Ngày trước…

Jean-Philippe Granier cư ngụ ở đại lộ de Courcelles, trong một tư dinh đối diện công viên Monceau. Đá đẽo ốp tường màu be, cửa sổ cao, vỉa hè đầy bùn đất. Một ngôi nhà Paris cổ điển mà nhìn bên ngoài thì không thấy gì phân biệt với các nhà bên cạnh. Nhưng bên trong thì làm ta nghẹn thở.

Cánh cửa ra vào, chắc ngày xưa được trang bị cho pháo đài, mở thẳng vào phòng khách kếch xù, vuông vức, cao ít nhất sáu thước. Ở cuối phòng là một lò sưởi bằng đá hoa cương hồng, chiếm cả nửa bức tường. Nhưng bọn anh đang ở ngay giữa tháng bảy, chắc cái lò sưởi bị bỏ không từ lâu. Để xây dựng cái hang ổ này, anh nhà văn chắc chắn đã cho phá đi các trần nhà để có thể kết hợp hai tầng nhà và cho treo trên trần một đèn chùm to tổ bố có dạng tam giác cân mà đáy và chiều cao chắc đo được ba thước, và những chùm pha lê kêu lách cách, lay động bởi gió lùa đến từ cánh cửa mở khi bọn anh bước vào. Những bức tranh treo trên ba bức tường thì đương đại. Phong cách của chúng thì đơn sơ, tạo sự tương phản với cái cảm tưởng đầy ứ đến từ hàng chục lá thư của các nhà văn được chưng ra dồn cục trên bức tường thứ tư, cái này sát sít cái kia, giống như ở các viện bảo tàng tỉnh lẻ ngày xưa – hay trong ngôi nhà của bác sĩ Barnes, nhà sưu tầm danh tiếng ở Philadelphia, mà em đã kéo anh đến xem một ngày nọ, em còn nhớ không? Đèn nê-ông hồng của Dan Flavin đặt bên cạnh chữ viết li ti của Zola[1], đó là một kiểu chơi. Hay là “vô kiểu”.

Không trung cổ, không “ba-rốc”[2], không thời thượng: cách trang trí như thế thì tương ứng với nhân vật này. Mọi thứ đều được tính toán một cách khéo léo để đạt tới một hỗn hợp không thể xếp hạng được, giống như chủ nhân nó.

Dĩ nhiên anh đã cho lập một phiếu số hóa về Granier, lần này thì có hình kèm theo đó. Trạc ngũ tuần nhưng trông còn trẻ, người đàn ông này có tất cả của một tay chơi văn nghệ: tóc vàng ngả sang xám, để hơi dài giống như dùi trống, nụ cười của người bị vỡ mộng và ánh mắt chán chường. Không đẹp trai đặc biệt gì lắm nhưng chắc chắn là có sức hút khêu gợi nhục dục, bởi vì những cuộc chinh phục phái đẹp của anh ta (“không cố ý”, anh ta quả quyết) thì không tài nào kể cho xiết. Vì những lý do như thế này: Granier là một khuôn mặt trong các giới văn nghệ trí thức ở khu phố Saint-Germain-des-Prés. Một gã đàn ông mà L’Express, Le Point, Marianne, Voici[3] giành giật đăng các bài thời luận. Từng là “goncourable”[4] vào năm 1999 và 2002. Thường xuất hiện vào buổi sáng, khoảng 11 giờ, ngồi ở quán Café de Flore, một cuốn La Nausée[5] đặt trên ghế mây bên cạnh, và thỉnh thoảng viết một bài trên mục diễn đàn của Le Monde[6] chống các chương trình truyền hình thực tế hay là chống sự “disneyisation[7] châu Âu xưa”. Một nhà văn mang trên vai (khá rộng cho việc này) di sản của Camus, Sartre, Aron, Beauvoir[8], khinh ghét Da Vinci Code[9] và Hollywood, nhưng yêu thích Castafiore[10], Bécassine[11] và rạp chiếu phim nghệ thuật duy nhất ở quận 18. Cô phụ tá của anh đã gửi cho anh qua máy Ipod một trong những bài thời luận của anh ta để anh nghe trên máy bay. Anh ta chế nhạo một chương trình truyền hình bình luận văn học được Controlware bảo trợ, và do Oprah Winfrey[12] dẫn dắt. “Như thể ở nước Pháp, ta yêu cầu Patricia Kass[13] dẫn chương trình “Ex-libris” hay “Vol de nuit”[14].

