Alhambra

Lượt đọc: 62 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Một Chuyến Dạo Bước Chốn Non Cao

❊ ❊ ❊

Vào buổi chiều tà, khi cái nắng oi ả đã dịu bớt, tôi thường hay khuây khỏa bằng cách dạo bước thật xa qua những ngọn đồi lân cận và những thung lũng râm mát thẳm sâu. Đồng hành cùng tôi là gã tùy tùng kiêm sử gia của tôi, Mateo – kẻ mà trong những dịp như thế, tôi hoàn toàn buông thả cho cái bản tính thích ba hoa của hắn; và dường như chẳng có mỏm đá, tàn tích, đài phun nước vỡ nát, hay khe núi hoang vắng nào mà hắn lại khônga có sẵn dăm ba câu chuyện kỳ quặc, hoặc hơn thế nữa, là những truyền thuyết vàng son; bởi chẳng có một tên khốn khổ nào lại hào phóng ban phát những kho báu giấu kín như hắn.

Trong một lần dạo chơi như thế, Mateo tỏ ra cởi mở hơn mọi khi. Lúc ấy là chập tối, chúng tôi rảo bước rời khỏi Cổng Công Lý uy nghi, đi lên con đường mòn ngập bóng cây cho đến khi tới một lùm cây vả và lựu nằm dưới chân Tháp Bảy Tầng (de los siete suelos) – chính là tòa tháp nơi Boabdil được cho là đã bước ra khi hắn đầu hàng kinh đô của mình. Tại đây, chỉ tay vào một vòm cửa thấp ở phần móng, Mateo kể cho tôi nghe về một con yêu quái hoặc quỷ lùn kỳ dị, tương truyền đã ám ảnh ngọn tháp này từ thời người Moor, và canh giữ kho báu của một vị vua Hồi giáo. Thỉnh thoảng, nó xuất hiện vào lúc nửa đêm, càn quét qua các lối đi của Alhambra và những con phố ở Granada trong hình dạng một con ngựa không đầu, bị đuổi theo bởi sáu con chó với những tiếng gầm thét và hú hoạ đáng sợ.

– Nhưng chính anh đã bao giờ chạm trán nó trong những chuyến dạo chơi của mình chưa, hở Mateo? – tôi gặng hỏi.

– Thưa Ngài, ơn Chúa là chưa! Nhưng ông nội thợ may của tôi từng quen biết vài người đã tận mắt nhìn thấy nó, bởi hồi thời ông ấy, nó hoành hành thường xuyên hơn bây giờ; lúc thì mang hình thù này, lúc lại hình thù khác. Ai ở Granada cũng từng nghe về con Belludo, vì các bà già và vú em thường dùng nó để dọa cho trẻ con nín khóc khi chúng quấy khóc. Người ta bảo đó là linh hồn của một vị vua Moor độc ác, kẻ đã sát hại sáu người con trai rồi chôn cất họ trong những căn hầm này, và rằng họ quay lại săn đuổi hắn vào ban đêm để trả thù.

Tôi xin miễn bàn sâu về những chi tiết kỳ quái do gã Mateo ngây ngô kể lại xoay quanh hồn ma đáng gờm này – một đề tài từ lâu đã trở thành món ăn tinh thần quen thuộc trong các câu chuyện ru con và truyền thuyết dân gian tại Granada, đồng thời cũng được một sử gia kiêm nhà địa lý học cổ kính và uyên bác nhắc đến một cách trân trọng.

Rời khỏi công trình đầy biến cố ấy, chúng tôi tiếp tục hành trình, đi dọc theo những vườn cây ăn quả trĩu quả của Generalife, nơi có hai hoặc ba con chim sơn ca đang cất lên những khúc ca tuyệt mỹ. Phía sau những vườn cây này, chúng tôi đi qua một loạt bể chứa nước của người Moor, với một cánh cửa được đục khoét vào lòng vách núi nhưng đã bị bịt kín. Mateo cho biết, những cái bể này từng là chốn tắm lột ưa thích của hắn và lũ bạn thời niên thiếu, cho đến khi chúng bị dọa cho khiếp vía bởi câu chuyện về một tên Moor gớm ghiếc thường chui ra từ cánh cửa trong vách đá để bắt cóc những kẻ bơi lội bất cẩn.

