Stapi là một thị trấn gồm chừng ba mươi túp lều, dựng lên trên một bình nguyên dung nham rộng lớn, ngày đêm hứng chịu những tia nắng gay gắt phản chiếu từ ngọn núi lửa. Những ngôi nhà khiêm nhường ấy xếp hàng dọc theo tận cùng một vịnh hẹp nhỏ, được bao bọc bởi một bức tường đá bazan có hình thù vô cùng kỳ lạ.

Bazan là một loại đá nâu có nguồn gốc từ lửa. Nó kết tinh thành những hình thù đều đặn đến kinh ngạc bởi vẻ đẹp độc đáo của mình. Ở đây, chúng ta thấy Thiên nhiên hành động theo các quy luật hình học và làm việc hệt như con người, tựa hồ như bà đã dùng cả dây dọi, compa và thước kẻ vậy. Nếu ở những nơi khác, bà tạo ra những hiệu ứng nghệ thuật vĩ đại bằng cách chồng chất những khối đá khổng lồ mà không cần trật tự hay mối liên kết nào — nếu ở nơi khác, ta bắt gặp những ngọn nón cụt, những kim tự tháp không hoàn thiện với chuỗi đường nét kỳ quặc; thì tại đây, như muốn đưa ra một bài học về sự tề chỉnh và đi trước cả các kiến trúc sư thời cổ đại, bà đã dựng lên một trật tự kiến trúc nghiêm cẩn mà chưa từng có sự lộng lẫy của Babylon hay kỳ quan nào của Hy Lạp sánh kịp.

Tôi đã từng nghe nhiều về con đường Giant's Causeway ở Ireland, hay hang động Fingal ở một trong những hòn đảo thuộc quần đảo Hebrides, nhưng khung cảnh hoành tráng của một cấu trúc bazan thực thụ thì chưa bao giờ hiện ra trước mắt tôi.

Cảnh quan tại Stapi này đã cho chúng tôi một hình dung trọn vẹn về vẻ đẹp và sự uy nghi kỳ diệu ấy.

Bức tường của vịnh hẹp, cũng giống như phần lớn bán đảo, bao gồm một dãy cột đứng thẳng cao khoảng ba mươi foot. Những trụ đá dựng đứng có tỷ lệ hoàn mỹ này nâng đỡ một vòm cuốn gồm các cột nằm ngang, tạo thành một dạng mái vòm bán nguyệt che chở phía trên mặt biển. Tại những khoảng cách nhất định, phía dưới vòm tự nhiên này, người ta không khỏi ngạc nhiên và thích thú khi nhìn thấy những khung cửa hình bầu dục mà qua đó, những con sóng bên ngoài ào ạt tràn vào thành từng đợt bọt trắng xóa. Vài khối bazan bị sóng dữ bứt khỏi chân đế nằm rải rác trên mặt đất giống như phàn tích của một ngôi đền cổ — những tàn tích mãi mãi trẻ trung, mặc cho giông bão của thời gian quét qua mà chẳng để lại chút dấu tích nào!

Đây là chặng dừng chân cuối cùng trong chuyến hành trình của chúng tôi. Hans đã dẫn đường với tất cả sự tận tụy và thông minh, và tôi bắt đầu cảm thấy yên tâm hơn phần nào khi nghĩ rằng anh ấy sẽ tiếp tục đồng hành cùng chúng tôi trên chặng đường dài phía trước.

Khi chúng tôi dừng chân trước ngôi nhà của vị Mục sư — một căn lều nhỏ và bất tiện, chẳng đẹp đẽ hay thoải mái hơn những ngôi nhà của hàng xóm là bao — tôi nhìn thấy một người đàn ông đang đóng móng cho một con ngựa, tay cầm búa và thắt chiếc tạp dề da quanh bụng.

"Hãy vui lên," người thợ săn lông vịt trời cất lời, dùng lời chào truyền thống bằng chính ngôn ngữ của mình.

"God dag — chào buổi sáng!" người kia đáp lại bằng thứ tiếng Đan Mạch lưu loát.

"Kyrkoherde," Hans quay lại gọi, đồng thời giới thiệu ông ta với bác tôi.

"Vị Mục sư," Giáo sư đáng kính lặp lại; "Harry thân mến của tôi ơi, xem ra người đàn ông đáng kính này chính là Mục sư, và ông ấy chẳng màng việc tự tay làm lấy công việc của mình."

Trong lúc những lời này được thốt lên, người dẫn đường đã ra hiệu cho Kyrkoherde hiểu rõ tình hình thực tế. Người tốt bụng liền gác lại công việc, cất tiếng hô lớn, và ngay lập tức một người phụ nữ cao lớn, cao suýt soát người khổng lồ, bước ra từ túp lều. Bà ta cao ít nhất sáu foot, một chiều cao đáng kể ở vùng đất ấy.