Khi anh gặp lại Kathrin ở phi trường, anh nhận ra là nàng cũng biết bằng anh về nhân vật khó đánh giá này.

— Tôi tự hỏi tại sao ông ta trả lời tin rao của chúng ta. Ông ta sở hữu một lâu đài của dòng họ ở Sologne, một biệt thự ở đảo Corse, có sách bán rất chạy, ông ta phải giàu bạc triệu đấy chứ…

Kathrin cũng đã tìm hiểu trên Internet. Trong bộ áo váy hồng nhạt – hẳn là em sẽ nói “rất Courrèges”[15] – cặp đựng hồ sơ cầm tay, nàng giống như Kim Novak[16] trong phim Vertigo[17].

— Xin chào! Trời nóng quá phải không? Báo trước với các vị, tôi không có máy lạnh. Để hành lý vào chỗ này, - Granier vừa nói vừa chỉ cho bọn anh một góc khuất ngăn cách với phòng khách lớn bằng một cái tủ đứng.

Granier không phải loại người để mất thì giờ với những công thức xã giao. Anh ta nói thêm với riêng mình nhưng nhắm vào Kathrin:

— Đây là chỗ tôi ôm hôn những người đàn bà đẹp đến thăm viếng căn hộ… khi họ yêu cầu một cách dễ thương, tất nhiên.

Kathrin bắt đầu làm duyên. Mọi đàn bà đều như thế cả! Chắc là nàng làm vậy với tất cả mọi người. Anh không ghét anh ta đâu, mà anh ghét chính nàng đó. Anh ta chỉ thử vận may thôi mà.

Chủ nhân, may quá, đã nói sang chuyện khác. Vừa đưa bọn anh về phía những chiếc ghế bành trong phòng khách, anh ta vừa kể, hai mươi năm trước, cô vợ đầu tiên của anh ta, một cựu hoa hậu Pháp gốc Antilles, đã châm lửa đốt căn hộ này và biến toàn bộ nội thất thành tro như thế nào. Một trong những bản thảo của anh ta đã thoát nạn một cách thần kỳ. Những trang giấy có viền cháy đen đó được chưng trong tủ kính từ dạo ấy.

— Tiểu thuyết đầu tay của tôi in ra mười ngàn bản, - anh ta xác định. - Một bản văn được ban phép màu.

Anh ta mời bọn anh ngồi trên một ghế dài, rất thấp – “một cột mốc của năm 1920, gu của vợ thứ hai của tôi đó, một cô gái con nhà lành” – được bọc nhung màu đỏ tím, và tự mình phục vụ trà cho bọn anh. Rồi ngồi đối diện, trên một tràng kỷ cùng màu.

Bọn anh chỉ cần vài phút nói chuyện để hiểu tại sao người đàn ông đã có địa vị vững chắc trong giới quyền uy về văn học này lại xuất hiện. Theo bề ngoài thì giải thưởng không quan trọng đối với anh ta. Vả lại, anh ta cũng không đề cập đến nó. Sự thực là anh ta vừa cho xuất bản cuốn tiểu thuyết lịch sử đầu tiên của mình và chọn lịch sử nước Pháp làm niềm đam mê mới.

Anh vừa quan sát anh ta, vừa cố gắng tỏ ra khách quan. Anh ta có cặp mắt nhanh nhẹn và tinh khôn, những nếp nhăn xung quanh có vẻ được một nhà phẫu thuật khéo tay cấy ghép. Mũi thì to và sắc diện là của một người yêu thích cuộc sống. Khi không cười thì anh ta phùng má, như thể sắp sửa thổi bong bóng. Cái tật này chắc che giấu chuyện cai thuốc lá mới đây, nhưng nó làm nặng thêm cảm tưởng là Granier chế nhạo những gì bạn nói ra. Một cái gạt tàn để trên chiếc bàn nhỏ và căn phòng có vẻ nặng mùi thuốc lá vàng khi anh bước vào.