Bỏ lại đằng sau những cái bể bị ám ấy, chúng tôi tiếp tục cuộc dạo chơi lên một lối đi la-mã cô độc uốn lượn giữa những ngọn đồi, để rồi chẳng mấy chốc lại thấy mình chìm giữa chốn núi non hoang dã và u sầu, cây cối xơ xác, đâu đó điểm xuyết vài nhúm thảm thực vật còi cọc. Mọi thứ lọt vào tầm mắt đều khắc nghiệt và cằn cỗi, khiến thật khó lòng hình dung rằng chỉ cách đó một đoạn ngắn phía sau chính là Generalife với những vườn cây nở hoa và các bậc thềm rợp bóng, và rằng chúng ta đang ở sát bên Granada kiều diễm – thành phố của những lùm cây và đài phun nước. Nhưng bản chất của Tây Ban Nha vốn là thế; hoang dã và lạnh lùng ngay khi vừa thoát khỏi bàn tay canh tác; sa mạc và khu vườn luôn song hành bên nhau.

Con hẻm núi chật hẹp mà chúng tôi đang băng qua, theo lời Mateo, được gọi là el Barranco de la tinaja, tức khe núi cái vò, bởi ngày xưa người ta từng tìm thấy ở đây một chiếc vò chứa đầy vàng của người Moor. Đầu óc tội nghiệp của Mateo lúc nào cũng tơ tưởng đến những truyền thuyết vàng son ấy.

– Nhưng ý nghĩa của cây thánh giá tôi thấy đằng kia trên đống đá trong khúc hẻm núi chật hẹp ấy là gì vậy?

– Ồ, chẳng có gì đâu ạ – một người dẫn la đã bị sát hại ở đó cách đây vài năm.

– Thế ra, hở Mateo, các anh có cả cướp bóc và kẻ sát nhân ngay sát cổng pháo đài Alhambra cơ à?

– Dạ không hẳn lúc này đâu thưa Ngài; đó là chuyện ngày trước, khi quanh pháo đài có rất nhiều kẻ lang thang vô loại; nhưng giờ chúng đã bị quét sạch hết rồi. Không phải là đám ligan sống trong những hang động dọc sườn đồi ngay sát pháo đài không có kẻ nào làm được chuyện tày trời, nhưng dạo quanh đây chúng tôi chẳng có vụ án mạng nào từ lâu lắm rồi. Kẻ sát hại người dẫn la đã bị treo cổ ngay trong pháo đài.

Con đường mòn của chúng tôi tiếp tục dẫn ngược lên khe núi, bên trái là một ngọn đồi hiểm trở, trơ trọi mang tên "Silla del Moro", hay Ghế của người Moor, xuất phát từ truyền thuyết đã nhắc đến ở trên rằng vị vua bất hạnh Boabdil từng trốn chạy đến đó trong một cuộc nổi dậy của dân chúng, và ngồi bệt suốt cả ngày trên đỉnh đá, đau đớn nhìn xuống thành phố đang phân rẽ bè phái của mình.

Cuối cùng, chúng tôi cũng đặt chân lên phần cao nhất của mũi đất nhìn xuống Granada, nơi được gọi là núi Mặt Trời. Buổi chiều đang dần buông xuống; ánh hoàng hôn vừa vặn nhuộm vàng những đỉnh cao chót vót. Thấp thoáng đâu đó, ta có thể bắt gặp một người mục đồng cô độc đang lùa đàn gia súc xuống triền đồi để vào chuồng qua đêm, hoặc một phu dắt la cùng những con vật lầm lũi bước đi trên con đường núi nhằm kịp về đến cổng thành trước khi trời tối.