Ấn tượng đầu tiên của tôi là sự kinh hãi. Tôi tưởng bà ta đến để trao cho chúng tôi nụ hôn kiểu Iceland. Tuy nhiên, tôi chẳng có gì phải sợ, bởi bà ta thậm chí còn chẳng mỏ tỏ ra mấy mặn mà trong việc đón tiếp chúng tôi vào nhà.

Căn phòng dành cho khách khứa hiện lên trong mắt tôi là nơi tệ hại nhất trong toàn bộ nhà xứ; nó chật chội, bẩn thỉu và nồng nặc mùi khó chịu. Dù vậy, chúng tôi chẳng còn sự lựa chọn nào khác. Vị Mục sư chẳng hề có khái niệm thực hành lòng hiếu khách nồng hậu và cổ xưa vốn có. Hoàn toàn không. Chưa qua hết ngày hôm đó, tôi đã nhận ra chúng tôi đang phải giao du với một gã thợ rèn, một ngư dân, một thợ săn, một người thợ mộc, chứ chẳng phải một ông mục sư. Phải công nhận một điều vớt vát cho ông ta là chúng tôi đã ghé thăm vào một ngày trong tuần; có lẽ vào ngày Chủ nhật trông ông ta sẽ đàng hoàng hơn.

Những vị linh mục nghèo khổ này nhận được từ Chính phủ Đan Mạch một mức lương vô lý đến mức không đủ sống, và chỉ thu gom được một phần tư tiền thuế thập phân từ giáo xứ của mình — tính ra chưa đầy sáu mạc hiện hành, hay khoảng 3 bảng 10 shilling tiền Anh. Do đó, họ buộc phải lao động để mưu sinh. Quả thực, chúng tôi nhanh chóng nhận ra chủ nhà của mình không hề xếp sự lịch thiệp vào hàng các đức tính cốt lõi.

Bác tôi nhanh chóng nhận ra kiểu người mà mình phải giao thiệp. Thay vì một học giả đáng kính và uy bác, ông lại gặp phải một kẻ nhà quê đần độn và thô lỗ. Do đó, ông quyết định lên đường thực hiện cuộc thám hiểm vĩ đại của mình càng sớm càng tốt. Ông chẳng bận tâm đến sự mệt mỏi và quyết định dành vài ngày trên vùng núi cao.

Công tác chuẩn bị cho chuyến đi được tiến hành ngay vào ngày hôm sau khi chúng tôi đến Stapi; lần này Hans thuê ba người Iceland để thay thế cho những con ngựa — vốn không thể tiếp tục mang vác hành lý giùm chúng tôi. Tuy nhiên, những người đảo quốc đáng kính này chỉ đi đến chân miệng núi lửa là sẽ quay về và để mặc chúng tôi tự lo lấy. Điều khoản này đã được thỏa thuận xong xuôi trước khi họ đồng ý khởi hành.

Nhân cơ hội này, bác tôi phần nào bộc bạch với Hans, người thợ săn lông vịt trời, và để anh hiểu rằng ý định của ông là tiếp tục khám phá ngọn núi lửa đến tận giới hạn cuối cùng có thể.

Hans điềm tĩnh lắng nghe, rồi gật đầu. Đi đến đó hay đến bất cứ đâu, vùi mình vào lòng đất sâu thẳm hay lang thang trên những đỉnh núi, đối với anh ta đều như nhau cả! Về phần tôi, bị cuốn hút và bận tâm bởi những biến cố dọc đường, tôi đã bắt đầu quên đi cái tương lai không thể tránh khỏi ấy; nhưng giờ đây, tôi lại một lần nữa phải đối mặt với thực tế phũ phàng. Phải làm sao đây? Bỏ trốn ư? Nhưng nếu tôi thực sự có ý định bỏ mặc Giáo sư Hardwigg chịu số phận của ông, thì tôi phải làm điều đó ở Hamburg chứ không phải ngay dưới chân Sneffels.

Có một ý nghĩ trên hết bắt đầu dằn vặt tôi: một ý nghĩ vô cùng khủng khiếp, đủ sức làm suy sụp thần kinh của ngay cả một kẻ ít nhạy cảm hơn tôi.

"Hãy cùng suy xét vấn đề này xem," tôi tự nhủ; "chúng ta chuẩn bị leo lên ngọn núi Sneffels. Tốt thôi. Chúng ta sắp sửa ghé thăm tận đáy miệng núi lửa. Vẫn tốt chán. Những người khác đã từng làm thế và họ có thiệt mạng đâu."

