Khi tôi quay lại, bữa tối đã dọn sẵn. Bữa ăn này đã được người họ hàng đáng kính của tôi ngấu nghiến một cách cực kỳ hăm hở và phàm ăn. Chế độ ăn trên tàu đã biến dạ dày ông thành một cái vực sâu không đáy. Mâm cơm mang phong cách Đan Mạch nhiều hơn là Iceland ấy thoạt nhìn chẳng có gì đặc biệt, nhưng lòng hiếu khách nồng hậu của người chủ nhà đã khiến chúng tôi thấy ngon miệng gấp bội.

Câu chuyện chuyển sang các vấn đề khoa học, và ông Fridriksson hỏi chú tôi nghĩ thế nào về thư viện công cộng.

"Thư viện, thưa ngài?" chú tôi kêu lên; "tôi thấy đó chỉ là một tập hợp những cuốn sách lẻ tẻ vô tích sự, cùng với một số lượng kệ trống trơ đến thảm hại."

"Sao cơ!" ông Fridriksson thốt lên; "chứ ngài không biết là chúng tôi có tới tám nghìn cuốn sách bao gồm những tác phẩm cực kỳ quý hiếm và có giá trị – một số viết bằng tiếng Scandinavian, chưa kể tất cả các ấn phẩm mới xuất bản từ Copenhagen hay sao."

"Tám nghìn cuốn sách, lạy Chúa, thế chúng nằm ở đâu vậy, thưa ngài?" chú tôi kêu lên.

"Được phân phát khắp cả nước, Giáo sư Hardwigg ạ. Chúng tôi rất hiếu học, thưa ngài, dù cho chúng tôi có sống ở Iceland đi chăng nữa. Mọi người nông dân, mọi người lao động, mọi người ngư dân đều biết đọc và biết viết – và chúng tôi cho rằng sách vở thay vì bị khóa kín trong tủ, cách xa tầm mắt của người học, thì nên được phổ biến càng rộng rãi càng tốt. Do đó, những cuốn sách trong thư viện của chúng tôi cứ được chuyền tay nhau hết người này sang người khác, có lẽ cả năm trời cũng chẳng quay lại giá sách."

"Thế thì khi người nước ngoài đến thăm các ông, họ chẳng có gì để xem sao?"

"À thưa ngài, người nước ngoài thì đã có thư viện của riêng họ rồi, còn ưu tiên hàng đầu của chúng tôi là làm sao cho tầng lớp bình dân phải được giáo dục cao. May mắn thay, sự ham học hỏi là bản chất vốn có của người Iceland. Vào năm 1816, chúng tôi đã thành lập một Hội Văn học và Viện Cơ khí; nhiều học giả nước ngoài nổi tiếng là hội viên danh dự; chúng tôi xuất bản những cuốn sách nhằm giáo dục người dân, và những cuốn sách này đã mang lại những đóng góp vô giá cho đất nước chúng tôi. Liệu tôi có được vinh dự mời Giáo sư Hardwigg gia nhập làm hội viên danh dự không?"

Chú tôi, vốn đã là thành viên của hầu hết mọi hội văn học và khoa học ở châu Âu, lập tức đồng ý trước thiện ý đáng quý của tốt bụng ông Fridriksson.

"Và giờ đây," ông nói sau rất nhiều lời bày tỏ lòng biết ơn và thiện chí, "nếu ngài cho tôi biết ngài đang mong đợi tìm kiếm những cuốn sách nào, có lẽ tôi có thể giúp được gì đó cho ngài."

Tôi chăm chú quan sát chú mình. Ông do dự mất một phút hay một phút rưỡi, như thể không muốn mở lời; nói ra một cách công khai có lẽ là để hé lộ các dự án của mình. Dù vậy, sau một hồi suy nghĩ, ông đã quyết định.

"À, ông Fridriksson," ông cất giọng một cách thoải mái, thản nhiên, "tôi rất muốn biết xem, liệu trong số những tác phẩm quý giá khác, các ông có bộ sách nào của bậc thầy học thức Arne Saknussemm hay không."