— Cuốn sách mới nhất của ông bán chạy chứ? - Kathrin hỏi.

Granier đã cho ra đời một tác phẩm văn học dài hơi phản ánh toàn cảnh thời đại trung cổ, “thông thái” và “rabelaisien”[18], theo lời quảng cáo. Nhưng nó là một thất bại, theo thông tin ghi trên phiếu của anh, trái với các cuốn sách trước đấy của anh ta, trong đó anh ta đã ít dụng công hơn bởi vì chỉ ghi chép lại ít hay nhiều cuộc sống của anh ta và những kẻ đồng loại. Anh ta làm như không nghe câu hỏi.

— Vậy là các bạn say mê các khu vườn ở Versailles phải không? Hãy lưu ý là họ cần những nhà tài trợ, như tòa lâu đài chẳng hạn.

Anh ta nói sang tiếng Anh, một thứ tiếng Anh sơ sài, cẩu thả, “điểm xuyết” bằng các từ Pháp. Nếu anh ta chỉ muốn người ta hiểu mình thì vừa đủ đó. Kathrin nhắc từng từ chính xác mỗi khi anh ta không tìm ra. Rõ ràng là nàng thấy anh ta hấp dẫn lắm. Phần anh thì hơi ít hơn. Trước tiên, anh ta ba hoa chích chòe những chuyện ngoài đề vô ích, và anh thì ghét mất thì giờ. Tiếp đó, anh ta nói chuyện với Kathrin thường hơn là với anh.

Dù nàng đã báo trước cho anh ta biết là nàng đi tìm những bình đồ đó là để cho anh. Nhưng anh ta không tỏ ra quan tâm đến anh. Anh ta và anh không sống trong cùng một thế giới. Không máy tính trong phòng khách, không TV màn hình phẳng. Có lẽ một Minitel trong tủ, như các tên bán báo trong nước này vẫn còn dùng cái máy đó… Trong các bài phỏng vấn của mình, Granier lặp đi lặp lại đến phát chán là giấy trắng và cây bút chứa đựng dòng chảy sáng tạo. Nếu dùng mấy cuốn sách mới của anh ta mà đánh giá thì rõ ràng là dòng chảy này hơi bị tắc.

— Như thế, thưa ông Granier, ông đã trả lời cho chúng tôi vì ông nghĩ rằng các bình đồ mà chúng tôi tìm thì có thể nằm trong căn phòng bí mật chứa đựng những tài liệu lưu trữ của các vua nước Pháp phải không?

Kathrin cuối cùng rồi cũng đi vào điểm quan trọng của vấn đề, và anh biết ơn nàng.

— Hoàn toàn thế, bà Strandberg… Kathrin.

— Ông có tin thật là nó có thật, căn phòng bí mật đó? Từ cái thời mà các nhà sử học tìm nó…

— Nếu cô tin họ đến thế, cô nàng xinh đẹp ơi, tại sao lại đến tận đây gặp tôi?

Anh ta ứng đối linh hoạt thật. Và lợi dụng chuyện này để nhìn lén người đàn bà trẻ.

— Jean-Philippe này, - anh vừa nói vừa đặt tách trà xuống, - chính tôi yêu cầu gặp ông. Ông biết đấy, tôi không có thói quen bỏ qua những chi tiết, dù vô thưởng vô phạt đến mấy. Ông không lẽ không biết là, khi ta xây dựng một chương trình tin học, chỉ một ký hiệu, chỉ một nhóm gồm 8 bít thôi, thì có thể thay đổi tất cả. Tôi cũng áp dụng sự chuẩn xác như thế trong việc tìm tòi về Versailles. Một khóm cây, một mẩu tượng có thể che giấu một sự thật to tát.

Granier nhìn sâu vào tách trà của mình. Tuy nhiên anh ta vẫn nghe anh nói. Anh ta quay ánh mắt lần đầu tiên về phía anh. Một tí ti giễu cợt. Chắc chỉ là cách thức hành xử của anh ta. Nhận hay bỏ, thì tùy thôi.

