời trong bức thư của chàng đã được khắc sâu vào trái tim ta, và thơ ca của chàng chính là thức ăn nuôi dưỡng tâm hồn ta. Tuy nhiên, hãy nhắn chàng rằng chàng phải chuẩn bị để chứng minh tình yêu của mình bằng sức mạnh vũ trang; ngày mai là sinh nhật lần thứ mười bảy của ta, khi vua cha tổ chức một đại hội võ nghệ; sẽ có rất nhiều hoàng tử bước vào võ đài, và bàn tay ta sẽ là phần thưởng cho kẻ chiến thắng.”
Con vẹt lại tung cánh bay lên, lướt qua những lùm cây và quay trở lại nơi hoàng tử đang mòn mỏi ngóng chờ. Niềm hạnh phúc tột cùng của Ahmed khi tìm thấy nguyên mẫu của bức chân dung được tôn thờ, lại còn phát hiện ra nàng cũng tình cảm và chung thủy, chỉ có thể được cảm nhận bởi những phàm nhân may mắn từng hiện thực hóa những giấc mơ ban ngày và biến một cái bóng thành sự thật. Tuy nhiên, vẫn còn một điều làm vẩn đục niềm hân hoan của chàng — giải đấu sắp cận kề này. Trên thực tế, bờ sông Tagus đã lấp lánh vũ khí và vang dội tiếng kèn của các hiệp sĩ khác nhau, những kẻ cùng đoàn tùy tùng kiêu hãnh đang phi ngựa tiến về Toledo để tham dự nghi lễ. Chính vì sao từng chi phối vận mệnh của hoàng tử cũng đã chi phối vận mệnh của nàng công chúa, và cho đến sinh nhật lần thứ mười bảy, nàng đã bị giam cầm cách ly khỏi thế giới nhằm bảo vệ nàng khỏi thứ tình cảm lãng mạn. Tuy nhiên, tiếng tăm về sắc đẹp của nàng không những không bị mai một mà còn được tôn lên gấp bội nhờ sự cách ly ấy. Rất nhiều hoàng tử quyền lực đã tranh giành bàn tay nàng; và vua cha, một vị quân vương cực kỳ cáo già, để tránh gây thù chuốc oán bằng sự thiên vị, đã đẩy họ ra chiến trường để phân định thắng thua bằng vũ lực. Trong số các đối thủ cạnh tranh có không ít kẻ nổi danh về sức mạnh và võ nghệ. Thật là một tình thế nan giải cho tên tuổi bất hạnh Ahmed, khi chàng chẳng có vũ khí trong tay và cũng chẳng hề có kỹ năng rèn luyện hiệp sĩ! Chàng tự thốt lên: “Ta đúng là một vị hoàng tử bất hạnh khi được nuôi dưỡng trong chốn thâm nghiêm dưới con mắt của một nhà triết học! Đại số và triết học thì có ích gì trong chuyện tình yêu cơ chứ? Than ôi, Eben Bonabben! Tại sao ông lại quên dạy ta cách điều khiển binh khí chứ?” Nghe thấy vậy, con cú mèo bèn phá vỡ sự im lặng, mở đầu bài diễn văn bằng một câu cảm thán sùng đạo, bởi nó vốn là một tín đồ Hồi giáo sùng đạo.
Nó reo lên: “Allah Akbar! Chúa thật vĩ đại! Trong tay Ngài nắm giữ mọi điều bí mật — chỉ có Ngài mới chi phối vận mệnh của các hoàng tử! Hãy biết rằng, hỡi hoàng tử, vùng đất này tràn ngập những điều huyền bí, bị che giấu khỏi tất cả mọi người ngoại trừ những kẻ biết mày mò tìm kiếm tri thức trong bóng tối như tôi. Hãy biết rằng trong ngọn núi lân cận có một hang động, trong hang động ấy có một chiếc bàn bằng sắt, trên chiếc bàn đó đặt một bộ giáp ma thuật, và bên cạnh chiếc bàn là một con chiến mã bị yểm bùa. Tất cả đã bị giam cầm ở đó qua rất nhiều thế hệ.”