Chẳng mấy chốc, tiếng chuông nhà thờ vang ngân trầm đục từ các hẻm núi vọng lên, báo hiệu giờ "oration" hay giờ cầu nguyện. Âm thanh ấy được đáp lại từ tháp chuông của mọi nhà thờ, và từ những hồi chuông ngọt ngào của các tu viện ẩn mình giữa núi non. Người mục đồng dừng bước bên rào chuồng trên sườn đồi, người dắt la khựng lại giữa đường; ai nấy đều cất mũ và đứng lặng trong giây lát, thì thầm lời cầu nguyện buổi chiều. Luôn có một vẻ gì đó trang nghiêm đầy lôi cuốn trong phong tục này, khi mà theo một tín hiệu du dương, mọi con người trên khắp xứ sở cùng đồng lòng hướng về Chúa trong cùng một khoảnh khắc để dâng lời cảm tạ vì những ân huệ trong ngày. Nó bao phủ lên đất trời một sự thánh thiện thoáng qua, và cảnh mặt trời lặn trong toàn bộ vẻ tráng lệ của nó càng làm tăng thêm phần trang nghiêm cho khung cảnh.

Trong trường hợp này, hiệu ứng ấy càng được đẩy lên cao nhờ nét hoang dã và quạnh hiu của chốn đây. Chúng tôi đang đứng trên đỉnh núi Mặt Trời hoang vu và đổ nát, nơi những cái bể chứa nước, cisterns cùng nền móng mục nát của các công trình quy mô từng gợi nhắc về một thời sầm uất, nhưng giờ đây tất cả chỉ còn lại sự tĩnh lặng và hoang tàn.

Khi chúng tôi đang lang thang giữa những dấu tích của một thời dĩ vãng ấy, chúng tôi bắt gặp một cái hố tròn đâm sâu vào lòng núi; mà Mateo chỉ cho tôi như một trong những kỳ quan và điều bí ẩn của chốn này. Tôi đoán đó là một cái giếng do những người Moor không mệt mỏi đào nên để tìm kiếm nguồn nước tinh khiết nhất của họ. Tuy nhiên, Mateo lại có một câu chuyện khác, và hợp ý hắn hơn nhiều. Theo một truyền thuyết mà cha và ông nội hắn vẫn hằng đinh ninh tin tưởng, đây chính là lối dẫn vào những hang động ngầm trong lòng núi, nơi Boabdil và triều đình của hắn đang bị giam cầm bởi phép thuật, và từ đó họ trút ra ngoài vào ban đêm vào những thời điểm được định sẵn để thăm lại chốn xưa.

– À, thưa Ngài, ngọn núi này đầy ắp những điều kỳ diệu kiểu ấy. Ở một nơi khác, từng có một cái hố hơi giống thế này, và ngay phía trong miệng hố có treo lủng lẳng một cái vò sắt bằng một sợi xích; chẳng ai biết trong cái vò đó đựng gì vì nó luôn được đậy kín; nhưng ai nấy đều đoán rằng nó chứa đầy vàng của người Moor. Rất nhiều kẻ từng cố kéo nó lên, vì trông nó có vẻ chỉ với tay là tới; nhưng ngay khoảnh khắc chạm vào, nó sẽ chìm nghỉm xuống tận sâu thẳm, và mãi một thời gian dài sau mới ngoi lên lại. Cuối cùng, có kẻ nghĩ rằng nó chắc chắn đã bị yểm bới bèn dùng cây thánh giá chạm vào nhằm phá giải lời nguyền; và quả thật hắn đã phá giải được thật, bởi cái vò chìm nghỉm biến mất tăm và chẳng bao giờ còn ai nhìn thấy nữa.

– Tất cả điều đó là sự thật, thưa Ngài; vì ông nội tôi là người tận mắt chứng kiến.

– Sao cơ, hở Mateo? Ông ta tận mắt thấy cái vò á?

– Dạ không, thưa Ngài, nhưng ông thấy cái lỗ nơi cái vò từng được treo.

– Thì cũng thế cả thôi, Mateo ạ.

Áp chạng vạng đang buông xuống nhanh chóng – vốn là đặc trưng ngắn ngủi của khí hậu nơi đây – nhắc nhở chúng tôi rời khỏi chốn bị ám này. Khi chúng tôi bước xuống khe núi, bóng dáng người chăn gia súc hay phu dắt la đã hoàn toàn biến mất, chẳng còn âm thanh nào khác ngoài tiếng bước chân của chính chúng tôi và tiếng dế kêu ri ri đơn độc. Những bóng râm trong thung lũng ngày một sẫm lại cho đến khi vạn vật xung quanh chìm vào màn đêm. Chỉ còn đỉnh cao chót vót của Sierra Nevada là hãy còn vương lại một chút ánh sáng ban ngày leo lắt; những đỉnh núi phủ tuyết trắng xóa nổi bật lên giữa nền trời xanh thẫm, trông như thể ở rất gần chúng tôi nhờ bầu không khí vô cùng tinh khiết.