— Ông có lý, những đầu óc lớn làm việc như thế! Những khám phá to lớn thường ra đời từ những tình huống vô nghĩa. Lấy ví dụ của Fleming[19] và thuốc pénicilline… Lịch sử chao đảo vì những chi tiết nhỏ nhặt. Châu Âu sẽ trở thành cái gì nếu Hitler được trường Cao đẳng Mỹ thuật ở Vienne nhận vào học?

— Ở căn nguyên những số phận lớn ta thường tìm thấy những cái tình cờ nhỏ nhặt.

— Ý ông thì đúng lắm đó…

— Xin lỗi, tôi nghe chưa rõ.

— Để tôi kể ông nghe.

Anh ta cầm lại tách trà, uống một ngụm, mắt vẫn nhìn anh. Anh bắt đầu đung đưa người từ trước ra sau, tỏ vẻ nóng ruột. Granier xoay người để chỉ lối vào nhà bếp mà ta nhận thấy cái cửa sổ đóng khung giữa hai tấm màn màu lục sậm, và bộ chân của cái bàn bằng gỗ du nguyên khối.

— Ông nhìn căn phòng này đi! Khi đó là mùa hè 1975. Ông nội tôi phải cho trùng tu ngôi nhà này. Cần phải phá bỏ một vách ngăn để xây căn phòng khách lớn mà chúng ta đang ngồi đây. Tôi bỏ qua mấy chi tiết không cần thiết. Rồi dưới chân vách ngăn đó, một người thợ đã tìm thấy một cái hộp chứa hai quyển vở. Đó là Hồi ký của nữ công tước de Cadaran, mà những người thừa kế của bà đã sống rất lâu trong tư dinh này đây. Một tư liệu kỳ diệu! Bởi vì trong đó bà công tước kể lại hồi mạt vận của triều đình Versailles, đặc biệt là hai mươi bốn giờ cuối cùng của Louis XVI[20] và Marie-Antoinette.

— Hai cuốn vở này vẫn thuộc sở hữu của ông chứ?

Kathrin, lần này, đã tỏ ra quá hăm hở. Phần anh thì muốn biết bà công tước de Cadaran mà Granier nói đến là ai.

— Kiên nhẫn một chút, cara Catarina[21], kiên nhẫn… Tất nhiên là không rồi, các cuốn vở đó hiện nay nằm tại Viện bảo tàng Văn học ở Paris. Nhưng tôi có những phiên bản rất tốt.

— Và chúng nói gì?

— Các bạn uống xong trà đã nào, rồi tôi đưa các bạn lên trên lầu.

Nữ công tước de Cadaran, Granier giải thích, là phu nhân tùy tùng của bà hầu tước de la Tour du Pin có chồng làm thống đốc ở lâu đài Versailles. Người đàn ông này đang tại chức vào lúc vua Louis XVI phải bỏ trốn!

Chắc chắn là phương pháp của anh có khiếm khuyết. Các phiếu không nói đến niềm đam mê của Granier về lịch sử nước Pháp và còn ít hơn về sự phát hiện của anh ta: cuốn nhật ký riêng tư của một nhân chứng mục kích những giờ phút cuối của nhà vua ở Versailles, trước khi ông bắt đầu chuyến đi dài lên đoạn đầu đài… Sự phát hiện này đã gây tiếng vang, vậy mà anh không biết!

— Chúng ta đang ở vào ngày 5 tháng mười năm 1789! - Granier vừa nói, vừa mời bọn anh đi theo vào tiền sảnh chứa sách cũ chồng chất lên nhau, DVD và băng video.

Anh ta đổi giọng để bắt chước một nhà sử học danh tiếng dai dẳng đeo đuổi nghề trên truyền hình thời còn đen trắng. Anh ta bước đi trước bọn anh, thỉnh thoảng quay lại để kiểm tra xem bọn anh có đi theo không. Hiểu theo nghĩa đen lẫn nghĩa bóng.

