Ngày trước…

Anh đi ra vườn của biệt thự. Anh hầu như không đứng vững. Những con số 0, số 1 nhảy múa trước mắt anh.

Anh móc điện thoại từ đáy túi ra và nói to: “Emma”. Đúng vậy, phản xạ đầu tiên của anh là gọi cho em để báo tin về phát hiện của mình. Nhưng anh bấm Off trước khi nghe chuông reo. Ý muốn giữ cho riêng mình cái “chiến lợi phẩm” phi thường này trở nên mạnh hơn.

Anh ra khỏi biệt thự Trianon và băng qua công viên về hướng Grand Canal. Anh đi dọc theo con kênh này rồi đi ngược lên các lối đi, chân bước nhanh.

Trước mặt anh lâu đài dựng lên sừng sững. Anh không ngừng hình dung cảnh này. Louis XIV ngồi ở trên sân hiên của nơi mà thời đó chỉ là một “tiểu lâu đài trên cát” của cha mình, đón tiếp Le Nôtre lần đầu tiên ở Versailles. Le Nôtre, cố ý tỏ ra khiêm cung, nhưng đã mang hào quang từ công trình thực hiện vẻ vang ở Vaux-le-Vicomte, công viên lớn đầu tiên của ông. Nhà vua khoát tay chỉ suốt bề rộng của những khu rừng và bãi lầy:

— Ông Le Nôtre, cái mà ta muốn không được giống bất cứ cái gì khác! Ta muốn lớn hơn, chắc thế rồi. Và đẹp hơn, tất nhiên. Nhưng ta muốn trên hết là những ngôi vườn của ta trở nên một bản ngợi ca đấng Toàn năng.

Nhà vua do dự một chút trước khi nói thêm:

— Còn hơn nữa, ta muốn chúng làm bằng chứng cho sự hiện hữu của Thượng đế.

Qua giọng nhà vua và cách ngài dằn từng tiếng, Le Nôtre hiểu là ông phải tuân theo thông điệp của vua đúng theo nghĩa đen. Ghi khắc trong những ngôi vườn này, một ngày gần đây sẽ là uy nghi nhất thế giới, cái bằng chứng cho sự hiện hữu của Thượng đế. Ông có ngạc nhiên trước một hợp đồng như thế không? Ông biết rõ là vua Louis XIV trẻ tuổi không phải là người thực tình mộ đạo. Quá ham mê khoái lạc, quá hợm hĩnh để tự ép mình vào việc cầu nguyện. Nhưng ông vua mới lên ngôi này có được “lòng tin chất phác”, như Voltaire nói sau này. Một sự sùng đạo chính trị, một loại giao kèo ký kết giữa ngài và Trời với mục đích tăng cường cơ sở quyền lực của mình. Nhà vua, thật vậy, nắm quyền nhờ Thượng đế. Ngài là con của Người, thay mặt Người trên thế gian. Do đó, sự gắn bó tôn giáo là cần thiết đối với ngài để bảo đảm chính quyền. Công viên Versailles phải là một công cụ trong chính sách của ngài.

Công viên này, hiện ra từ hư không, một chiến thắng của con người trước thiên nhiên, phải chứng minh sự hiện hữu của đấng toàn năng. Chứng minh, chứ không phải gợi ý.

Nhà tạo cảnh vườn Le Nôtre, người có những hiểu biết sơ đẳng nhưng đáng kể về toán học và quang học, và quen biết Descartes – chết chỉ mười hai năm trước -, đi hỏi ý kiến các đệ tử của ông này, những nhà toán học thời bấy giờ. Và câu trả lời của họ đã khích động trí tưởng tượng của ông. Đúng vậy, Lý trí điều khiển Tự nhiên. Đúng vậy, toán học là ngôn ngữ của Vũ trụ. Do đó, một công thức hiện hữu, và nó chứng minh là Thượng đế hiện hữu. Một định lý không tránh được!

Không do dự, những kỳ tài của môn đại số học đã trao cho ông chiếc chìa khóa thần kỳ mà họ vừa mới khám phá được. Và Le Nôtre đã phiên nó ra trong cái bình đồ của mình.

Là cái mà anh đã thấy lúc nãy.

