“Hết chỗ rồi!—Đầy rồi!”
Hắn đóng sầm cửa ngay trước mặt tôi.
Đó là cú giáng cuối cùng.
Lang thang khắp cả ngày trời để kiếm việc làm; đã phải cầu xin một công việc chỉ để có đủ tiền mua chút thức ăn; vậy mà tất cả sự lang thang và cầu xin ấy đều vô vọng—thế đã là tệ lắm rồi. Nhưng, với trái tim tan nát, tinh thần và thể xác kiệt quệ vì đói khát và mệt mỏi, tôi buộc phải gạt bỏ chút lòng tự trọng ít ỏi cuối cùng để đi cầu xin một chỗ tá túc qua đêm tại khu tạm trú—như một kẻ lang thang không nhà không cửa, đúng như thân phận tôi lúc bấy giờ—thế mà lời cầu xin ấy vẫn bị từ chối! Điều đó còn tồi tệ hơn. Tệ hơn rất nhiều. Tệ đến mức không thể tệ hơn được nữa.
Tôi đờ đẫn nhìn chằm chằm vào cánh cửa vừa sập lại ngay trước mặt mình. Tôi gần như không thể tin nổi chuyện này lại có thể xảy ra. Tôi chưa bao giờ nghĩ mình sẽ rơi vào cảnh làm kẻ lang thang; nhưng, ngay cả khi chấp nhận thực tế là mình đã trở thành một kẻ vô gia cư, thì việc bị từ chối bước vào cái chốn tủi nhục ấy—khu tạm trú cho người lang thang—đã đẩy tôi xuống tận cùng của nỗi khốn cùng mà ngay cả trong những cơn ác mộng tồi tệ nhất, tôi cũng chưa từng mường tượng tới.
Khi tôi đang đứng đó, bần thần không biết phải làm gì, một gã đàn ông lầm lũi từ bóng tối bên tường tiến lại gần tôi.
“Nó không cho cậu vào à?”
“Hắn bảo đầy rồi.”
“Hắn bảo đầy rồi à? Chiêu bài ở Fulham đấy—lúc nào chúng chẳng bảo đầy. Chúng muốn hạn chế số người vào thôi.”
Tôi liếc nhìn gã. Đầu gã chúi về phía trước, hai tay đút trong túi quần, quần áo rách rưới, giọng khản đặc.
“Ý anh là chúng nói dối là đầy trong khi thực ra không phải vậy—rằng chúng không cho tôi vào dù vẫn còn chỗ?”
“Đúng thế đấy—thằng cha đó đang lừa cậu đấy.”
“Nhưng nếu còn chỗ, chẳng phải chúng bắt buộc phải cho tôi vào sao?”
“Đương nhiên là phải rồi—và thề có chúa, nếu là cậu, tôi sẽ bắt chúng phải cho vào. Thề đấy!”
Gã buông một tràng chửi rủa.
“Nhưng tôi phải làm gì đây?”
“Thì cứ đập cửa ầm ĩ thêm lần nữa—cho chúng biết là cậu không dễ bị dắt mũi!”
Tôi do dự, rồi nghe theo lời gã, nhấn chuông lần thứ hai. Cánh cửa mở toang, và gã ăn mày tóc muối tiêu lúc nãy lại hiện ra. Giá như gã là Chủ tịch Hội đồng Quản trị thì gã cũng chẳng thể nhìn tôi với vẻ khinh khỉnh hơn thế được.
“Gì nữa đây! Trò gì thế này? Tưởng tao không còn việc gì hay ho hơn là hầu hạ hạng người như mày chắc?”
“Tôi muốn được vào trong.”
“Vậy thì mày sẽ không được vào!”
“Tôi muốn gặp người có thẩm quyền.”
“Mày đang không thấy người có thẩm quyền đây à?”
“Tôi muốn gặp người khác ngoài anh—tôi muốn gặp chủ quản.”
“Vậy thì mày đừng hòng gặp được chủ quản!”
Gã đóng sầm cửa lại, nhưng vì đã đề phòng từ trước, tôi kịp thò chân vào chặn cánh cửa lại. Tôi tiếp tục nói với gã.
“Anh chắc chắn là khu này đã đầy rồi chứ?”
