Ngọn núi lửa khổng lồ, bước đầu tiên trong cuộc thử nghiệm táo bạo của chúng tôi, cao hơn năm nghìn bộ. Sneffels là điểm tận cùng của một dãy núi lửa kéo dài, mang nét đặc thù hoàn toàn khác biệt với hệ thống địa hình chung của toàn đảo. Một trong những điểm kỳ lạ của nó là hai đỉnh nhọn khổng lồ. Từ nơi chúng tôi xuất phát, thật bất khả thi để nhận ra đường nét thực sự của đỉnh núi trên nền trời xám xịt. Tất cả những gì chúng tôi có thể phân định chỉ là một vòm trắng bao la, đổ dốc xuống từ phần đầu của gã khổng lồ.

Sự khởi đầu của đại nghiệp lớn lao này tràn ngập trong tôi nỗi kinh hoàng. Giờ đây, khi chúng tôi thực sự đã lên đường, tôi mới bắt đầu tin vào tính hiện thực của chuyến thám hiểm!

Đoàn của chúng tôi hợp thành một hàng dài như đám rước. Chúng tôi bước đi nối đuôi nhau, dẫn đầu là Hans, kẻ săn vịt biển bình thản đến lạ thường. Anh ta điềm đạm dẫn đường qua những lối mòn hẹp đến mức hai người tuyệt đối không thể đi song song. Trò chuyện là điều hoàn toàn bất khả thi. Nhờ vậy, chúng tôi càng có thêm nhiều thời gian để trầm ngâm và chiêm ngưỡng vẻ đẹp hùng vĩ đến rợn ngợp của cảnh sắc xung quanh.

Vượt qua bức tường bazan kỳ lạ của vịnh hẹp Stapi, chúng tôi nhận ra mình đang lách qua những thảm cỏ xơ xác, nơi mọc lên thưa thớt một vài bụi cỏ cằn cỗi, tàn dư của hệ thực vật cổ xưa trên bán đảo đầm lầy. Khối lượng khổng lồ của loại vật liệu dễ cháy này, với những cánh đồng cho đến nay vẫn hoàn toàn chưa ai đặt chân khám phá, cũng đủ để sưởi ấm cho cả Iceland trong suốt một thế kỷ. Hố than bùn hùng vĩ ấy, tính từ đáy của một số khe vực nhất định, thường sâu không dưới bảy mươi bộ, bày ra trước mắt người xem những lớp vụn đá cháy đen chồng chất lên nhau, bị ngăn cách bởi những dải sa thạch xốp mỏng manh.

Sự hoành tráng của khung cảnh là điều không thể chối cãi, đi kèm với bầu không khí khô cằn và hoang vắng của nó.

Dù mang trong lòng bao mối bận tâm cùng nỗi sợ hãi thảm hại về những điều sắp tới, với tư cách là người cháu đích tôn của Giáo sư Hardwigg vĩ đại, tôi vẫn quan sát với niềm thích thú lớn lao kho tàng kỳ trân dị bảo khoáng vật học được bày biện trước mắt trong bảo tàng lịch sử tự nhiên rộng lớn này. Nhớ lại những nghiên cứu gần đây của mình, tôi ngẫm nghĩ lại toàn bộ lịch sử địa chất của Iceland.

Hòn đảo phi thường và kỳ lạ này hẳn đã xuất hiện từ lòng đại dương bao la vào một thời điểm tương đối muộn trong lịch sử. Giống như các đảo san hô ở Thái Bình Dương, theo những gì chúng ta biết, nó có lẽ vẫn đang nhô lên từng chút một qua những nhịp độ chậm chạp và không thể nhận ra.

Nếu đây thực sự là trường hợp của nó, nguồn gốc của hòn đảo chỉ có thể quy về một nguyên nhân duy nhất—đó là tác động liên tục của các luồng hỏa diệm sơn ngầm dưới lòng đất.

Đây là một ý nghĩ thật đắc ý.