– Ớ sao ngọn Sierra chiều nay trông gần thế! – Mateo thốt lên – cứ như thể ngài có thể đưa tay ra chạm tới; vậy mà nó cách đây tới mấy dặm đường dài đằng đẵng.

Trong lúc hắn đang nói, một ngôi sao xuất hiện trên đỉnh núi tuyết, là ngôi sao duy nhất còn có thể thấy trên bầu trời lúc bấy giờ, tinh khôi, to lớn, rực rỡ và đẹp đẽ đến mức khiến gã Mateo chân chất phải thốt lên những lời trầm trồ thích thú.

– Que estrella hermosa! que clara y limpia es!—No pueda ser estrella mas brillante!

(Ôi một ngôi sao đẹp làm sao! trong trẻo và sáng ngời làm sao!—Không thể có ngôi sao nào rực rỡ hơn thế!)

Tôi từng nhiều lần nhận ra sự nhạy cảm này của những người dân thường Tây Ban Nha trước vẻ đẹp của thiên nhiên. Ánh lấp lánh của một vì sao, vẻ đẹp hay hương thơm của một đóa hoa, sự tinh khiết trong vắt của một dòng suối đều có thể khơi dậy ở họ một thứ niềm vui mang hồn thơ; và khi ấy, ngôn ngữ tráng lệ của họ lại cung cấp biết bao từ ngữ du dương biết mấy để họ giãi bày niềm hân hoan tột độ!

– Nhưng những đốm sáng kia là gì thế, hở Mateo, mà tôi thấy đangấp nháy dọc theo dãy Sierra Nevada, ngay phía dưới vùng tuyết phủ, trông hệt như những ngôi sao, chỉ có điều chúng mang sắc đỏ rực và nằm sát vách núi tối sầm?

– Thưa Ngài, đó là những ngọn lửa do những kẻ đi thu lượm tuyết và băng để cung cấp cho Granada đốt lên. Họ lên núi vào mỗi buổi chiều cùng la và lừa, thay phiên nhau người thì nghỉ ngơi sưởi ấm bên đống lửa, kẻ thì chất đầy băng vào sọt. Sau đó họ bắt đầu xuôi núi để kịp về đến cổng Granada trước khi trời sáng. Dãy Sierra Nevada đó, thưa Ngài, chính là một khối băng giữa lòng Andalusia để giữ cho mọi thứ được mát mẻ vào mùa hè.

Lúc này trời đã tối mịt; chúng tôi đang đi qua khe núi nơi có cây thánh giá dựng lên cho người dẫn la bị sát hại, thì bỗng thấy một loạt đốm sáng đang di chuyển từ đằng xa và có vẻ như đang tiến ngược lên khe núi. Khi đến gần hơn, chúng hóa ra là những ngọn đuốc được cầm bởi một đoàn người kỳ dị khoác đồ đen: đó vốn dĩ là một đám tang đủ ảm đạm vào bất kỳ lúc nào, nhưng lại càng trở nên vô cùng thê lương giữa chốn hoang vu hiu quạnh này.

Mateo bước lại gần và thì thầm vào tai tôi rằng đó là một đám tang đang đưa quan tài đến nghĩa trang nằm giữa những ngọn núi.

Khi đoàn người đi qua, ánh đuốc ảm đạm chiếu rọi lên những đường nét khắc khổ và tang phục của những người đưa tang tạo nên một hiệu ứng kỳ quái khôn tả, nhưng lại vô cùng rợn tóc gáy khi nó hắt lên khuôn mặt của người đã khuất – kẻ mà theo phong tục Tây Ban Nha, được khiêng lộ thiên trên một chiếc cáng mở. Tôi đứng lặng ngắm nhìn theo đoàn người ảm đạm đang khuất dần dọc theo khe núi tối tăm. Nó khiến tôi liên tưởng đến câu chuyện cổ về đoàn quỷ sứ khiêng thi thể một kẻ tội nhân lên miệng núi lửa Stromboli.