“Đầy từ hai tiếng trước rồi!”
“Nhưng tôi phải làm gì đây?”
“Tao đâu có biết mày phải làm gì!”
“Trại tế bần gần nhất tiếp theo ở đâu?”
“Kensington.”
Gã vừa trả lời vừa bất ngờ mở cửa, vươn tay đẩy mạnh tôi ra phía sau. Trước khi tôi kịp định thần lại thì cánh cửa đã đóng sập. Gã đàn ông rách rưới vẫn đứng đó, chứng kiến cảnh tượng lạnh lùng. Bây giờ gã lên tiếng.
“Gã đó tử tế phết nhỉ?”
“Hắn chỉ là một kẻ ăn mày thôi mà—hắn có quyền gì mà hành xử như nhân viên chính thức chứ?”
“Tôi nói cho cậu nghe, vài tên ăn mày trong đó còn tệ hơn cả bọn nhân viên—tệ hơn nhiều! Chúng cứ tưởng mình làm chủ cái nhà này ấy, thề có chúa đấy. Ôi, cái thế giới này—thật là tuyệt vời!”
Gã im lặng. Tôi do dự. Từ nãy đến giờ, trong không khí đã phảng phất hơi mưa. Bây giờ, mưa bắt đầu rơi xuống thành những hạt nhỏ nhưng dai dẳng, làm ướt sũng mọi thứ. Chỉ thiếu mỗi điều này nữa thôi là chiếc chén kiên nhẫn của tôi tràn đầy. Người bạn đồng hành nhìn tôi với vẻ tò mò đầy hằn học.
“Cậu không có tiền à?”
“Một xu cũng không.”
“Làm trò này lâu chưa?”
“Đây là lần đầu tiên tôi đến khu tạm trú—và có vẻ như bây giờ tôi cũng chẳng vào được.”
“Tôi nghĩ trông cậu có vẻ còn 'mới' lắm.—Cậu định làm gì?”
“Đến Kensington bao xa?”
“Trại tế bần à?—khoảng ba dặm;—nhưng nếu là tôi, tôi sẽ thử đến St George’s.”
“Ở đâu thế?”
“Trên đường Fulham. Kensington chỉ là một nơi nhỏ, ở đó họ đối xử tốt nên lúc nào cũng đầy ngay khi mới mở cửa;—cậu sẽ có nhiều cơ hội hơn ở St George’s.”
Gã im lặng. Tôi suy nghĩ về lời gã nói, cảm thấy chẳng muốn thử chỗ này hay chỗ kia chút nào. Chốc sau, gã bắt đầu lại.
“Tôi đã đi bộ từ Reading suốt cái ngày—khốn kiếp—này, đi bộ—từng bước—một!—và suốt quãng đường đó tôi cứ tự nhủ, mình sẽ ngủ nhờ ở Hammersmith, tôi tự nhủ vậy đó,—thế mà giờ tôi vẫn xa nó y như lúc bắt đầu! Cái đất nước này—thật là tuyệt vời—tôi ước tất cả lũ người trong đó bị quét sạch ra—biển—cả, thề có chúa đấy! Nhưng tôi sẽ không đi xa thêm nữa đâu,—tôi sẽ kiếm được chỗ ngủ ở Hammersmith, hoặc là tôi phải biết lý do tại sao không!”
“Anh định xoay xở thế nào,—anh có tiền không?”
“Có tiền à?—Trời đất ơi!—Trông tôi có vẻ như có tiền à?—Giọng tôi nghe có vẻ như có tiền à? Sáu tháng nay tôi chẳng có lấy một xu dính túi, ngoại trừ thi thoảng nhặt được một đồng lẻ.”
“Vậy anh định kiếm giường ngủ kiểu gì?”
“‘Kiếm kiểu gì ư?—thì, kiểu này này.’ Gã nhặt hai hòn đá, mỗi tay một viên. Gã ném viên bên tay trái vào tấm kính phía trên cửa của khu tạm trú. Nó vỡ tan, xuyên qua tấm kính và đập vào ngọn đèn phía sau. ‘Đó là cách tôi kiếm giường ngủ đấy.’”
Cánh cửa được mở vội vã. Gã ăn mày tóc muối tiêu lại xuất hiện. Hắn hét lên khi nheo mắt nhìn chúng tôi trong bóng tối:
“Ai làm thế?”