Nếu vậy, nếu điều này là sự thật, hãy dẹp quách đi những lý thuyết của Sir Humphry Davy; hãy dẹp bỏ uy quyền từ bản da cừu của Arne Saknussemm; cả những tuyên bố khám phá đầy kỳ vọng của ông chú tôi—và cả chuyến hành trình này nữa!

Tất cả sẽ tan thành mây khói.

Bị cuốn hút bởi ý nghĩ đó, tôi bắt đầu kỹ lưỡng quan sát xung quanh hơn. Một sự nghiên cứu nghiêm túc về thổ nhưỡng là điều cần thiết để phủ nhận hoặc củng cố giả thuyết của tôi. Tôi thu trọn vào tầm mắt từng chi tiết của những gì mình nhìn thấy, và bắt đầu thấu hiểu chuỗi hiện tượng đã từng diễn ra trước khi nó hình thành.

Iceland, hoàn toàn không có lớp đất trầm tích, được cấu tạo độc quyền bởi đá phiến núi lửa; nghĩa là sự kết tụ của các loại đá và khối đá có kết cấu xốp. Rất lâu trước khi các ngọn núi lửa tồn tại, nơi đây được cấu thành từ một khối đá bazan đặc nguyên khối, từ từ và từ gốc được nâng bổng lên khỏi mặt nước biển nhờ tác động của lực ly tâm đang hoạt động trong lòng trái đất.

Tuy nhiên, những ngọn lửa nội tại khi ấy vẫn chưa phá vỡ các giới hạn của chúng để tràn lên lớp vỏ ngoài cùng của Đất Mẹ bằng những dòng dung nham nóng bỏng và cuồng nộ.

Các độc giả của tôi hẳn phải thứ lỗi cho bài giảng địa chất ngắn ngủi và có phần ra vẻ bề trên này. Nhưng nó là điều cần thiết để thấu hiểu trọn vẹn những gì diễn ra tiếp theo.

Vào một giai đoạn sau đó trong lịch sử thế giới, suy luận theo phép tương tự, một khe nứt khổng lồ và hùng vĩ hẳn đã được tạo ra theo đường chéo từ Tây Nam sang Đông Bắc của hòn đảo, xuyên qua đó lớp vỏ núi lửa dần dần phun trào. Hiện tượng lớn lao và kỳ diệu ấy khi đó diễn ra một cách ôn hòa — lượng trào ra là vô cùng lớn, và vật chất nóng chảy sôi sục được tống ra từ lòng đất đã lan rộng một cách chậm rãi, yên bình dưới hình dạng những đồng bằng phẳng rộng lớn, hay những khối đồi uốn lượn được gọi là mamelon.

Chính vào kỷ nguyên này, các loại đá mang tên fenspat, syenit và porphyr đã xuất hiện.

Nhưng như một hệ quả tất yếu của đợt tràn này, độ sâu của hòn đảo ngày càng gia tăng. Người ta hoàn toàn có thể tin tưởng rằng một lượng chất khí đàn hồi khổng lồ đã bị dồn nén bên trong tâm điểm của nó, khi mà cuối cùng lớp vỏ nguội đi và nơi đây không còn tạo ra thêm bất kỳ khe hở nào khác.

Cuối cùng, thời điểm ấy cũng đã đến. Bất chấp độ dày và trọng lượng khổng lồ của lớp vỏ bên trên, lực cơ học của các loại khí dễ cháy bên dưới lớn đến mức chúng thực sự đã hất tung phần sống lưng nặng trĩu và tự mở ra cho mình những chiếc giếng khổng lồ. Từ đó, những ngọn núi lửa bất ngờ mọc lên xuyên qua lớp vỏ thượng tầng, tiếp đến là những miệng núi lửa phun trào trên đỉnh của những tạo vật mới này.