— Marie-Antoinette có mặt ở Trianon từ hôm trước! Bà thường tới ở trong ngôi làng xưa này, nơi mà vua Louis XIV đã cho xây lâu đài Grand Trianon và vua Louis XV thì xây lâu đài Petit Trianon. Về phần bà thì có một trang trại của mình với đàn cừu, với chuồng vắt sữa. Nhà vua đến ăn chung với vợ ba lần mỗi ngày rồi trở về ngủ một mình trong lâu đài. Các bạn biết rồi đấy, cặp vợ chồng này không còn ngủ chung giường từ lâu rồi. Anh chàng đẹp trai Axel de Fersen, viên sĩ quan Thụy Điển có tinh thần hiệp sĩ đó, đã trở thành người tình của hoàng hậu. Cuộc tình của họ kéo dài nhiều năm nhưng họ chỉ ăn nằm với nhau thực sự một khi bà biết mình không thể có con được nữa. Người đàn bà Áo[22] này, các bạn thấy không, không phải vô trách nhiệm như người ta quả quyết hồi đó…

Bằng giọng nói run run, Granier đã bắt chước ông già sử gia đầy thói tật đó một cách vô ích, vì tài kể chuyện của anh ta vẫn lộ ra. Anh ta dùng thì hiện tại, như thể để làm bọn anh sống lại, kiểu truyền hình trực tiếp, những giờ chót của triều đình, những cảnh tượng hấp dẫn anh ta thấy rõ, dù anh ta chưa viết gì về đề tài này. Anh ta lên cầu thang hình xoáy trôn ốc, mỗi lần bước bốn bậc thang, không nghỉ chân. Kathrin và anh chỉ có vừa đủ thời gian để thấy bộ sưu tầm ảnh people của anh ta treo trên tường: Granier chụp chung với các cô dẫn chương trình truyền hình và các ngôi sao điện ảnh, các nhà văn, các người mẫu và ngay cả một nữ phi hành gia. Chỉ độc với đàn bà thôi. Đứng ở đầu cầu thang, anh ta đưa ngón tay chỉ tấm ảnh chụp chung với Penelope Cruz[23].

— Ảnh chụp vào tháng năm, ngay sau liên hoan điện ảnh Cannes.

Nếu anh là người Ý thì anh ta có chỉ ảnh Ornella Muti[24] không?

— Demi[25] là một cô gái tử tế, - anh ta nói thêm, nghĩ rằng thông tin này là có ích. - Ông quen biết cô ấy không?

Anh không trả lời. Anh cũng không chắc là anh ta chờ câu trả lời.

Tên nhà văn, tiếp đó, mời bọn anh đi theo trên một cái ban công lửng nhô cao trên phòng khách lớn, nơi mà anh ta đã tiếp bọn anh. Một kiểu đường đi tuần nội gia. Cùng lúc, anh ta tiếp tục kể chuyện và làm điệu bộ. Kathrin uống lấy uống để lời lẽ của anh ta.

— Ngày hôm đó, nhà vua đi săn ở các khu rừng miệt Meudon. Ông không biết là đám dân đen đã xuống đường và tiến về Versailles, đòi bánh mì. Không có cách chi báo tin cho nhà vua! Ở Trianon, một tên thị đồng cầm thư đến gặp Marie-Antoinette: bá tước de Saint-Priest yêu cầu bà trở lại lâu đài để được an toàn hơn. Hoàng hậu chỉ kịp mặc áo khoác và đội mũ rồi đi ngay không kịp nhìn lại lần cuối cái thôn nhỏ mà bà đã sống những ngày hạnh phúc. Mưa bắt đầu trút xuống khi bà, với các thị nữ theo sau, đi xuyên qua công viên và các ngôi vườn mà bà biết từng bụi cây ngọn cỏ, từng đài nước nhưng bà sẽ không bao giờ thấy lại.