Hoàng tử trố mắt ngạc nhiên, trong khi con cú mèo chớp chớp đôi mắt tròn xoe to lớn và dựng ngược tai lên để tiếp tục kể.
“Nhiều năm về trước, tôi từng tháp tùng phụ thân đến những vùng này trong một chuyến du ngoạn các điền trang của ngài, và chúng tôi đã trú ngụ trong hang động đó; nhờ vậy mà tôi biết được điều bí mật này. Đó là một truyền thuyết trong gia tộc mà tôi từng nghe từ ông nội khi còn là một chú cú con, rằng bộ áo giáp này thuộc về một gã phù thủy người Moor từng trốn vào hang động khi Toledo bị người Kitô giáo chiếm đóng, và chết tại đây, để lại con chiến mã cùng vũ khí của hắn dưới một lời nguyền huyền bí, tuyệt đối không được sử dụng bởi ai khác ngoài một tín đồ Hồi giáo, và chỉ được phép dùng từ lúc mặt trời mọc cho đến giữa trưa. Trong khoảng thời gian đó, bất kỳ ai sử dụng chúng cũng sẽ đánh bại mọi đối thủ.”
Ahmed reo lên: “Đủ rồi: chúng ta hãy đi tìm hang động đó!”
Dưới sự dẫn đường của vị cố vấn truyền thuyết, hoàng tử đã tìm ra hang động nằm ở một trong những ngõ ngách hoang vu nhất của những vách đá hiểm trở bao quanh Toledo. Không một ánh mắt rình mò nào của loài cú hay kẻ sưu tầm cổ vật có thể phát hiện ra lối vào của nó. Một ngọn đèn táng độc tôn với thứ dầu vĩnh cửu tỏa ra thứ ánh sáng trang nghiêm khắp nơi. Trên chiếc bàn sắt giữa lòng hang động đặt bộ giáp ma thuật, dựa vào nó là ngọn giáo, và đứng bên cạnh là một con chiến mã Ả Rập đã được trang bị đầy đủ yên cương cho chiến trận, nhưng lại bất động như một bức tượng. Bộ giáp vẫn sáng lấp lánh và không một vết nhơ hệt như khi nó tỏa sáng thời cổ đại; con chiến mã có vóc dáng tuyệt vời như thể vừa mới bước ra từ bãi cỏ; và khi Ahmed đặt tay lên cổ nó, nó liền dậm chân xuống đất và cất lên một tiếng hò reo lanh lảnh đầy phấn khích làm rung chuyển cả những bức tường hang động. Được trang bị đầy đủ “ngựa, người cưỡi và vũ khí để mặc” như thế, hoàng tử quyết định sẽ nghênh chiến toàn bộ võ đài trong giải đấu sắp tới.
Buổi sáng định mệnh cuối cùng cũng đến. Sân đấu cho trận chiến được chuẩn bị sẵn tại Vega, tức vùng đồng bằng nằm ngay bên dưới những bức tường vách đá của Toledo, nơi các khán đài và ghế ngồi đã được dựng lên cho khán giả, phủ đầy thảm thêu lộng lẫy và được che nắng bằng những tấm bạt lụa. Tất cả những giai nhân của xứ sở đều tề tựu trên các khán đài đó, trong khi bên dưới là những hiệp sĩ giắt đầy lông vũ trên nón cùng các tiểu đồng, giáp sĩ đang cưỡi ngựa dạo bước, nổi bật giữa số đó là các vị hoàng tử chuẩn bị tranh tài trong võ đài. Tuy nhiên, mọi giai nhân của xứ sở đều bị lu mờ khi Công chúa Aldegonda xuất hiện trong lầu ngự uy nghi, lần đầu tiên phô bày dung mạo trước ánh mắt ngưỡng mộ của thế gian. Một tiếng thì thầm ngạc nhiên lan truyền qua đám đông trước vẻ đẹp tuyệt trần của nàng; và các vị hoàng tử vốn chỉ đăng ký tranh tài dựa trên tin đồn về nhan sắc của nàng nay lại càng cảm thấy sục sôi gấp bội cho cuộc chiến.