"Arne Saknussemm!" Giáo sư thành phố Reykjavik thốt lên; "ngài đang nhắc đến một trong những học giả xuất sắc nhất thế kỷ mười sáu, một nhà tự nhiên học vĩ đại, một nhà giả kim vĩ đại, một nhà thám hiểm vĩ đại."

"Chính xác là ông ấy."

"Một trong những nhân vật kiệt xuất nhất gắn liền với khoa học và văn học Iceland."

"Đúng như ngài nói..."

"Một con người vĩ đại hơn tất cả."

"Vâng, thưa ngài, tất cả những điều này đều đúng, nhưng còn các tác phẩm của ông ấy thì sao?"

"Chúng tôi không có cuốn nào cả."

"Không có ở Iceland á?"

"Không có ở Iceland cũng chẳng ở đâu khác," người kia buồn bã đáp.

"Tại sao lại thế?"

"Bởi vì Arne Saknussemm đã bị bức hại vì tội dị giáo, và vào năm 1573, các tác phẩm của ông đã bị thiêu hủy công khai tại Copenhagen dưới tay của đao phủ."

"Rất tốt! Quá tuyệt!" chú tôi lẩm bẩm, khiến vị học giả Iceland đáng kính vô cùng ngạc nhiên.

"Ngài vừa nói gì cơ..."

"Vâng, vâng, mọi thứ thật rõ ràng, tôi đã thấy mắt xích trong chuỗi sự việc; mọi thứ đều được giải thích, và giờ thì tôi đã hiểu tại sao Arne Saknussemm, kẻ bị đẩy ra khỏi công chúng, buộc phải che giấu những phát hiện lừng lẫy của mình, lại bị bắt buộc phải che đậy dưới tấm màn của một mật mã khó hiểu, cái bí mật..."

"Bí mật gì cơ?"

"Một bí mật—mà," chú tôi lắp bắp.

"Ngài đã phát hiện ra bản thảo kỳ diệu nào sao?" ông Fridriksson kêu lên.

"Không! Không, tôi nhất thời bị lòng nhiệt thành cuốn đi thôi. Chỉ là một giả thiết ấy mà."

"Rất tốt, thưa ngài. Nhưng quả thực, để chuyển sang một chủ đề khác, tôi hy vọng ngài sẽ không rời khỏi hòn đảo của chúng tôi mà lại bỏ qua việc nghiên cứu các tài nguyên khoáng sản nơi đây."

"À, thực ra thì tôi hơi muộn rồi. Đã có quá nhiều bậc hiền triết từng đặt chân đến đây trước tôi."

"Vâng, vâng, nhưng vẫn còn rất nhiều việc phải làm," ông Fridriksson hào hứng nói.

"Ngài nghĩ vậy sao," chú tôi nói, đôi mắt lấp lánh niềm thỏa mãn thầm kín.

"Vâng, ngài không thể tưởng tượng được có bao nhiêu ngọn núi, sông băng, núi lửa chưa được biết đến vẫn đang chờ được nghiên cứu đâu. Ngay từ chỗ chúng ta đang ngồi đây, tôi có thể chỉ cho ngài thấy một ngọn. Kìa, ở tít ngoài chân trời, ngài thấy đỉnh Sneffels chứ."

"Ồ vâng, Sneffels," chú tôi đáp.

"Một trong những ngọn núi lửa kỳ lạ nhất tồn tại trên đời, mà miệng núi lửa của nó rất hiếm khi có ai viếng thăm."

"Đã tắt rồi sao?"

"Đã tắt từ năm trăm năm nay rồi," câu trả lời vang lên ngay lập tức.

"Chà," chú tôi nói, bấm chặt móng tay vào da thịt và ép sát hai đầu gối vào nhau để kìm nén không nhảy cẫng lên vì vui sướng. "Tôi rất muốn bắt đầu công việc nghiên cứu của mình bằng việc khảo sát các bí ẩn địa chất của cái núi Seffel—Feisel—gì gì đó của các ông nhỉ?"

"Sneffels, thưa ngài."