Đóng kịch giỏi quá! Bộ mặt của Granier thực sự trở nên sống động khi anh ta nói về Marie-Antoinette. Miệng nói nhanh hơn, tay điều khiển chữ nghĩa như tay một nhạc trưởng dẫn dắt dàn nhạc, anh ta quên bẵng cái mặt nạ mỉa mai của mình. Anh ta đưa bọn anh về phía một bàn giấy đầy sách và giấy tờ, dưới chân là một bức tranh được in bằng thuật in đá của Andy Warhol[26]. Trong khi diễn tả những giây phút cuối cùng của bà hoàng hậu ở Versailles, đôi mắt Granier biểu lộ thương cảm đến độ anh suýt xin lỗi đã không làm gì giúp bà ấy. Nếu Granier có thể ở trên đường đi của chiếc xe ngựa chở người đàn bà Áo đó đến đoạn đầu đài thì chắc là anh ta sẽ lao mình vào dưới chân ngựa. Dù dùng giọng thông thái rởm và cứ thích nhìn Kathrin, cuối cùng thì anh ta cũng làm anh xúc động. Old technology[27], nhưng dễ thương.

— Và các bạn biết kết cuộc ra sao chứ? - Anh ta hăm hở nói tiếp. - Một kết cuộc khủng khiếp? Buổi hoàng hôn của nhà vua và hoàng hậu ở Versailles? Bóng của lưỡi máy chém?

Kathrin vẫn làm duyên:

— Biết thì biết nhưng chắc chắn ít hơn ông.

Granier đưa tay cầm lên một hòn đá cuội mài nhẵn đặt ở trên kệ và bắt đầu vuốt ve nó.

— Thật là thống thiết, - anh ta nói tiếp. - Lúc một giờ chiều ngày 6 tháng 10, vua Louis XVI nhìn quanh một lần nữa “ngôi nhà” của mình rồi đặt chân lên bậc cỗ xe tứ mã. Và ông đã nói với bá tước de Gouvernet câu này, nó đã đi vào hậu thế: “Bá tước, ông tiếp tục làm chủ nơi này. Hãy ra sức cứu Versailles tội nghiệp của ta.”

Granier giữ im lặng một lát, nhăn mặt, đặt hòn đá cuội xuống mép bàn và buông ra:

— Nhưng nhà vua không chỉ nói thế đâu.

Anh ta nhướng mắt nhìn bọn anh, thở chậm lại để sửa soạn giây phút thuận lợi.

— Rồi sao nữa?

Mong sao anh ta đừng quanh co nữa! Anh ta nói chuyện như thể tán tỉnh ai đó. Hai mươi từ, trong khi chỉ cần hai từ là có thể đủ. Và trước hết, tại sao anh ta nói đến viên bá tước de Gouvernet đó? Anh ta vừa nói với bọn anh rằng người chứng kiến cuối cùng sự có mặt của nhà vua ở Versailles là hầu tước de la Tour du Pin mà.

— Đôi khi người ta chỉ ông dưới tên “bá tước de Gouvernet”, một tước hiệu ông có từ trước năm 1825, trước khi trở thành hầu tước, - Granier vừa trả lời, vừa ngồi xuống chiếc ghế cổ và mở một cái hộc lớn.

Anh ta kéo ra một hộp cạc-tông rộng và dẹt. Nó chứa những bản sao của khoảng chục tờ giấy cao độ mười lăm centimét, đầy chữ viết nghiêng và khít nhau. Anh thấy ngay là mình không hiểu gì cả: chữ viết thì không đều, nét mực đã phai và giấy thì lấm lem những vết bẩn to.

— Đây là cuốn sổ của bà công tước. Thời gian đã tàn phá nó, như các bạn có thể thấy đó. Những trang bị hư hỏng, đôi khi bị xé rách, các từ hay thậm chí cả đoạn bị biến mất, và có vài câu khó mà đọc được. Nếu không thế thì, tất nhiên, tôi đã tìm ra căn phòng bí mật đó từ lâu rồi!

Tên nhà văn đeo kính lên mắt. Cặp kính thì thanh nhã, nhưng không có lôgô. Chắc anh ta thuộc loại người đấu tranh chống lại sự chuyên chế của các nhãn hiệu. Một bức chân dung lớn màu đỏ, xanh và vàng đặt sát bàn giấy trông giống anh ta một cách lạ lùng. Nhưng anh không dám hỏi anh ta nó thật là của Andy Warhol hay là tranh mô phỏng mua trên Internet.