"Tuy nhiên, đó chưa phải là tất cả những gì cần phải cân nhắc. Nếu thực sự có một con đường dẫn xuống lòng Đất Mẹ tối tăm và ngầm dưới lòng đất này, nếu cái lão Saknussemm khốn khổ đến ba lần ấy thực sự nói thật, thì chúng ta chắc chắn sẽ lạc lối giữa mê cung của các hầm ngầm núi lửa. Hơn nữa, chúng ta chẳng có bằng chứng nào chứng minh Sneffels thực sự đã tắt. Bằng chứng nào cho thấy một vụ phun trào sẽ không sớm xảy ra? Vì con quái vật ấy đã ngủ say từ năm 1219, lẽ nào nó sẽ chẳng bao giờ tỉnh giấc nữa ư?"

"Nếu nó tỉnh giấc thì chuyện gì sẽ xảy ra với chúng tôi?"

Đó là những câu hỏi rất đáng để suy ngẫm, và tôi đã trằn trọc suy nghĩ về chúng rất lâu và rất sâu. Tôi chẳng thể đặt lưng xuống ngủ mà không mơ thấy những trận phun trào. Càng suy nghĩ, tôi càng phản đối việc biến bản thân thành xỉ than và tro tàn.

Tôi không thể chịu đựng thêm được nữa; cuối cùng tôi quyết định trình bày toàn bộ sự việc với bác tôi, theo cách khéo léo nhất có thể, dưới vỏ bọc của một giả thuyết hoàn toàn mâu thuẫn.

Tôi tìm gặp bác. Tôi bày tỏ những nỗi sợ hãi của mình, rồi lùi lại để ông có thể trút giận một cách thoải mái.

"Ta đã suy nghĩ về vấn đề này rồi," ông nói với giọng điềm tĩnh nhất trên đời.

Ý ông là gì? Cuối cùng thì ông cũng chịu lắng nghe tiếng nói của lý trí rồi sao? Ông đang nghĩ đến việc hoãn lại các dự án của mình ư? Hạnh phúc ấy quả là quá lớn để có thể là sự thật.

Tuy nhiên, tôi chẳng thèm bình luận gì thêm. Thực ra, tôi chỉ quá lo lắng không dám ngắt lời ông và để mặc ông tự do suy ngẫm. Sau một lát, ông lên tiếng.

"Ta đã suy nghĩ về vấn đề này," ông nói tiếp. "Kể từ khi chúng ta đặt chân đến Stapi, tâm trí ta hầu như chỉ bận tâm đến câu hỏi vô cùng nghiêm túc mà chính con đã đưa ra — bởi chẳng có gì dại dột và thiếu nhất quán hơn là hành động một cách thiếu thận trọng."

"Con hoàn toàn đồng ý với bác, thưa bác kính yêu," tôi đáp lại với một chút hy vọng le lói.

"Đã sáu trăm năm nay Sneffels không hề lên tiếng, nhưng dẫu cho hiện tại nó đang chìm trong sự im lặng tuyệt đối, thì nó hoàn toàn có thể cất lời trở lại. Những trận phun trào dung nham mới luôn được báo trước bằng các hiện tượng hoàn toàn rõ ràng. Ta đã quan sát kỹ lưỡng những cư dân vùng này; ta đã nghiên cứu cẩn thận thổ nhưỡng, và ta xin khẳng định với con một cách đanh thép rằng, Harry thân mến của ta ạ, sẽ chẳng có vụ phun trào nào xảy ra lúc này đâu."

Khi nghe những lời khẳng định chắc nịch ấy, tôi câm lặng chết sững và chẳng nói được lời nào.

"Ta thấy con đang hoài nghi lời ta nói đấy chứ," bác tôi nói; "hãy đi theo ta."

Tôi máy móc tuân theo.

Rời khỏi nhà xứ, vị Giáo sư đi theo con đường xuyên qua một khe hở trên vách đá bazan, dẫn thẳng ra xa phía bờ biển. Chẳng mấy chốc chúng tôi đã ra đến khoảng không ngoài trời, nếu ta có thể dùng cái tên ấy cho một nơi ngập tràn các sản phẩm của núi lửa. Toàn bộ đất đai dường như oằn mình dưới sức nặng của những tảng đá khổng lồ — đá trap, bazan, hoa cương, dung nham và đủ loại vật chất núi lửa khác.

Tôi có thể nhìn thấy rất nhiều cột hơi nước bốc lên không trung. Những làn hơi trắng này, trong ngôn ngữ Iceland gọi là "reykir", xuất phát từ các suối nước nóng và biểu thị qua lực phun của chúng hoạt động núi lửa của vùng đất. Giờ đây, cảnh tượng ấy lại càng minh chứng cho nỗi lo sợ của tôi. Do đó, tôi càng thêm ngạc nhiên và hụt hẫng khi bác tôi cất lời với tôi thế này.

