Suốt một giờ đồng hồ mệt mỏi và dằng dặc, chúng tôi lê bước trên cánh đồng xương cốt vĩ đại này. Bị thôi thúc bởi sự tò mò mãnh liệt, chúng tôi cứ thế tiến về phía trước, chẳng màng đến hiểm nguy xung quanh. Căn hang khổng lồ này còn ẩn chứa những kỳ quan nào khác—những báu vật tuyệt diệu nào nữa dành cho giới khoa học? Đôi mắt tôi đã sẵn sàng đón nhận mọi điều bất ngờ, và trí tưởng tượng của tôi luôn sục sôi chờ đợi những điều mới mẻ, kỳ diệu.

Bờ của Đại dương Trung tâm từ lâu đã khuất sau những ngọn đồi rải rác trên vùng đồng bằng xương cốt. Vị Giáo sư bốc đồng và đầy nhiệt huyết, chẳng màng gì đến việc liệu mình có bị lạc hay không, liền giục tôi bước mau. Chúng tôi lặng lẽ tiến bước, đắm mình trong những làn sóng điện lưu.

Do một hiện tượng mà tôi không thể giải thích nổi, và nhờ sự khuếch tán cực độ nay đã hoàn tất, ánh sáng chiếu rọi đồng đều lên sườn của mọi ngọn đồi và mỏm đá. Nguồn phát của nó dường như ở hư vô, không có một cường độ nhất định nào, và hoàn toàn không tạo ra bóng râm.

Cảnh tượng bày ra trước mắt giống hệt như một vùng đất nhiệt đới vào giữa trưa hè—giữa các khu vực xích đạo và dưới những tia nắng vuông góc của mặt trời.

Mọi dấu vết của hơi nước đã biến mất. Dưới sự phân bố đồng đều của dòng ánh sáng ấy, những khối đá, dãy núi đằng xa, cùng vài đám rừng mờ ảo phía chân trời bỗng mang một vẻ huyền bí đến kỳ lạ!

Chúng tôi phần nào trông giống như nhân vật kỳ bí trong một câu chuyện tưởng tượng của Hoffmann—gã đàn ông đã đánh mất cái bóng của chính mình.

Sau khi đi thêm chừng một dặm, chúng tôi đếnì rìa của một khu rừng bạt ngàn—tuy nhiên, đây không phải là những khu rừng nấm khổng lồ mà chúng tôi từng phát hiện gần cảng Gretchen.

Đó là thảm thực vật hoang dã và rực rỡ của thời kỳ Đệ tam, trong toàn bộ vẻ tráng lệ huy hoàng của nó. Những hàng cọ khổng lồ thuộc một loài nay đã tuyệt chủng, những cây cọ hóa thạch tuyệt đẹp thuộc chi cọ trong tầng than đá, cùng thông, thủy tùng, bách và các loài cây hạt kim—tất cả quấn quýt lấy nhau bởi một thảm dây leo rậm rạp, chằng chịt đến mức không thể gỡ nổi.

Dưới các tán cây mọc lên một thảm rêu và dương xỉ xanh tươi tuyệt đẹp. Những con suối nhỏ róc rách chảy dưới những vòm lá um tùm—nhưng thực ra chẳng đáng gọi là vòm lá, bởi chúng chẳng hề tỏa chút bóng râm nào. Ven bờ suối mọc lên những bụi cây nhỏ giống như các loài cây thường thấy ở những xứ nóng trên bề mặt địa cầu của chúng ta.

Điều duy nhất còn thiếu ở những loài thực vật, bụi cây và thân gỗ này—chính là màu sắc! Vĩnh viễn bị tước đi hơi ấm nuôi dưỡng của mặt trời, chúng trở nên nhạt nhòa và vô sắc. Mọi sắc thái đều chìm lấp vào một tông màu đồng nhất, mang vẻ nâu xám và tàn úa. Những chiếc lá hoàn toàn không có chút sắc xanh nào, còn hoa—vốn nở rộ vô số kể trong thời kỳ Đệ tam sinh ra chúng—thì vừa không màu lại vừa không hương, trông tựa như những trang giấy phai màu vì phơi sương gió lâu ngày.