Anh ta xếp lại các tờ giấy và đặt chúng trước mặt bọn anh.

— Kathrin, nhìn này. Dan, xích lại gần đây. Thế đấy. Những giây phút còn quyền lực của Hoàng thượng Louis XVI…

Anh ta đứng dậy và đọc to, vẻ mặt hãnh diện như thể anh ta đọc diễn văn gia nhập Hàn lâm viện Pháp sau khi tỏ vẻ làm cao, dùng dằng không chịu vào.

Nhà vua rất cảm động nhưng cố gắng không để lộ ra gì cả. Ông chào đám đông đang hô một cách yếu xìu “Hoàng thượng vạn tuế!”. Hoàng hậu có […] nhưng thái độ trang nghiêm của bà khiến mọi người nể phục. Thái tử thì có vẻ khiếp sợ, dù những […] (thiếu hai hàng ở đây). Hoàng hậu đã vào ngồi trong xe của mình (vẫn thiếu một đoạn dài).

Kathrin đã đọc theo bản văn bằng mắt, chỉ ra một câu quan trọng.

— Dan, nhìn này!

Vào lúc bước lên xe tứ mã, nhà vua quay sang ông de Gouvernet, đưa bàn tay cho ông ấy và […]: “Bá tước, ông tiếp tục làm chủ nơi này. Hãy ra sức cứu Versailles tội nghiệp của tôi.”

Và một câu khác, sau vài hàng bị thiếu…

Nhà vua hạ giọng nói thêm cái mệnh lệnh cũng cấp thiết như […]: “Hãy đi đến Trianon và tự tay ông bít lại, ta xin ông, căn phòng bí mật đó.” Tôi không biết cái gì (vẫn thiếu hai hàng). Viên bá tước lợi dụng tình thế lộn xộn khi mọi người ra đi để tới Trianon […]. Bà bá tước cam đoan với tôi rằng ông bá tước chỉ cần chưa đầy một tiếng đồng hồ là đã bịt kín được lối vào dưới mặt đất […].

Cả một tràng dài chấm dứt. Granier đặt lại tờ giấy vào trong hộp. Phòng khách lớn chìm vào im lặng. Các từ ngữ của tên nhà văn lần lượt hiện ra trong trí nhớ sống động của anh. Căn phòng bí mật. Trianon. Cứu Versailles. Tiếng ồn xe cộ trên đại lộ có vẻ như giảm bớt nhiều.

— Rồi sao nữa, ông Granier? Ông kết luận về chuyện này thế nào?

Tên nhà văn nhìn anh, ngạc nhiên vì câu hỏi đột ngột và mạnh bạo của anh. Trong thế giới văn chương ở Paris, người ta phân tích, người ta thảo luận, người ta quan sát. Người ta chất vấn, người ta đặt câu hỏi. Người ta không kết luận.

— Tất cả vấn đề là ở đó. Không một ai tới tận bây giờ khám phá ra căn phòng bí mật ở Trianon.

— Vì nó không có thật?

— Nó có thật chứ, tất nhiên rồi.

— Vậy thì tại sao?

— Đơn giản thôi, vì chưa ai đi tìm nó bao giờ.

❀ ❀ ❀

[1] Émile Zola (1840-1902), nhà văn Pháp, đầu đàn trường phái tự nhiên chủ nghĩa.

[2] Baroque, từ chỉ một phong cách nghệ thuật và văn chương bắt nguồn từ Ý và lan tràn sang phần lớn châu Âu và châu Mỹ la-tinh vào thế kỷ XVII và XVIII.

[3] Tên các tạp chí Pháp.

[4] Từ chỉ nhà văn có tiểu thuyết được chọn vào vòng chung kết của giải thưởng văn học hàng năm danh giá nhất nước Pháp, giải Goncourt.

[5] “Buồn nôn”, ra đời năm 1938, một tiểu thuyết quan trọng của triết gia hiện sinh Pháp, Jean-Paul Sartre (1905-1980), người từng từ chối giải Nobel văn học năm 1964.