Phần này của cuộc trò chuyện diễn ra bằng tiếng Latinh, vì thế tôi hiểu hết mọi điều đã được trao đổi. Tôi suýt không giữ nổi vẻ mặt bình thường khi thấy chú mình lại có thể che giấu sự vui mừng và thỏa mãn một cách ranh ma đến thế. Tôi phải thú nhận rằng những nét mặt làm bộ làm tịch đầy mưu mô của ông để giấu đi niềm hạnh phúc trông ông chẳng khác nào một ác quỷ Mephistopheles thời hiện đại.

"Được rồi, được rồi," ông tiếp tục, "đề xuất của ngài làm tôi vô cùng thích thú. Tôi sẽ cố gắng leo lên đỉnh Sneffels, và nếu có thể, tôi sẽ xuống cả miệng núi lửa của nó."

"Tôi rất tiếc," ông Fridriksson tiếp tục, "vì công việc của tôi hoàn toàn không cho phép tôi có thể đồng hành cùng ngài. Sẽ thật là thú vị và bổ ích biết bao nếu tôi có thể sắp xếp được thời gian."

"Không, không, một nghìn lần không," chú tôi kêu lên. "Tôi không muốn làm xáo trộn sự bình yên của bất kỳ ai. Tuy nhiên, tôi xin chân thành cảm ơn ngài bằng cả trái tim. Sự hiện diện của một người uyên bác như ngài chắc chắn sẽ vô cùng hữu ích, nhưng các nhiệm vụ trong công việc và chức vụ của ngài vẫn là trên hết."

Bởi sự ngây thơ trong tấm lòng thuần phác của mình, người chủ nhà của chúng tôi đã không nhận ra sự châm biếm trong những lời này.

"Tôi hoàn toàn đồng tình với dự án của ngài," vị người Iceland tiếp tục sau một vài lời bàn thêm. "Đó là một ý hay khi bắt đầu bằng việc khảo sát ngọn núi lửa này. Ngài sẽ thu hoạch được một tá những quan sát kỳ thú đấy. Trước tiên, ngài dự định sẽ đến Sneffels bằng cách nào?"

"Bằng đường biển. Tôi sẽ băng qua vịnh. Tất nhiên đó là tuyến đường nhanh nhất rồi."

"Tất nhiên. Nhưng ngặt một nỗi là không thể đi bằng đường đó được."

"Tại sao?"

"Chúng tôi chẳng có lấy một chiếc thuyền nào khả dụng trên toàn cõi Reykjavik này," người kia đáp.

"Thế thì phải làm sao đây?"

"Ngài buộc phải đi đường bộ dọc theo bờ biển. Đường đó xa hơn, nhưng thú vị hơn nhiều."

"Vậy thì tôi phải có một người dẫn đường."

"Tất nhiên rồi; và tôi đã sẵn người cho ngài đây."

"Một người mà tôi có thể tin tưởng được chứ."

"Vâng, một cư dân sinh sống trên bán đảo nơi ngọn Sneffels tọa lạc. Ông ấy là một người rất sắc sảo và đáng kính, ngài chắc chắn sẽ hài lòng. Ông ấy nói tiếng Đan Mạch trôi chảy như người bản xứ."

"Khi nào tôi có thể gặp ông ấy—hôm nay chứ?"

"Không, ngày mai; ông ấy chưa có mặt ở đây trước ngày mai đâu."

"Cứ quyết định là ngày mai vậy," chú tôi đáp với một tiếng thở dài thườn thượt.

Cuộc trò chuyện kết thúc bằng những lời ca tụng từ cả hai phía. Trong bữa tối, chú tôi đã thu thập được rất nhiều điều về lịch sử của Arne Saknussemm, cũng như những lý do đằng sau tài liệu mang tính tượng hình và đầy bí ẩn của ông. Ông cũng nhận thức được rằng chủ nhà sẽ không thể cùng mình dấn thân vào cuộc thám hiểm đầy mạo hiểm này, và rằng ngày mai chúng tôi sẽ có một người dẫn đường.