Có thể thấy rằng các hiện tượng đầu tiên liên quan đến sự hình thành của hòn đảo đơn thuần mang tính phun trào; tuy nhiên, ngay sau đó là sự nối tiếp của các hiện tượng núi lửa.

Thông qua những lỗ hở vừa được hình thành, khối lượng đá bazan kỳ diệu đã tuôn ra, phủ kín cả vùng đồng bằng mà chúng tôi đang đi qua. Chúng tôi đang lê bước trên những tảng đá nặng màu xám đậm, trong quá trình nguội đi, đã được định hình thành những lăng trụ sáu mặt. Ở "phần hậu cảnh", chúng ta có thể nhìn thấy vô số ngọn nón dẹt, vốn từng là những cái miệng khạc lửa.

Sau khi đợt phun trào bazan dịu xuống và ổn định, ngọn núi lửa—với sức mạnh gia tăng cùng những miệng núi lửa đã tắt—đã mở đường cho dòng dung nham nóng bỏng tràn ra, cùng với một khối lượng tro tàn và đá bọt giờ đây vương vãi khắp các sườn núi, tựa như mái tóc rối bời buông xõa trên bờ vai của một nữ tín đồ thần Bacchus.

Ở đây, thu gọn trong vỏ hạt dẻ, tôi đã nắm bắt toàn bộ lịch sử của những hiện tượng tạo nên Iceland. Tất cả đều bắt nguồn từ sự cuồng nộ của các ngọn lửa nội tại, và việc cho rằng khối vật chất ở trung tâm không duy trì trạng thái lửa lỏng trắng xóa vì quá nóng thì đơn thuần và hoàn toàn là sự điên rồ.

Điều này đã được chứng minh một cách thỏa đáng (Q.E.D), thật là một sự ngu ngốc cuồng si biết bao khi mưu tính thâm nhập vào tận tâm của trái đất hùng vĩ!

Bài giảng tự ngẫm mà tôi tự dành cho mình trong lúc di chuyển ấy đã mang lại tác dụng tốt. Tôi hoàn toàn được trấn an về số phận của cuộc thám hiểm; và do đó, tựa như một người lính dũng cảm leo lên càn quét một ụ pháo tua tủa gươm giáo, tôi xông vào tấn công ngọn Sneffels già cỗi.

Khi chúng tôi tiến bước, con đường mỗi lúc một trở nên khó khăn hơn. Địa hình đổ vỡ và đầy hiểm trở. Những hòn đá nứt ra và sụt xuống dưới chân, buộc chúng tôi phải hết sức cẩn trọng để tránh những cú ngã nguy hiểm và liên tục.

Hans tiến bước điềm tĩnh như thể anh ta đang đi dạo trên vùng đồng bằng Salisbury; thỉnh thoảng anh ta biến mất sau những khối đá khổng lồ khiến chúng tôi thoáng chốc mất hút tầm nhìn về phía anh. Có một khoảng thời gian ngắn lo âu rồi một tiếng còi lanh lảnh cất lên, cốt để báo cho chúng tôi biết phải nhìn về hướng nào để tìm anh ta.

Thỉnh thoảng anh ta lại nổi hứng dừng chân nhặt những cục đá, rồi lầm lũi chất chúng thành những đống nhỏ nhằm giúp chúng tôi không bị lạc đường khi quay về.

Anh ta hoàn toàn chẳng hay biết gì về chuyến hành trình mà chúng tôi sắp sửa dấn thân.

Dù sao đi nữa, sự cẩn trọng ấy vẫn là một điều tốt; dẫu cho nó mới vô ích và thừa thãi làm sao—nhưng tôi không được phép kể trước sự việc.

Ba giờ đồng hồ mệt mỏi cùng cực, bước đi không nghỉ, mới chỉ đưa chúng tôi đến chân ngọn núi lớn. Điều này phần nào cho thấy những gì chúng tôi vẫn còn phải trải qua.