– À! Thưa Ngài – Mateo kêu lên – cháu có thể kể cho ngài nghe một câu chuyện về một đoàn người từng được nhìn thấy giữa chốn non cao này, nhưng rồi ngài sẽ cười vào mặt cháu và bảo đó lại là một trong những di sản của ông nội thợ may cho mà xem.

– Đâu có thế, Mateo. Chẳng có gì làm ta thích thú hơn những câu chuyện kỳ diệu cả.

– Vâng thưa Ngài, câu chuyện ấy kể về chính một trong những kẻ mà chúng ta vừa nhắc tới – những người đi thu lượm tuyết trên dãy Sierra Nevada.

Chuyện là thế này, từ rất nhiều năm về trước, vào thời của ông nội cháu, có một lão già tên là Tio Nicolo [Bác Nicholas], kẻ đã chất đầy sọt la bằng tuyết và băng, rồi đang trên đường xuôi núi trở về. Vì quá buồn ngủ, lão trèo lên lưng la và chẳng mấy chốc chìm vào giấc ngủ gật gù, cái đầu cứ cúi gục rồi ngóc lên từ bên này sang bên kia, trong khi con la già vững chân cứ thế rảo bước dọc sát mép vực thẳm cùng những khe núi dốc đứng lởm chởm, an toàn và vững chãi hệt như đang đi trên đất bằng phẳng. Cuối cùng, Tio Nicolo tỉnh giấc, ngó nghiêng xung quanh và dụi mắt – và quả thực, lão có lý do để làm thế. Trăng chiếu sáng rực rỡ gần như ban ngày, và lão nhìn thấy thành phố nằm bên dưới rõ mồn một trong lòng bàn tay, lấp lánh với những tòa nhà trắng xóa giống như một chiếc mâm bạc dưới ánh trăng; nhưng lạy Chúa, thưa Ngài! Nó chẳng giống chút nào với thành phố mà lão vừa rời đi vài tiếng trước! Thay vì nhà thờ lớn với mái vòm và tháp pháo khổng lồ, những ngôi nhà thờ với chóp nhọn, và các tu viện với những ngọn tháp, tất cả đều được gắn cây thánh giá thiêng liêng, lão chẳng nhìn thấy gì ngoài những đền thờ Hồi giáo, tháp hải đăng minaret, và những mái vòm cupola, trên đỉnh đều gắn trăng lưỡi liềm lấp lánh hệt như mấy lá cờ ở xứ Barbary. Vâng thưa Ngài, như ngài có thể đoán được, Tio Nicolo vô cùng bối rối trước tất cả những chuyện ấy, nhưng trong lúc lão đang ngẩn ngơ nhìn xuống thành phố, một đạo quân lớn bất ngờ kéo ùn ùn lên núi, uốn lượn dọc theo các khe núi, lúc ẩn hiện dưới ánh trăng, lúc chìm trong bóng râm. Khi nó đến gần, lão nhìn thấy toàn bộ kỵ binh và bộ binh đều mặc giáp của người Moor. Tio Nicolo cố lách người tránh đường, nhưng con la già của lão cứ đứng trơ ra như tượng phó mặc và từ chối nhúc nhích, đồng thời run lẩy bẩy như lá rụng – bởi lũ súc vật đần độn, thưa Ngài, cũng sợ hãi trước những thứ thế này chẳng kém gì con người cả. Vâng thưa Ngài, đội quân yêu quái cứ thế diễu hành qua; có những kẻ ra hiệu thổi kèn, kẻ khác đánh trống và gõ chũm chọe, vậy mà tuyệt nhiên chẳng phát ra một âm thanh nào; tất cả đều di chuyển trong hoàn cảnh hoàn toàn tĩnh lặng, hệt như cháu từng thấy những đạo quân được vẽ trên sân khấu nhà hát Granada di chuyển vậy, và ai nấy đều xanh xao như chết. Cuối cùng, ở đoạn hậu quân, cưỡi giữa hai kỵ binh Moor áo đen là Viện phụ Tối cao của Granada, trên lưng một con la trắng muốt như tuyết. Tio Nicolo vô cùng kinh ngạc khi thấy ông ta xuất hiện giữa đám người như thế, bởi vị Viện phụ nổi tiếng căm thù người Moor, và thực ra là căm thù tất cả mọi loại kẻ ngoại giáo, người Do Thái cùng kẻ dị giáo, và từng dùng lửa cùng roi vọt để truy cùng diệt tận bọn họ. Tuy nhiên, Tio Nicolo cảm thấy mình đã được an toàn khi có một vị linh mục quyền uy thánh thiện như thế ở ngay bên cạnh. Thế là vừa làm dấu thánh, lão vừa lớn tiếng xin ông ban phép lành, thế mà chà! Lão nhận ngay một cú đánh trời giáng khiến cả lão lẫn con la già văng qua mép bờ vực dốc đứng, lăn lộn lông lốc xuống tận đáy! Tio Nicolo mãi đến tận khi mặt trời lên cao mới tỉnh lại, lúc ấy lão thấy mình đang nằm dưới đáy một khe núi sâu thẳm, con la đang gặm cỏ ngay cạnh, và những sọt tuyết đã tan chảy hoàn toàn. Lão lết thân thể bầm dập đau đớn trở về Granada, nhưng khấp khởi mừng thầm khi thấy thành phố vẫn bình thường với những nhà thờ và thánh giá Cơ đốc giáo. Khi lão kể câu chuyện về cuộc phiêu lưu trong đêm của mình, ai nấy đều cười vào mặt lão; người thì bảo lão đã mơ mộng hão huyền trong lúc gật gù trên lưng la, kẻ thì nghĩ đó chỉ là do lão tự bịa ra; nhưng điều kỳ lạ là thưa Ngài, và khiến mọi người sau đó phải suy ngẫm nghiêm túc hơn về vấn đề này, chính là việc vị Viện phụ Tối cao đã qua đời ngay trong năm đó. Cháu từng nhiều lần nghe ông nội thợ may kể rằng, đằng sau việc đội quân yêu quái ấy mang theo hình hài của vị linh mục chắc chắn ẩn chứa nhiều uẩn khúc sâu xa hơn những gì người đời dám đoán mò.