[6] Tên một tờ nhật báo uy tín ở Paris.

[7] Từ tạo ra từ tên ông Walt Disney (1901-1966), một nhà làm phim và sản xuất phim hoạt hình, thường là theo các truyện thần tiên, danh tiếng người Mỹ. Sáng lập ra Disneyland, một khu vui chơi giải trí rộng lớn và hấp dẫn cho trẻ em, đầu tiên ở Mỹ, sau ở nhiều nước trên thế giới, kể cả ở Pháp. Ở đây, theo cách hiểu của người dịch, từ này chỉ khuynh hướng “con nít hóa”, “tầm thường hóa” trong đời sống văn hóa hay giải trí ở châu Âu theo kiểu Disneyland, tuy hấp dẫn, hoành tráng nhưng nông cạn và rẻ tiền.

[8] Tên các nhà văn, triết gia lớn của Pháp.

[9] “Mật mã Da Vinci”, tên cuốn truyện rất ăn khách của tác giả người Mỹ Dan Brown.

[10] Nhân vật nữ trong hàng loạt truyện tranh “Tintin” nổi tiếng thế giới của tác giả người Bỉ, Hergé.

[11] Nhân vật nữ trong hàng loạt truyện tranh nổi tiếng ở Pháp, kéo dài từ 1905 đến 1952, do Joseph Pinchon vẽ.

[12] Người phụ nữ dẫn chương trình truyền hình “talk- show” nổi tiếng và được cho là ảnh hưởng nhất nước Mỹ hiện nay.

[13] Nữ ca sĩ Pháp nổi tiếng nhưng xuất thân nhà nghèo và ít học…

[14] “Ex- libris” và “Vol de nuit” là hai chương trình truyền hình chuyên về văn học ở Pháp. Ex- libris là dấu triện đóng lên sách để chỉ sở hữu chủ sách đó; “Vol de nuit” (Bay đêm) là tên cuốn tiểu thuyết nổi tiếng của nhà văn Pháp Saint- Exupéry (1900- mất tích năm 1944).

[15] Tên một nhà thiết kế thời trang Pháp danh tiếng.

[16] Nữ diễn viên điện ảnh ở Hollywood, nổi tiếng vào những năm 50 và 60 thế kỷ trước.

[17] Một cuốn phim nổi tiếng của Alfred Hitchcock (1899-1980), một đạo diễn người Anh làm việc ở Hollywood, bậc thầy về phim kinh dị, hình sự, gián điệp… đầy căng thẳng và khoắc khoải lo âu.

[18] Theo kiểu cao hứng đầy màu sắc của Rabelais (1494-1553), linh mục và nhà văn Pháp thời Phục hưng.

[19] Alexander Fleming (1881-1955), bác sĩ người Anh, khám phá ra chất kháng sinh pénicilline vào năm 1928. Giải Nobel y học năm 1945.

[20] Vua Louis XVI (1754-1793) thuộc triều đại Bourbon. Bị lật đổ trong cuộc Đại Cách mạng Pháp (1789) rồi bị kết án tử hình vì tội phản bội đất nước. Lên đoạn đầu đài ngày 21-1-1793. Vợ ông là hoàng hậu Marie-Antoinette cũng bị đưa lên đoạn đầu đài khoảng 9 tháng sau đó.

[21] Tiếng Ý trong nguyên tác, có nghĩa tương đương trong tiếng Pháp như “chère Kathrin” (Cô Kathrin ơi)

[22] Hoàng hậu Marie-Antoinette sinh năm 1755 ở Vienne, thủ đô nước Áo, con của Hoàng đế François đệ nhất.

[23] Nữ diễn viên điện ảnh nổi tiếng người Tây Ban Nha.

[24] Nữ diễn viên điện ảnh người Ý, nổi tiếng vào những năm 70 và 80 thế kỷ trước.

[25] Demi Moore, nữ diễn viên điện ảnh Mỹ nổi tiếng ở Hollywood.

[26] (1928-1987): họa sĩ Mỹ thuộc trường phái “pop art”.

[27] Công nghệ cũ.