Anh cứ kinh ngạc mãi. Chứng minh toán học về sự hiện hữu của Thượng đế! Nó nằm ngay trước mắt anh, bằng những nét vẽ đậm, màu đen mà anh tự mình tô lên sắc vàng bao quanh Latone, Jupiter, Tapis vert và Apollon.

0^0 = 1

Không lũy thừa không bằng một. Nói một cách khác, con số không thì bằng 1 khi nó được nâng lên lũy thừa không.

Anh không cần giải thích với một người như em tại sao công thức này chứng minh sự hiện hữu của Thượng đế: với con số không, nghĩa là với “không có gì”, không có gì ngoài sự trống không, người ta tạo ra Một, nghĩa là “cái gì đó”, một đơn vị đầu tiên có thể nhận thấy. Sức mạnh ưu việt này, đủ khả năng tạo ra thế giới từ hư không, làm nảy sinh cái hiện hữu từ hư vô, đó không phải chính xác là định nghĩa về Thượng đế của chúng ta hay sao? Nói theo cách toán học, sự tồn tại có thể bật ra từ hư vô.

Vậy thì Thượng đế hiện hữu.

Việc chứng minh bằng con số của công thức này thì quá thông thường. Em chắc đã học nó, trong nhà máy sản xuất trí thức của em. Rồi quên bẵng tức khắc, như tất cả mọi người. Tuy nhiên, cách tính thì không phức tạp mấy.

Tựa người vào bờ đá ở bể nước Latone, mắt nhìn về bể nước Lézards, đáng lẽ chỗ này phải là bể nước của Jupiter, anh bắt đầu đọc to quá trình chứng minh, như thể để thuyết phục một người nghe vô hình:

Trong toán học, ta biết rằng một số A được nâng lên lũy thừa N rồi được chia bởi cùng con số A, lần này nó được nâng lên lũy thừa M, thì bằng chính con số A này được nâng lên lũy thừa N – M. Điều này được viết như sau:

A^NA^M = A^(N - M)

Nếu A = 0, vậy thì ta có: 0^0 = 1

Trò trẻ con, thừa nhận đi em… Như vậy, khi ta nâng số không lên lũy thừa không, ta có không phải là không, như tính hợp lý giới hạn của chúng ta khiến mình nghĩ như thế, mà là một. Bất cứ con số nào được nâng lên lũy thừa không, là bằng 1, và con số không thì không phải là ngoại lệ đâu.

Từ cái “không” nổi lên cái tất cả. Hay là, nếu em thích hơn, từ sự khiếm diện sinh ra sự hiện diện. Từ hư không sinh ra Vũ trụ.

Từ khởi thủy là cái không. Tâm linh. Và tâm linh đã sinh ra thế giới.

Chính Thượng đế là có thể chứng minh được.

Thượng đế, Ngài cũng thế, cuối cùng, là nhị phân.

Và cùng một câu hỏi trở lại, day dứt: tại sao anh đã không nghĩ tới điều này sớm hơn? Đề tài này vốn dĩ làm anh say mê từ xưa. Các lập luận chứng minh triết học của Descartes, Kierkegaard[1] hay Hegel[2] đã chất vấn anh vào cái tuổi mà bạn bè anh còn chơi trượt ván. Ở tuổi mười hai, anh đọc Kant[3] và phát hiện ra ba “bằng chứng” về sự hiện hữu của Thượng đế: bằng chứng vũ trụ luận, dựa trên ý niệm nhân quả (nếu thế giới hiện hữu, đó là có một đấng Tạo hóa); bằng chứng mục đích luận, đi từ quy luật của thế giới, từ tính mục đích của nó, và nhân vật là đấng Hóa công; cuối cùng, bằng chứng bản thể luận, suy diễn từ khái niệm Thượng đế ra sự hiện hữu của Thượng đế (“Thượng đế thì hoàn hảo, sự hiện hữu là một sự hoàn hảo, vậy thì Thượng đế hiện hữu”). Với Kant, anh bác bỏ ba bằng chứng này, chúng đặt sự hiện hữu của Thượng đế làm định đề hơn là chứng minh nó.

Nhưng đây này, một bằng chứng thứ tư xuất hiện. Và nó là không thể phản bác được. Thuần lý. Hoàn toàn toán học.