Tuy nhiên, nàng công chúa trông có vẻ ưu tư. Sắc thái cứ đến rồi đi trên má nàng, và đôi mắt nàng đảo đi với một biểu cảm bồn chồn, bất an khắp đám đông hiệp sĩ rực rỡ lông vũ. Tiếng kèn chuẩn bị tấu lên cho cuộc chạm trán thì sứ giả hô vang sự xuất hiện của một hiệp sĩ lạ mặt; và Ahmed phi ngựa bước vào võ đài. Một chiếc mũ sắt bằng thép nạm đá quý vươn cao trên chiếc khăn turban của chàng; giáp ngực chạm nổi vàng; mã tấu và dao găm đều là sản phẩm thủ công xứ Fez, lấp lánh những viên đá quý. Một chiếc khiên tròn được vắt trên vai, và trong tay chàng cầm ngọn giáo mang phép thuật. Yên cương của con chiến mã Ả Rập được thêu thùa lộng lẫy quét sát mặt đất, còn chú ngựa kiêu hãnh thì lồng lộn, hếch mũi ngửi không khí và hí vang đầy phấn khích khi được nhìn thấy lại chiến trận. Phong thái cao ngạo và thướt tha của hoàng tử đập vào mắt mọi người, và khi danh hiệu của chàng được xướng lên — “Người hành hương vì tình yêu” — một sự xôn xao, náo động bao trùm toàn bộ các quý cô trên khán đài.
Tuy nhiên, khi Ahmed tiến đến khu vực võ đài, các lối vào đã bị đóng sập trước mặt chàng: người ta bảo rằng chỉ có các hoàng tử mới được chấp nhận tham gia tranh tài. Chàng liền tuyên bố tên tuổi và tước vị của mình. Mọi chuyện còn tồi tệ hơn nữa! — chàng là một tín đồ Hồi giáo, và không thể tham gia một giải đấu nơi phần thưởng là bàn tay của một nàng công chúa Kitô giáo.
Các hoàng tử đối thủ vây quanh chàng với vẻ mặt kiêu ngạo, đầy đe dọa; và một tên có thái độ xấc láo cùng thân hình vạm vỡ lực lưỡng như lực sĩ Hercules đã cười nhạo vóc dáng mảnh khảnh, trẻ trung của chàng, đồng thời châm chọc danh hiệu lãng mạn ấy. Cơn giận của hoàng tử bùng nổ. Chàng thách thức đối thủ bước vào cuộc giao tranh. Họ lùi ra xa, quay đầu ngựa và lao vào nhau; và chỉ với cú chạm đầu tiên của ngọn giáo ma thuật, gã xấc láo lực lưỡng ấy đã bị hất văng khỏi yên ngựa. Lúc này, lẽ ra hoàng tử nên dừng lại, nhưng than ôi! Chàng phải đối phó với một cỗ chiến mã và bộ giáp mang tính ma quái; một khi đã xung trận, chẳng có thứ gì có thể kiểm soát được chúng. Con chiến mã Ả Rập lao thẳng vào giữa tâm điểm của đám đông; ngọn giáo hất văng mọi thứ cản đường; vị hoàng tử dịu chuẩn bị cuốn cuồng càn quét khắp võ đài, biến nơi đây thành bãi rác của cả kẻ sang lẫn người hèn, cả người lịch thiệp lẫn kẻ phàm tục, trong lòng ngập tràn sự tiếc nuối cho những chiến công bất đắc dĩ của chính mình. Nhà vua nổi giận lôi đình trước hành vi lăng mạ thần dân lẫn khách quý này. Ngài hạ lệnh điều toàn bộ lính canh ra trận — nhưng hễ cứ xông lên là chúng lại bị hất ngã ngựa. Nhà vua tự mình cởi bỏ áo bào, cầm lấy khiên và giáo, ngự ngựa xuất trận để răn đe kẻ lạ mặt bằng chính sự uy nghi của bậc chí tôn. Than ôi! Đấng chí tôn cũng chẳng khá khẩm hơn những kẻ phàm trần là bao; chiến mã và ngọn giáo chẳng kiêng nể bất kỳ ai; khiến Ahmed hoảng hốt khi thấy mình lao thẳng đầy uy lực vào nhà vua, và chỉ trong chớp mắt, đôi chân vương giả đã chổng ngược lên trời còn chiếc vương miện thì lăn lóc trong bụi đất.