“Tôi làm đấy, ông chủ ạ,—và nếu ông thích, ông có thể nhìn tôi làm nốt viên kia. Có khi nó lại giúp mắt ông sáng ra đấy.”
Trước khi gã ăn mày tóc muối tiêu kịp can thiệp, gã kia đã ném hòn đá trong tay phải xuyên qua một ô kính khác. Tôi cảm thấy đã đến lúc phải đi. Gã đang kiếm lấy một đêm ngủ ngon với cái giá mà, ngay cả trong hoàn cảnh cùng cực, tôi cũng không muốn trả.
Lúc tôi rời đi, có hai hoặc ba người khác đã xuất hiện tại hiện trường, và gã đàn ông rách rưới kia đang nói chuyện với họ một cách thẳng thắn đến mức chẳng còn gì để chê trách. Tôi lủi thủi bỏ đi mà không bị ai để ý. Nhưng đi chưa được bao xa, tôi đã gần như quyết định rằng thà cùng hội cùng thuyền với gã bạo dạn kia, đập vỡ một cửa sổ còn hơn. Thật vậy, không ít lần chân tôi chùn lại, suýt nữa tôi đã quay lại để làm cái việc mà mình đã bỏ dở.
Tôi khó mà chọn được một đêm thảm hại hơn để ra đường. Mưa như sương mù, không chỉ làm tôi ướt sũng từ đầu đến chân mà còn khiến việc nhìn xa hơn vài mét cũng trở nên khó khăn. Khu phố này được chiếu sáng rất kém. Đây là một nơi xa lạ đối với tôi. Tôi đã đến Hammersmith như một phương án cuối cùng. Với tôi, có vẻ như tôi đã cố gắng tìm kiếm bất kỳ công việc nào để có thể nuôi sống bản thân ở khắp nơi tại London, và giờ chỉ còn mỗi Hammersmith là chưa thử. Vậy mà ở Hammersmith, ngay cả trại tế bần cũng chẳng thèm nhận tôi!
Rời xa cánh cổng không chào đón của khu tạm trú, tôi rẽ vào lối rẽ đầu tiên bên trái,—và vào thời điểm đó, tôi thấy nhẹ nhõm khi rẽ vào đó. Trong bóng tối và dưới mưa, khu vực tôi đang đi vào có vẻ vẫn chưa hoàn thiện. Tôi có cảm giác như mình đang bỏ lại nền văn minh phía sau. Con đường không được lát đá; lối đi gồ ghề và không bằng phẳng, như chưa bao giờ được làm tử tế. Nhà cửa lưa thưa. Những căn nhà tôi bắt gặp, trong ánh sáng lờ mờ và sự hoang vắng bao trùm, trông như những túp lều đang mục nát theo thời gian.
Tôi không biết chính xác mình đang ở đâu. Tôi có một ý nghĩ mơ hồ rằng, nếu cứ đi mãi, tôi sẽ đến được một phần nào đó của Walham Green. Tôi phải đi bao lâu nữa thì chỉ có thể đoán mò. Dường như chẳng có một bóng người nào quanh đây để tôi hỏi han. Cảm giác như tôi đang lạc vào một vùng đất hoang tàn vậy.
Tôi cho rằng lúc đó chắc khoảng từ mười một giờ đêm đến nửa đêm. Tôi đã không từ bỏ việc tìm việc làm cho đến khi tất cả các cửa hàng đều đóng cửa,—và ở Hammersmith, ít nhất là vào đêm hôm đó, họ không đóng cửa sớm. Sau đó, tôi lảng vảng quanh đó một cách chán nản, tự hỏi mình có thể làm gì tiếp theo. Chỉ vì sợ rằng nếu cố gắng ngủ ngoài trời đêm đó mà không có thức ăn, đến sáng ra tôi sẽ suy sụp và chẳng còn làm được gì nữa, nên tôi mới tìm đến xin tá túc và ăn cơm miễn phí qua đêm. Chính cơn đói đã thực sự thúc đẩy tôi đến cánh cửa trại tế bần. Đó là thứ Tư. Kể từ đêm Chủ nhật trước đó, không có gì lọt qua miệng tôi ngoài nước từ các vòi nước công cộng,—ngoại trừ một mẩu bánh mì mà một người đàn ông đã cho tôi khi tôi thấy anh ta đang co ro dưới gốc cây trong công viên Holland. Tôi đã nhịn đói ba ngày trời—gần như suốt thời gian đó tôi đều phải đứng trên đôi chân mình. Tôi cảm thấy nếu cứ tiếp tục nhịn đói đến sáng, tôi sẽ đổ gục—thế là hết đời. Tuy nhiên, ở cái nơi xa lạ và lạnh lùng này, tôi biết kiếm thức ăn ở đâu vào giờ này, và bằng cách nào đây?