Chắc là Le Nôtre vui mừng biết bao, vào thời đó, khi đặt định lý này giữa Latone và Apollon, giữa lâu đài và Grand Canal! Nhờ ông mà những ngôi vườn Versailles sẽ tạo ra cảm xúc thẩm mỹ và phản ánh thông điệp chính trị theo ý nhà vua, nhưng cũng mang lại câu trả lời cho vấn đề sâu sắc nhất, cho câu hỏi muôn thuở của con người: Ai là khởi thủy của vũ trụ? Và ai điều khiển lúc lâm chung của nó?

Than ôi! Rất lâu trước khi các công trình được hoàn thành ở phần này của công viên, nhà tạo cảnh vườn thấy cả kết cấu tốt đẹp của mình bị sụp đổ. Nhà vua giải thích cho ông, trong vòng tuyệt đối bí mật, là Giáo hội không tán thành lắm việc tiết lộ cái công thức đó. Ý tưởng, theo đó sự hiện hữu của Thượng đế có thể đặt thành phương trình, đã là một sự lăng nhục tôn giáo. Đức Giáo hoàng ngờ vực các lý thuyết khoa học, ngay cả khi chúng phục vụ ngài. Sự hiện hữu của Thượng đế không thể là kết quả của lập luận của con người, dù bằng toán học đi nữa. Và nhà vua, với tư cách một tín đồ Cơ đốc sùng đạo, không thể làm trái ý Giáo hội. Những đệ tử của Descartes, phần họ cũng vậy, nhận lệnh không được phổ biến phát kiến của mình.

Thế nhưng, Le Nôtre không muốn tin chắc vào mấy cái lập luận thần học trống rỗng này. Ông chủ của ông, nhà vua trẻ đó, đã chấp nhận không tranh cãi ý kiến của các chức sắc tôn giáo! Ngài, một người bảo vệ khoa học nhiệt tình biết bao! Một sự chối bỏ như thế, tất nhiên là có chủ tâm.

Louis XIV chắc là có lợi ích gì đó ở đây.

Và không khó đoán lợi ích đó là gì.

Louis XIV đã bén mùi quyền lực chuyên chế. Đến mức ngài không cần Thượng đế nữa. Ngài đã trở thành chính Thượng đế!

Em hãy nhớ lúc bọn mình thăm viếng căn phòng nhà vua. Giường ngủ của ngài được bao quanh bởi một hàng rào giống như những bàn làm lễ trong các nhà thờ thời đó. Người ta quỳ xuống trước giường, như thể đối diện với thánh thể, ngay cả khi nhà vua không có mặt ở đó. Được thần dân ca tụng, được quần thần tôn thờ, Louis Đại vương dần dần tự thần thánh hóa. Ngài chỉ phải biện minh với chính mình thôi. Tất nhiên, ngài vẫn tiếp tục tôn trọng các chức vụ trong triều và ca tụng Thượng đế. Nhưng một Thượng đế thoát phàm, trừu tượng mà ngài không còn sợ cạnh tranh nữa. Chỉ đến tuổi bảy mươi và dưới ảnh hưởng của Phu nhân de Maintenon, ngài mới chấp thuận cho xây ở Versailles một nhà nguyện cao hơn các phần còn lại của lâu đài. Có phải vì hối hận không? Có phải cũng vì cầu xin tha thứ mà lúc về già ngài đã thúc đẩy triều đình vào con đường sùng đạo mê muội không?

Tội nghiệp Le Nôtre! Tương tự như Abraham[4] lúc chuẩn bị, bàn tay run rẩy, hy sinh đứa con trai của mình để thỏa mãn ý muốn của Thượng đế, nhà tạo cảnh vườn chắc chắn tin rằng mình đã mất tinh thần khi nhà vua yêu cầu ông trao lại cho ngài bản phác họa giấc mơ cái tuyệt đối của ngài. Ông, tất nhiên, tự nhủ là nhà vua sắp sửa đốt tài liệu này, dù gì cũng làm biến mất mọi dấu vết của giấc mộng nguyên lai. Như vậy, sẽ không ai biết được bao giờ bản vẽ thật của các ngôi vườn, ý đồ đầu tiên và cuối cùng của chúng. Sẽ không ai đoán được tại sao việc minh chứng sáng tạo đó lại bị xóa bỏ; và, như một hệ quả nhỏ, tại sao Apollon từ rày về sau đứng giữ mình ngược chiều.