– Thế ý anh muốn ám chỉ, anh bạn Mateo ạ, rằng có một chốn luyện ngục hay cõi limbo nào đó của người Moor nằm sâu trong lòng những ngọn núi này, nơi vị cha xứ Viện phụ đã bị bắt giam vào đó ư?

– Chúa phù hộ chúng con, thưa Ngài! Cháu nào biết gì về chuyện đó. Cháu chỉ kể lại những gì mình nghe được từ ông nội thôi ạ.

Đến khi Mateo dứt lời – một câu chuyện mà tôi đã kể lại một cách cô đọng hơn và từng bị chêm vào rất nhiều lời bình phẩm cùng những chi tiết vụn vặt lê thê – thì chúng tôi cũng đã về đến cổng Alhambra.

Những câu chuyện kỳ diệu được Mateo hé lộ ở phần đầu chuyến dạo chơi quanh Tháp Bảy Tầng lại một lần nữa châm ngòi cho tôi lao vào các công cuộc nghiên cứu yêu tinh quỷ sứ của mình. Tôi nhận ra rằng con yêu quái đáng gờm Belludo từ lâu đã trở thành một đề tài kinh điển trong các câu chuyện ru con và truyền thuyết dân gian tại Granada, thậm chí còn được một sử gia kiêm nhà địa lý học cổ kính của vùng đất này nhắc đến một cách trang trọng. Những mảnh ghép tản mác của một trong những truyền thuyết dân gian ấy đã được tôi thu thập lại, đối chiếu bằng tất cả sự tận tụy vô bờ, và chắt lọc thành truyền thuyết dưới đây; thứ duy nhất còn thiếu chỉ là một loạt các chú thích và tài liệu tham khảo uyên bác ở cuối trang để có thể hiên ngang sánh vai cùng những tác phẩm đích thực từng được cả thế giới ngây ngô công nhận là Sự thật Lịch sử.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 22 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.