Tuy nhiên, đột nhiên Hans ra hiệu dừng lại—chính xác hơn là anh ra hiệu bằng tay—và một bữa ăn sáng đạm bạc được bày biện trên lớp dung nham ngay trước mặt chúng tôi. Ông chú tôi, người giờ đây chỉ đơn thuần là Giáo sư Hardwigg, quá háo hức muốn tiến lên phía trước đến mức ngấu nghiến thức ăn như một tên hề tham lam. Điểm dừng chân nạp năng lượng này đồng thời cũng là lúc để nghỉ ngơi. Do đó, vị giáo sư buộc phải kiên nhẫn chờ đợi tâm trạng thong thả của người dẫn đường điềm đạm, kẻ đã không ra hiệu lên đường cho đến tận tròn một tiếng sau.

Ba người dân Iceland, những kẻ kiệm lời chẳng kém gì đồng hương của họ, không thốt một lời nào; mà cứ thế lặng lẽ, điềm đạm ăn uống rất ôn hòa.

Từ trạm dừng chân thực sự đầu tiên này, chúng tôi bắt đầu leo lên các sườn núi của ngọn núi lửa Sneffels. Chiếc mũ trùm đầu bằng tuyết tráng lệ của nó, theo cách mà chúng tôi bắt đầu gọi tên, do một ảo giác quang học rất phổ biến ở các vùng núi, thoạt trông tưởng chừng như ở ngay sát bên; thế nhưng biết bao nhiêu giờ đồng hồ mệt mỏi dằng dặc sẽ phải trôi qua trước khi chúng tôi đặt chân lên đỉnh núi. Biết bao sự mệt nhọc chưa từng thấy mà chúng tôi phải chịu đựng!

Những hòn đá trên sườn núi, không được gắn kết bởi bất kỳ lớp đất dính nào, chẳng có rễ cây hay dây leo chằng chịt giữ lại, cứ liên tục sụt lở dưới chân chúng tôi và lao ầm ầm xuống các vùng đồng bằng phía dưới, tựa như một loạt trận lở tuyết nhỏ.

Ở một số nơi, sườn của ngọn núi sừng sững này dựng đứng với độ dốc lớn đến mức không thể leo lên được, và chúng tôi buộc phải tìm cách vòng qua những chướng ngại vật ấy bằng mọi khả năng có thể.

Những ai thông thuộc việc leo núi Alps sẽ thấu hiểu những khó khăn của chúng tôi. Thường thì chúng tôi buộc phải dùng gậy leo núi để giúp nhau tiến bước.

Tôi phải thừa nhận điều này về ông chú mình, rằng ông bám sát tôi hết mức có thể. Ông chưa từng rời mắt khỏi tôi, và trong rất nhiều dịp, cánh tay ông đã mang lại cho tôi điểm tựa vững chãi và chắc chắn. Ông khỏe mạnh, gân guốc và dường như vô cảm trước sự mệt mỏi. Một lợi thế lớn nữa ở ông là bản năng giữ thăng bằng thiên bẩm—vì ông chưa từng trượt chân hay bước hụt lần nào. Những người Iceland, dù mang vác nặng nhọc, vẫn leo trèo với sự linh hoạt của những sơn nhân.

Thỉnh thoảng ngước nhìn lên độ cao của ngọn núi lửa Sneffels vĩ đại, tôi thấy việc vươn tới đỉnh từ hướng đó là điều hoàn toàn bất khả thi; ít nhất là nếu góc độ dốc không thay đổi nhanh chóng.

May mắn thay, sau một giờ đồng hồ mệt nhọc chưa từng có, cùng những bài tập thể dục dụng cụ có thể làm khó cả một nghệ sĩ nhào lộn, chúng tôi đã đến một cánh đồng băng rộng lớn bao trùm toàn bộ phần chân của chóp núi lửa. Người bản xứ gọi nó là khăn trải bàn, có lẽ vì lý do tương tự như những cư dân ở Mũi Hảo Vọng gọi ngọn núi của họ là Núi Bàn, và những con đường của họ là Vịnh Bàn.