Đúng lúc này, mặt trời đã lên đến đỉnh đầu; bùa phép ma thuật phục hồi sức mạnh; con chiến mã Ả Rập lao vụt qua đồng băng, nhảy qua hàng rào, phóng thẳng xuống dòng Tagus, bơi qua dòng nước xiết, chở vị hoàng tử đang thở hổn hển trong ngỡ ngàng trở lại hang động, rồi trở về vị trí cũ bên chiếc bàn sắt hệt như một bức tượng. Hoàng tử vui mừng khôn xiết nhảy xuống ngựa, cất lại bộ giáp để chờ đợi những phán quyết tiếp theo của số phận. Rồi ngồi xuống trong hang, chàng trầm ngâm suy nghĩ về tình thế tuyệt vọng mà con chiến mã cùng bộ giáp ma quái này đã đẩy chàng vào. Chắc chắn chàng sẽ chẳng bao giờ dám bén mảng quay lại Toledo sau khi gây ra nỗi ô nhục tột cùng cho giới hiệp sĩ và hành vi lăng mạ nhà vua như thế. Nàng công chúa sẽ nghĩ gì về một chiến tích thô bạo và hỗn loạn đến thế cơ chứ? Tràn ngập lo âu, chàng lại cử những sứ giả có cánh của mình đi thu thập tin tức. Con vẹt bay đến tất cả các tụ điểm công cộng cùng những nơi đông đúc trong thành phố, và chẳng mấy chốc đã trở về với một bồ chuyện phiếm. Toàn bộ Toledo đang chìm trong hoảng loạn. Nàng công chúa đã ngất lỉu và được đưa về cung điện; giải đấu kết thúc trong hỗn loạn; ai nấy đều bàn tán về sự xuất hiện bất ngờ, những chiến tích phi thường cùng sự biến mất kỳ lạ của hiệp sĩ Hồi giáo. Người thì phán đoán hắn là một gã phù thủy người Moor; kẻ thì nghĩ hắn là một con quỷ hóa thân thành người, trong khi số khác lại kể về những truyền thuyết về các chiến binh bị yểm bùa ẩn giấu trong các hang động trên núi và cho rằng đây có thể là một trong số họ vừa đột ngột phá hang xông ra. Tất cả đều đồng thuận rằng không một phàm nhân bình thường nào có thể tạo ra những điều kỳ diệu như vậy, hay hất ngã những hiệp sĩ Kitô giáo tài ba và lực lưỡng đến thế.
Con cú mèo bay ra vào ban đêm, lượn lờ quanh thành phố mờ sương, đậu trên các mái nhà và ống khói. Sau đó nó bay vút lên cung điện hoàng gia vốn tọa lạc trên đỉnh một vách đá ở Toledo, lảng vảng quanh các bậc thềm và tường thành, hóng chuyện ở mọi khe cửa và trợn tròn đôi mắt to lồi nhìn chằm chằm vào mọi ô cửa sổ có thắp đèn, khiến hai ba nữ tì phải lên cơn co giật. Phải đợi cho đến khi ánh bình minh xám xịt bắt đầu nhô lên trên đỉnh núi, nó mới trở về sau chuyến lùng sục và thuật lại những gì đã chứng kiến cho hoàng tử nghe.