Vì Le Nôtre đã trả thù, theo cách của ông. Ông đã thay thế bể nước Jupiter bằng một cái hố tầm thường đặt tên Lézard, giống y chang cái bên cạnh. Và ông đã xóa đi tất cả ý nghĩa của huyền thoại mặt trời bằng cách chấp nhận cỗ xe Apollon chạy về hướng lâu đài. Lý do chính thức: “để mà nó không bao giờ quay lưng lại nhà vua”. Giống như Latone, vào thời đó. Những vẻ bề ngoài vẫn được bảo toàn. Và hình ảnh của Thượng đế thì bị xóa bỏ mãi mãi.

Hình ảnh của Thượng đế thôi, chứ không phải bàn tay của ngài. Le Nôtre, anh chắc chắn thế, có linh cảm là sự trả thù thẩm mỹ nhỏ nhoi của ông chẳng thấm tháp gì so với sự trừng phạt của Chúa. Tất cả hậu duệ của triều đại Bourbon, thực vậy, sẽ phải trả giá cực kỳ đắt cho sự lăng nhục của Louis XIV đối với đức Chúa Trời. Thái tử[5], con trai của Thái Dương Vương, chết vào năm 1711. Rồi đến lượt con trai của Thái tử, tức cháu nội của Louis XIV, được chỉ định thừa kế ngai vàng, cũng qua đời ngay năm sau, 1712. Con trai của ông này, Louis XV, chắt nội của Louis XIV, ở ngôi một thời gian rất dài và vô vị, nhưng vận xấu vẫn tiếp tục sau đó với Louis XVI, bị dẫn lên đoạn đầu đài.

Cái ông Le Nôtre tốt bụng này đã không thể trông thấy điều linh cảm của mình trở thành sự thật, nhưng ông biết. Và nhà vua biết là ông biết.

Và bây giờ em cũng biết, thế đấy.

Chỉ mình em thôi. Cho dù anh đã không gọi điện cho em, ngày hôm đó, để chia sẻ với em sự khám phá của anh. Tuy vậy, khi vừa mới đánh giá được di sản phi thường được cất giấu dưới Trianon thì anh tự hỏi nên chuyển giao nó lại cho ai. Sự khám phá này, đối với anh thì quý báu hơn tất cả các phần mềm tạo ra kể từ khi anh khởi nghiệp, anh sẽ gửi gắm nó cho ai đây? Cho các sử gia Pháp ư? Họ sẽ vội vàng tranh cãi về nó. Cho Kathrin ư? Nàng đã làm anh thất vọng, anh không muốn nàng dính líu vào chuyện này lần nữa. Cho Amelia ư? Nàng thì quá lý tính, và bên cạnh đó, nàng cứ giữ mãi mối oán giận đối với ngôi biệt thự Trianon và tất cả những gì liên quan đến nó. Cho Kevin ư? Còn nhỏ tuổi quá. Vậy chỉ còn có em thôi, kẻ đồng mưu với anh, người bạn tâm tình lâu năm nhất của anh, chỉ có em mới có thể hiểu được tầm quan trọng của nó.

00 = 1. Bây giờ thì em biết cái công thức đã điều khiển sự ra đời của vũ trụ.

Cũng chính công thức này một ngày kia, có lẽ, sẽ ngăn cản vũ trụ biến mất.

❀ ❀ ❀

[1] Nhà tư tưởng và nhà thần học Đan Mạch (1813-1855).

[2] Fiedrich Hegel (1770-1831), triết gia Đức.

[3] Emmanuel Kant (1724-1804), triết gia Đức.

[4] Sống ở vùng Palestine vào thế kỷ XIX trước Công nguyên. Theo Kinh thánh, ông là tổ tiên của dân Do Thái và Á Rập thông qua hai con trai là Isaac và Ismael.

[5] Tên là Louis de France (còn gọi là Le Grand Dauphin) 1661-1711.