Bác tôi mạo hiểm bước vào những lùm cây khổng lồ. Tôi nối gót theo sau, dẫu trong lòng không khỏi nơm nớp lo sợ. Vì thiên nhiên đã có khả năng tạo ra một lượng thực vật khổng lồ đến thế, hà cớ gì chúng ta lại không thể chạm trán những loài thú to lớn không kém, và do đó, vô cùng nguy hiểm?

Tôi đặc biệt chú ý, trong những khoảng trống do cây ngã bị thời gian bào mòn một phần, đến rất nhiều loài cây bụi họ đậu, chẳng hạn như thích mộc và các loại cây ăn được khác, vốn là món khoái khẩu của loài thú nhai lại. Rồi xuất hiện hòa quyện vào nhau là cây cối từ những vùng đất muôn màu muôn vẻ, là mẫu vật thực vật từ khắp nơi trên địa cầu: nào cây sồi đứng cạnh cây cọ, nào khuynh diệp Úc—một lớp thú vị thuộc họ Myrtaceae—tựa vào thân thông Na Uy cao ngút, hay phong phương bắc đan cài cành lá với thông kauri New Zealand. Cảnh tượng ấy đủ khiến nhà phân loại học uyên bác nhất trên mặt đất phải phát điên và đảo lộn mọi quan niệm vốn có của ông về thực vật học.

Đột nhiên, tôi khựng lại và kéo bác tôi dừng bước.

Ánh sáng khuếch tán cực mạnh cho phép tôi nhìn thấy cả những vật thể nhỏ nhất trong các lùm cây phía xa. Tôi tưởng mình nhìn thấy—không, chính mắt tôi thực sự nhìn thấy—những sinh vật vô cùng khổng lồ đang di chuyển dưới vòm lá vây quanh. Vâng, chúng đích thực là những sinh vật khổng lồ, cả một bầy voi răng mác, không phải hóa thạch mà đang sống sờ sờ, giống hệt như những con từng được phát hiện vào năm 1801 trên bờ đầm lầy sông Ohio vĩ đại, ở Bắc Mỹ.

Phải, tôi có thể nhìn thấy những con voi khổng lồ ấy, với những chiếc vòi đang bẻ gãy các cành lớn và luồn lách qua các tán cây hệt như một binh đoàn rắn độc. Tôi có thể nghe thấy tiếng những cặp ngà hùng vĩ đang bứng gốc cả những thân cây lớn!

Cành cây gãy răng rắc, và cả mảng lá cùng cành non xanh mướt lần lượt trôi tuột xuống cổ họng rộng ngoác của những quái thú khủng khiếp ấy!

Giấc mơ kỳ diệu thuở nào, khi tôi chứng kiến thời kỳ tiền sử hồi sinh, khi các kỷ Đệ tam và Đệ tứ lần lượt trôi qua trước mắt, giờ đây đã thành sự thật!

Và kìa, chúng tôi đang đơn độc ở sâu thẳm trong lòng đất, phó mặc cho sự định đoạt của những cư dân hung dữ nơi đây!

Bác tôi chết lặng vì kinh ngạc và sững sờ.

– Lại đây nào! – Cuối cùng bác nói, khi cơn sửng sốt ban đầu qua đi. – Lại đây cháu trai, chúng ta hãy đến gần hơn để ngắm nhìn chúng.

– Không ạ, – tôi đáp, cố kìm tay bác lại khi ông đang lôi tôi đi. – Chúng ta hoàn toàn không tấc sắt trong tay. Làm sao có thể bước vào giữa bầy tứ chi khổng lồ ấy cơ chứ? Xin bác, hãy quay lại đi ạ. Không một con người nào có thể cả gan thách thức cơn thịnh nộ hung ác của những quái thú này mà được bình an vô sự.