Tại đây, trước sự ngỡ ngàng của cả hai chú cháu, chúng tôi tìm thấy một bậc đá thực sự, giúp ích rất nhiều cho quá trình leo núi của chúng tôi. Dãy bậc thang kỳ lạ này, cũng giống như mọi thứ khác, mang nguồn gốc núi lửa. Nó được hình thành bởi một trong những dòng thác đá phun trào từ các trận phún thạch, mà trong tiếng Iceland gọi là stina. Nếu dòng thác kỳ lạ này không bị cản lại trên đường trôi xuống bởi hình thù đặc biệt của các sườn núi, nó hẳn đã tràn ra biển và tạo nên những hòn đảo mới.

Dù thế nào đi nữa, nó cũng đã phục vụ chúng tôi một cách tuyệt vời. Tính chất dốc đứng của sườn núi chốc chốc lại gia tăng, nhưng những bậc đá đáng chú ý này, ít khó khăn hơn một chút so với các kim tự tháp Ai Cập, chính là phương tiện tự nhiên đơn giản duy nhất giúp chúng tôi có thể tiếp tục tiến bước.

Khoảng bảy giờ tối hôm đó, sau khi leo qua hai nghìn bậc đá gập ghềnh ấy, chúng tôi thấy mình đang phóng tầm mắt nhìn xuống một dạng mỏm đá hoặc phần nhô ra của ngọn núi—một kiểu gờ chống đỡ mà miệng núi lửa hình nón, theo đúng nghĩa đen, tựa vào đó để lấy điểm tựa.

Đại dương nằm bên dưới chúng tôi ở độ sâu hơn ba nghìn hai trăm bộ—một khung cảnh hùng vĩ và vĩ đại. Chúng tôi đã đặt chân đến vùng đất của băng tuyết vĩnh cửu.

Cái lạnh buốt giá, thấu xương và dữ dội. Gió thổi với cường độ vô cùng mạnh mẽ. Tôi đã hoàn toàn kiệt sức.

Ông chú đáng kính của tôi, vị giáo sư, nhận ra rõ ràng rằng đôi chân của tôi đã đình công và từ chối phục vụ thêm, rằng trên thực tế, tôi đã hoàn toàn kiệt quệ. Bất chấp sự thiếu kiên nhẫn đang hừng hực và nóng nảy trong người, ông đành thở dài quyết định dừng chân. Ông gọi tay thợ săn vịt biển đến bên cạnh. Tuy nhiên, nhân vật đáng kính đó lại lắc đầu.

"Ofvanfor," câu trả lời duy nhất được cất lời của anh ta.

"Xem ra," chú tôi nói với vẻ mặt rầu rĩ, "chúng ta buộc phải đi cao hơn nữa."

Ông sau đó quay sang Hans, yêu cầu anh đưa ra lý do cho câu trả lời mang tính quyết định này.

"Mistour," người dẫn đường đáp gọn lỏn.

"Ja, mistour—vâng, chính là mistour," một trong những hướng dẫn viên người Iceland hét lên với giọng điệu đầy hoảng sợ.

Đó là lần đầu tiên anh ta lên tiếng.

"Từ bí ẩn này có ý nghĩa gì vậy?" tôi lo lắng gặng hỏi.

"Nhìn kìa," chú tôi nói.

Tôi nhìn xuống vùng đồng bằng bên dưới, và trông thấy một khối lượng khổng lồ, vô cùng lớn lao gồm đá bọt dạng bột, cát và bụi đang cuồn cuộn bay lên tận trời cao dưới hình dạng một cột nước khổng lồ. Nó trông giống như hiện tượng đáng sợ tương tự từng được các lữ khách ghi nhận tại sa mạc Sahara vĩ đại.