Nó kể: “Khi đang rình mò quanh một trong những ngọn tháp cao nhất của cung điện, tôi nhìn thấy một nàng công chúa xinh đẹp qua ô cửa sổ. Nàng đang nằm tựa lưng trên một chiếc ghế dài xung quanh là các hầu cận và ngự y, nhưng nàng nhất mực từ chối mọi sự chăm sóc và chữa trị của họ. Khi họ lui ra, tôi nhìn thấy nàng rút ra một bức thư từ ngực áo, đọc nó, hôn lên nó rồi bật lên những tiếng khóc lóc thảm thiết; chứng kiến cảnh đó, dù là một nhà triết học, tôi cũng không khỏi cảm thấy vô cùng xúc động.”
Trái tim nhân hậu của Ahmed vô cùng đau đớn trước tin tức này. Chàng thốt lên: “Những lời của ông quá chuẩn xác, hỡi nhà thông thái Eben Bonabben; lo âu, sầu muộn và những đêm trắng chính là định mệnh của kẻ si tình. Mong Allah bảo vệ công chúa khỏi ảnh hưởng hủy diệt của thứ gọi là tình yêu này!”
Những thông tin tiếp theo từ Toledo đã củng cố thêm báo cáo của con cú mèo. Thành phố đang chìm trong sự bất an và hoảng loạn. Nàng công chúa được đưa lên ngọn tháp cao nhất của cung điện, mọi lối dẫn đến đó đều được canh gác nghiêm ngặt. Trong khi đó, một căn bệnh trầm uất gặm nhấm đã quật ngã nàng, chẳng ai tài nào đoán ra nguyên nhân — nàng từ chối ăn uống và phớt lờ mọi lời an ủi. Những ngự y tài giỏi nhất đã thử dùng mọi y thuật nhưng đều vô ích; người ta cho rằng nàng đã bị ai đó yểm bùa ma thuật, và nhà vua đã ban chiếu chỉ tuyên bố rằng bất kỳ ai chữa khỏi bệnh cho nàng sẽ nhận được viên ngọc quý giá nhất trong kho báu hoàng gia.
Khi con cú mèo đang gà gật trong một góc phòng nghe được chiếu chỉ này, nó liền đảo đôi mắt to lớn và trông có vẻ bí ẩn hơn bao giờ hết.
Nó reo lên: “Allah Akbar! Hạnh phúc thay kẻ nào chữa khỏi được căn bệnh đó, nếu hắn biết phải chọn món gì trong kho báu hoàng gia.”
Ahmed hỏi: “Ý ngài là gì, hỡi vị cú mèo khả kính?”
“Hãy lắng nghe, hỡi hoàng tử, những gì tôi sắp kể đây. Ngài phải biết rằng chúng ta, loài cú, là một hội đồng uyên bác và rất hay mày mò nghiên cứu những thứ thâm trầm, bụi bặm. Trong chuyến lùng sục ban đêm vừa qua quanh các mái vòm và tháp pháo của Toledo, tôi đã phát hiện ra một học viện gồm những con cú cổ ngoạn. Chúng tổ chức các buổi họp mặt trong một ngọn tháp vòm lớn, nơi cất giữ kho báu hoàng gia. Tại đây, chúng đang thảo luận về hình dáng, chữ khắc và hoa văn của những món ngọc ngàu, châu báu cổ xưa, những chiếc bình bằng vàng bạc chất đống trong kho báu, phong cách của từng quốc gia và thời đại; nhưng chủ yếu chúng hứng thú với một số thánh tích và bùa hộ mệnh vẫn còn nằm trong kho báu kể từ thời vua Roderick xứ Goth. Trong số đó có một chiếc hộp bằng gỗ đàn hương được niêm phong bằng các dải thép mang phong cách phương Đông, trên đó khắc những ký tự huyền bí mà chỉ một vài kẻ uyên bác mới đọc được. Chiếc hộp này cùng dòng chữ khắc đã chiếm thời gian của học viện qua nhiều phiên họp, gây ra không ít tranh cãi dài dòng và nghiêm túc. Vào thời điểm tôi ghé thăm, một con cú rất già vừa mới từ Ai Cập đến đang đậu trên nắp hộp, giảng bài về dòng chữ khắc đó và chứng minh từ nó rằng chiếc hộp chứa tấm thảm lụa trên ngai vàng của vua Solomon thông thái; thứ chắc chắn đã được mang đến Toledo bởi những người Do Thái tìm kiếm nơi ẩn náu sau sự sụp đổ của thành Jerusalem.”