Con nhìn thấy tất cả làn khói kia chứ, Harry con trai ta?

"Vâng, thưa bác."

"Chà, chừng nào con còn nhìn thấy chúng thế này, con chẳng có gì phải sợ ngọn núi lửa cả."

"Sao lại thế được ạ?"

"Hãy nhớ kỹ điều này nhé," vị Giáo sư tiếp lời. "Khi sắp có núi lửa phun trào, những cột hơi nước này sẽ gia tăng gấp đôi hoạt động — rồi biến mất hoàn toàn trong thời kỳ phun trào; bởi vì các chất khí có độ đàn hồi, không còn giữ được áp suất cần thiết nữa, sẽ tìm đường ẩn nấp vào sâu trong lòng miệng núi lửa thay vì thoát ra qua các kẽ nứt của mặt đất. Vậy nên, nếu hơi nước vẫn duy trì ở trạng thái bình thường hoặc quen thuộc, nếu năng lượng của chúng không gia tăng, và nếu con cộng thêm vào đó nhận định rằng gió không bị thay thế bởi áp suất khí quyển nặng nề cùng sự tĩnh lặng đến chết chóc, thì con hoàn toàn có thể chắc chắn rằng chẳng có gì phải sợ một vụ phun trào cận kề."

"Nhưng mà—"

"Đủ rồi, con trai ta. Khi khoa học đã đưa ra phán quyết — việc chúng ta phải làm chỉ là lắng nghe và tuân theo."

Tôi trở lại ngôi nhà với tâm trạng hoàn toàn chán nản và thất vọng. Bác tôi đã đánh gục tôi hoàn toàn bằng những lý lẽ khoa học của ông. Dẫu vậy, tôi vẫn còn một tia hy vọng duy nhất, đó là khi chúng ta đã đặt chân xuống tận đáy miệng núi lửa, sẽ chẳng tài nào tiến sâu hơn được nữa nếu thiếu đi một đường hầm hay ngõ ngách; và điều đó sẽ đúng bất chấp mọi lão Saknussemm uy bác trên đời.

Tôi đã trải qua toàn bộ đêm hôm đó với một cơn ác mộng đè nặng trên ngực! Và sau những nỗi thống khổ cùng cực không thể tưởng tượng nổi, tôi thấy mình chìm sâu vào lòng đất, để rồi từ đó bất ngờ bị phóng vụt vào không gian vũ trụ dưới hình dạng của một khối đá phun trào!

Ngày hôm sau, 23 tháng 6, Hans điềm đạm chờ đón chúng tôi bên ngoài nhà xứ cùng ba người đồng hành mang trên vai đầy ắp lương thực, dụng cụ và thiết bị. Hai cây gậy bọc sắt, hai khẩu súng và hai chiếc túi đựng thú săn lớn được dành riêng cho bác cháu tôi. Hans, một con người chưa từng quên dù chỉ là những biện pháp phòng ngừa nhỏ nhặt nhất, đã mang thêm vào hành lý của chúng tôi một bầu da đựng nước lớn để bổ sung cho những chiếc bình tông. Điều này đảm bảo chúng tôi có đủ nước dùng trong tám ngày.

Đúng chín giờ sáng, mọi thứ đã sẵn sàng lên đường. Vị mục sư và người vợ (hoặc người hầu, mà tôi chẳng bao giờ phân biệt nổi) to lớn của ông ta đứng túc trực trước cửa để tiễn chúng tôi. Họ có vẻ như sắp sửa giáng lên chúng tôi nụ hôn từ biệt truyền thống của người Iceland. Đến sự ngạc nhiên tột độ của chúng tôi, lời chào tạm biệt của họ lại biến thành một hóa đơn khổng lồ, trong đó họ tính phí cả việc sử dụng căn nhà xứ — thực chất là nơi tồi tệ và bẩn thỉu nhất mà tôi từng đặt chân tới. Cặp đôi đáng kính ấy đã bịp bợm và vơ vét chúng tôi hệt như một chủ quán trọ người Thụy Sĩ, khiến chúng tôi thấm thía cái sự hào nhoáng trong lòng hiếu khách của họ qua chính số tiền phải trả.

Tuy nhiên, bác tôi vẫn thanh toán chẳng mảy may kỳ kèo. Một kẻ đã hạ quyết tâm thực hiện chuyến hành trình thám hiểm vào Lòng Đất thì chẳng phải là loại người đi so đo dăm ba đồng rix-dollar khốn khổ.

Vấn đề quan trọng này đã được giải quyết xong xuôi, Hans phát hiệu lệnh khởi hành, và chỉ vài khoảnh khắc sau, chúng tôi đã rời khỏi Stapi.