Gió đang thổi thốc nó trực diện về phía sườn núi Sneffels nơi chúng tôi đang bám trụ. Chiếc màn mờ đục sừng sững chắn giữa chúng tôi và mặt trời ấy hắt xuống một cái bóng đậm rợp cả sườn núi. Nếu cơn lốc cát này càn quét qua vị trí của chúng tôi, tất cả chắc chắn sẽ bị tiêu diệt hoàn toàn, bị nghiền nát trong cái ôm siết đáng sợ của nó. Hiện tượng phi thường này, vốn rất phổ biến khi gió lay động các dòng sông băng và càn quét qua những vùng đồng bằng khô cằn, trong tiếng Iceland được gọi là "mistour".

"Hastigt, hastigt!" người dẫn đường thét lên.

Đúng là tôi chẳng biết một chữ tiếng Đan Mạch nào, nhưng tôi hiểu rõ mồn một rằng những cử chỉ của anh ta nhằm giục giã chúng tôi khẩn trương hơn.

Người dẫn đường quay ngoắt đi theo hướng dẫn chúng tôi đến phần mặt sau của miệng núi lửa, đồng thời vẫn nhích dần lên cao.

Chúng tôi nhanh chóng bám theo, dù cho cơ thể đã mệt mỏi quá đà.

Mười lăm phút sau, Hans dừng chân để cho phép chúng tôi quay lại nhìn phía sau. Cơn lốc cát cuồn cuộn hùng vĩ đang lan rộng lên sườn núi cho tới tận chừng điểm mà chúng tôi vừa dự định dừng chân. Những hòn đá khổng lồ bị cuốn phăng lên không trung, tung tóe khắp nơi tựa như trong một trận phun trào. Thật may mắn là chúng tôi đang ở hơi lệch khỏi hướng gió, và do đó nằm ngoài tầm với của sự nguy hiểm. Nếu không có sự cẩn trọng và hiểu biết của người dẫn đường, những thân thể tơi tả, những chân tay dập nát và gãy vụn của chúng tôi hẳn đã bị cuốn tung theo gió, tựa như bụi bặm từ một vì sao băng vô danh nào đó.

Tuy nhiên, Hans không cho rằng việc qua đêm trên sườn chóp núi trống trải là một ý kiến khôn ngoan. Do đó, chúng tôi tiếp tục cuộc hành trình theo đường dích dắc. Mười lăm trăm bộ chiều cao còn lại phải chinh phục ngốn của chúng tôi ít nhất là năm tiếng đồng hồ. Những khúc cua ngoằn ngoèo, những lối đi cụt, những bước hành quân liên miên đã biến khoảng cách vốn chẳng đáng kể ấy thành ít nhất ba cước lộ. Chưa bao giờ trong đời tôi cảm thấy khốn khổ, mệt mỏi và kiệt sức đến thế. Tôi tưởng chừng ngất đi vì đói và lạnh. Bầu không khí loãng ở độ cao ấy đồng thời cũng tác động đầy đau đớn lên lồng ngực tôi.

Cuối cùng, khi tôi tưởng chừng mình đã kiệt sức đến hơi thở cuối cùng, vào khoảng mười một giờ đêm, khi vùng đất ấy đã hoàn toàn chìm trong bóng tối, chúng tôi cuối cùng cũng đặt chân lên đỉnh núi Sneffels! Trong một tâm trạng rợn ngợp đầy kính sợ, bất chấp sự mệt mỏi rã rời, trước khi tụt xuống miệng ngọn núi lửa sẽ che chở cho chúng tôi qua đêm, tôi đã dừng bước để chiêm ngưỡng mặt trời mọc vào lúc nửa đêm đúng vào ngày góc lệch thấp nhất của nó, và tận hưởng khung cảnh những tia nắng nhợt nhạt ma quái rọi xuống hòn đảo đang say ngủ dưới chân chúng tôi!

Tôi không còn thắc mắc tại sao người ta lại cất công lặn lội từ tận nước Anh đến Na Uy chỉ để chiêm ngưỡng cảnh tượng kỳ diệu và ma mị này nữa.