Khi con cú mèo kết thúc bài diễn văn cổ ngoạn, hoàng tử chìm đắm trong suy ngẫm một lúc lâu. Chàng nói: “Ta từng nghe nhà thông thái Eben Bonabben kể về những công dụng tuyệt vời của chiếc bùa hộ mệnh đó, thứ đã biến mất khi Jerusalem sụp đổ và từng được cho là đã thất truyền đối với nhân loại. Chắc chắn nó vẫn là một bí ẩn được niêm phong đối với những người Kitô giáo ở Toledo. Nếu ta có thể chiếm lấy tấm thảm đó, vận may của ta sẽ được đảm bảo.”
Hôm sau, hoàng tử cởi bỏ y phục lộng lẫy, khoác lên mình bộ trang phục giản dị của một gã Ả Rập vùng sa mạc. Chàng nhuộm làn da của mình thành màu rám nắng, và sẽ chẳng có ai nhận ra ở chàng vị chiến sĩ lừng lẫy từng gây ra bao sự ngưỡng mộ lẫn kinh hoàng tại giải đấu ngày nào. Với cây gậy trên tay, chiếc bị bên hông và một chiếc ống sáo mục đồng nhỏ, chàng lên đường đến Toledo. Khi xuất hiện tại cổng cung điện hoàng gia, chàng tuyên bố mình là một ứng viên ứng cử phần thưởng được treo giải cho việc chữa bệnh cho công chúa. Lũ lính canh suýt thì dùng gậy gộc đuổi cổ chàng đi. Bọn chúng nói: “Một gã Ả Rập lang thang như mày thì tài cán gì mà đòi làm trong một vụ việc mà những kẻ uyên bác nhất xứ sở này đã bó tay?” Tuy nhiên, nhà vua đã nghe thấy sự náo động và hạ lệnh đưa gã người Ả Rập vào yết kiến.
Ahmed thưa rằng: “Hỡi bệ hạ quyền năng, trước mặt ngài đây là một người Ả Rập du mục Bedouin, kẻ mà phần lớn cuộc đời đã trải qua trong sự tịch mịch của sa mạc. Ai cũng biết rằng những chốn thâm nghiêm ấy chính là nơi tụ tập của lũ quỷ dữ và tà linh, những kẻ chuyên quấy nhiễu chúng tôi, những người mục đồng tội nghiệp trong những canh gác cô đơn, xâm nhập và chiếm đoạt bầy gia súc, thậm chí đôi khi làm cho cả những con lạc đà hiền lành cũng trở nên điên cuồng; để chống lại chúng, bùa chú phản kháng của chúng tôi chính là âm nhạc; và chúng tôi có những giai điệu truyền thuyết được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác mà chúng tôi tụng niệm và thổi sáo để xua đuổi những tà linh này. Tôi xuất thân từ một dòng dõi có năng khiếu và sở hữu sức mạnh này ở mức độ tối đa. Nếu đó là bất kỳ ảnh hưởng tà ác nào đang yểm bùa con gái ngài, tôi xin lấy cái đầu ra đảm bảo sẽ giải thoát nàng khỏi sự kiềm kìm kẹp đó.”