Tôi không biết mình đã đi bao xa. Cứ mỗi thước đường tôi bước, đôi chân lại càng lê lết nặng nề hơn. Tôi kiệt sức, cả thể xác lẫn tinh thần. Chẳng còn lấy một chút sức lực hay dũng khí nào. Và bên trong tôi là cái cảm giác đói khát kinh khủng, gào thét như muốn xé toạc mọi thứ. Tôi dựa người vào vài hàng rào gỗ, choáng váng và chóng mặt. Giá như cái chết đến với tôi một cách nhanh chóng, không đau đớn, tôi sẽ coi nó như một người bạn tri kỷ! Chính nỗi thống khổ khi phải chết dần chết mòn từng chút một mới là điều khó chịu đựng nhất.
Phải mất vài phút tôi mới trấn tĩnh lại đủ để rời khỏi chỗ dựa là hàng rào và bắt đầu lại. Tôi loạng choạng bước đi trong mù quáng trên con đường gồ ghề. Có lúc, như một kẻ say rượu, tôi lao về phía trước và khuỵu xuống đầu gối. Tôi đã kiệt quệ đến mức nằm đó vài giây, nửa muốn buông xuôi, chấp nhận cái kết cục mà định mệnh dành cho mình, và ngủ lại ngay tại đó một đêm. Tôi nghĩ đó hẳn sẽ là một đêm dài, kéo dài từ thời gian đến tận cõi vĩnh hằng.
Sau khi gượng đứng dậy, tôi đã đi được thêm khoảng hai trăm thước dọc theo con đường—Trời biết lúc đó với tôi nó dài như hai dặm vậy!—thì cơn chóng mặt kinh hoàng lại ập đến, mà tôi cho rằng, nó sinh ra từ nỗi đau của cơn đói. Tôi lảo đảo một cách bất lực dựa vào bức tường thấp ngay bên cạnh lối đi. Nếu không có nó, chắc tôi đã ngã gục thành một đống rồi. Cơn choáng dường như kéo dài hàng giờ; tôi đoán chỉ trong vài giây thôi; và khi tỉnh lại, cảm giác như tôi vừa bừng tỉnh sau một cơn ngất lịm—bừng tỉnh trong nỗi đau cùng cực. Tôi thốt lên thành tiếng:
“Chỉ vì một ổ bánh mì mà tôi không làm được gì cơ chứ!”
Tôi nhìn quanh, điên cuồng. Lúc đó, lần đầu tiên tôi nhận ra phía sau mình là một ngôi nhà. Nó không lớn. Đó là một trong những căn biệt thự được gọi là 'villa' đang mọc lên như nấm khắp London, thường được cho thuê với giá từ hai mươi lăm đến bốn mươi bảng một năm. Nó là căn nhà riêng biệt. Trong ánh sáng lờ mờ, tôi thấy trong vòng hai mươi đến ba mươi thước về mỗi phía, không có tòa nhà nào khác. Nhà có hai tầng. Tầng trên có ba cửa sổ. Phía sau mỗi cửa sổ, rèm đều được kéo kín. Cửa chính nằm ở bên phải tôi. Để vào nhà phải đi qua một cái cổng gỗ nhỏ.
Bản thân ngôi nhà nằm sát đường cái đến nỗi chỉ cần nhoài người qua bức tường, tôi đã có thể chạm vào bất kỳ cửa sổ nào ở tầng dưới. Có hai cửa sổ như vậy. Một trong số đó là cửa sổ lồi. Cửa sổ lồi đang mở. Khung cửa chính giữa phía dưới được nâng lên khoảng sáu inch.