– Không một con người nào sao, – bác tôi nói, đột nhiên hạ thấp giọng xuống thành một tiếng thì thầm đầy bí ẩn. – Cháu lầm rồi, Henry thân mến ạ. Kìa! Nhìn đằng kia kìa! Bác tưởng như mình đang thấy một sinh vật hình người—một sinh vật giống như chúng ta—một người đàn ông!

Tôi nhìn theo, nhún vai, quyết tâm đẩy lòng hoài nghi lên đến cực điểm. Nhưng dù mong muốn của tôi có là gì đi nữa, tôi vẫn buộc phải khuất phục trước bằng chứng rành rành đập vào mắt.

Đúng vậy—cách đó chưa đầy một phần tư dặm, tựa lưng vào thân một cây cổ thụ khổng lồ, là một con người—một vị thần Proteus của chốn âm u này, một người con mới của thần Neptune đang chăn dắt cả đàn voi răng mác vô số kể ấy.

Immanis pecoris custos, immanior ipse! [5]

[5] Kẻ chăn dắt bầy gia súc khổng lồ, bản thân hắn lại càng khổng lồ hơn nữa!

Phải—đó không còn là một bộ xương hóa thạch mà chúng tôi từng khai quật từ lòng đất trong nghĩa địa vĩ đại ấy nữa, mà là một tên khổng lồ có khả năng dẫn dắt và điều khiển những quái thú phi thường này. Chiều cao của hắn vượt quá mười hai thước. Cái đầu to lớn như đầu trâu ẩn khuất trong mái tóc rối bù xù. Quả thực đó là một chiếc bờm khổng lồ, hệt như bờm của loài voi thuở hồng hoang.

Trên tay hắn cầm một cành cây, đóng vai trò như chiếc gậy của mục đồng thời tiền sử.

Chúng tôi đứng chôn chân tại chỗ, lặng đi vì kinh ngạc.

Nhưng hắn có thể phát hiện ra chúng tôi bất cứ lúc nào. Chẳng còn cách nào khác ngoài việc chuồn ngay lập tức.

– Chạy mau, chạy mau! – tôi hét lên, kéo bác tôi đi; và lần đầu tiên trong đời, ông không hề kháng cự lại mong muốn của tôi.

Mười lăm phút sau, chúng tôi đã ở cách xa con quái vật khủng khiếp ấy một quãng dài!

Giờ đây, khi ngẫm lại sự việc một cách bình tĩnh và điềm đạm; giờ đây, khi hàng tháng, hàng năm đã trôi qua kể từ cuộc phiêu lưu kỳ lạ và trái với tự nhiên ấy đặt lên chúng tôi—tôi phải nghĩ gì, phải tin gì đây?

Không, điều đó hoàn toàn bất khả thi! Tai chúng tôi hẳn đã lừa dối, và mắt chúng tôi hẳn đã quáng quàng! Chúng tôi chưa từng nhìn thấy những gì mình tưởng là đã thấy. Không một con người nào có thể tồn tại trong thế giới dưới lòng đất ấy! Không một thế hệ loài người nào có thể sinh sống trong các tầng hang sâu thẳm của quả địa cầu mà lại không hề hay biết gì về những kẻ đang cư ngụ trên bề mặt, hay không có bất kỳ sự giao lưu nào với họ. Thật là điên rồ, điên rồ, hoàn toàn điên rồ! Chẳng có gì hơn thế!

Tôi nghiêng về giả thuyết cho rằng đó là một loài động vật có cấu trúc tương tự loài người—một loài vượn thuộc các kỷ địa chất đầu tiên, giống như loài mà ông Lartet từng phát hiện trong tầng chứa xương ở Sansan.

Nhưng loài động vật, hay sinh vật ấy, dù nó là gì đi nữa, cũng vượt trội về chiều cao so với mọi thứ mà khoa học hiện đại từng biết đến. Mặc kệ chứ. Dù điều đó có hoang đường đến đâu, nó vẫn có thể là một con vượn—nhưng là một con người, một con người bằng xương bằng thịt, lại sống cùng cả một thế hệ quái thú khổng lồ bị chôn vùi trong ruột đất—thì quá ư hoang đường để có thể tin được!