Nhà vua, một người hiểu biết và tường tận về những bí mật tuyệt vời mà người Ả Rập sở hữu, bỗng dâng trào niềm hy vọng trước lời nói đầy tự tin của hoàng tử. Ngài dẫn thẳng chàng đến ngọn tháp cao được bảo vệ bởi nhiều lớp cửa, nơi căn phòng của công chúa nằm ở đỉnh tháp. Những ô cửa sổ mở ra một khoảng sân hiên có lan can, phóng tầm mắt bao quát toàn bộ Toledo và vùng đồng quê xung quanh. Các cửa sổ đều được che kín, bởi nàng công chúa đang nằm bên trong, là nạn nhân của nỗi buồn gặm nhấm khước từ mọi sự xoa dịu.
Hoàng tử ngồi xuống sân hiên và tấu lên một số giai điệu Ả Rập hoang dã bằng ống sáo mục đồng mà chàng đã học được từ các hầu cận ở Generalife tại Granada. Nàng công chúa vẫn bất động, và các bác sĩ có mặt ở đó đều lắc đầu mỉm cười đầy hoài nghi và khinh miệt. Cuối cùng, hoàng tử hạ ống sáo xuống, và cất tiếng ca những vần thơ tình ái trong bức thư từng tuyên bố tình cảm của mình theo một giai điệu mộc mạc.
Nàng công chúa nhận ra giai điệu — niềm vui phơi phới trào dâng trong tim nàng; nàng ngẩng đầu lên lắng nghe; nước mắt trào ra khóe mi và tuôn rơi trên đôi má; lồng ngực nàng phập phồng với muôn vàn cảm xúc hỗn độn. Nàng suýt thì cất lời đòi đưa người nghệ sĩ vào diện kiến, nhưng sự e thẹn của thiếu nữ đã giữ nàng im lặng. Nhà vua đọc được mong muốn của con gái, và theo lệnh ngài, Ahmed được dẫn vào phòng. Đôi uyên ương vô cùng kín đáo: họ chỉ trao nhau những ánh nhìn, nhưng những ánh nhìn đó lại chứa đựng ngàn vạn ý nghĩa. Chưa bao giờ chiến thắng của âm nhạc lại trọn vẹn đến thế. Sắc hồng đã trở lại trên đôi má mềm mại của công chúa, sự tươi tắn quay về trên đôi môi, và ánh sáng long lanh đượm buồn lại ngự trị trong đôi mắt nàng.
Toàn bộ các ngự y có mặt đều trố mắt nhìn nhau kinh ngạc. Nhà vua nhìn người nghệ sĩ Ả Rập với sự ngưỡng mộ pha lẫn kính sợ. Ngài thốt lên: “Hỡi chàng trai tuyệt vời! Từ nay ngươi sẽ là ngự y trưởng trong triều đình của ta, và ta sẽ không thèm dùng bất kỳ đơn thuốc nào khác ngoài âm nhạc của ngươi. Trước mắt hãy nhận lấy phần thưởng của ngươi đi, viên ngọc quý giá nhất trong kho báu của ta.”
Ahmed đáp: “Hỡi bệ hạ, tôi chẳng màng đến vàng bạc châu báu hay đá quý. Ngài có một báu vật lưu truyền từ những người Hồi giáo từng làm chủ Toledo — một chiếc hộp bằng gỗ đàn hương chứa một tấm thảm lụa: xin hãy ban cho tôi chiếc hộp đó, và tôi hoàn toàn mãn nguyện.”
Tất cả những người có mặt đều ngạc nhiên trước sự khiêm tốn của gã người Ả Rập, và càng kinh ngạc hơn nữa khi chiếc hộp gỗ đàn hương được mang ra và tấm thảm được kéo ra ngoài. Nó được làm bằng lụa xanh cao cấp, phủ đầy những ký tự tiếng Hebrew và Chaldaic. Các ngự y trong triều nhìn nhau, nhún vai và mỉm cười trước sự ngây ngô của vị ngự y mới nổi này, khi hắn ta lại có thể bằng lòng với một phần thưởng cỏn con như thế.
Hoàng tử nói: “Tấm thảm này từng bao bọc ngai vàng của vua Solomon thông thái; nó rất xứng đáng được trải dưới đôi chân của cái đẹp.”
Nói đoạn, chàng trải nó lên sân hiên bên dưới một chiếc ghế Ottoman vừa được mang ra cho công chúa; rồi ngồi xuống dưới chân nàng —
Chàng cất lời: “Kẻ nào có thể chống lại những gì đã được viết trong cuốn sách định mệnh cơ chứ? Kìa hãy chứng kiến lời tiên tri của các chiêm tinh gia đã trở thành hiện thực. Hãy biết rằng, hỡi nhà vua, con gái ngài và ta đã thầm yêu nhau từ lâu. Xin hãy nhận ra ở ta đây, người hành hương vì tình yêu!”
Những lời đó vừa dứt khỏi môi chàng thì tấm thảm bay vút lên không trung, chở theo hoàng tử và công chúa. Nhà vua cùng các ngự y đờ đẫn há hốc miệng dõi theo cho đến khi nó trở thành một chấm nhỏ trên bầu ngực trắng ngần của đám mây, rồi biến mất vào vòm trời xanh thẳm.
Nhà vua giận tím mặt triệu tập quan thủ khố. Ngài quát lớn: “Thế này là thế nào, sao ngươi lại để một kẻ ngoại đạo chiếm được báu vật hộ mệnh nhường ấy cơ chứ?”
“Thưa bệ hạ, chúng thần nào biết bản chất của nó, cũng chẳng thể giải mã dòng chữ khắc trên chiếc hộp. Nếu đó thực sự là tấm thảm của ngai vàng vua Solomon thông thái, nó chắc chắn mang sức mạnh ma thuật và có thể vận chuyển chủ nhân của nó bay lượn qua không trung từ nơi này đến nơi khác.”
Nhà vua triệu tập một đại quân hùng hậu và lên đường tiến đánh Granada để truy đuổi hai kẻ trốn chạy. Cuộc hành quân dài đằng đẵng và đầy gian khổ. Khi hạ trại ở Vega, ngài cử một sứ giả đến đòi lại công chúa. Chính nhà vua bước ra với toàn bộ triều thần để đón tiếp ngài. Và trong vị vua ấy, ngài nhận ra chính là người nghệ sĩ giả danh ngày nào, bởi Ahmed đã kế vị ngai vàng sau cái chết của phụ vương, và nàng công chúa Aldegonda xinh đẹp chính là hoàng hậu của chàng.
Vị vua Kitô giáo nhanh chóng được xoa dịu khi phát hiện ra con gái mình vẫn được tiếp tục giữ vững đức tin; không phải vì ông ta đặc biệt sùng đạo, mà bởi tôn giáo luôn là vấn đề danh dự và phép tắc đối với các bậc vương giả. Thay vì những trận chiến đẫm máu là một chuỗi các bữa tiệc và lễ hội ăn mừng, sau đó nhà vua hài lòng quay trở về Toledo, còn đôi trẻ tiếp tục trị vì hạnh phúc lẫn khôn ngoan tại Alhambra.
Cũng cần phải nói thêm rằng, con cú mèo và con vẹt đều lần lượt tự túc di chuyển chậm rãi theo sau hoàng tử đến Granada; con cú di chuyển bằng đường ban đêm và dừng chân ở các điền trang gia truyền khác nhau của dòng họ; trong khi con vẹt thì tỏa sáng trong các vòng tròn vui vẻ của mọi thị trấn và thành phố dọc đường đi.
Ahmed đã biết ơn đền đáp những dịch vụ mà chúng từng cất công thực hiện trong chuyến hành hương của chàng. Chàng phong con cú mèo làm thủ tướng, còn con vẹt làm quan quản lý nghi thức triều đình. Thật thừa thãi khi nói rằng chưa từng có một vương quốc nào được cai trị một cách khôn ngoan hơn, và một triều đình nào được điều hành với sự chuẩn mực chính xác đến thế.