[Năm 56 TCN, khi ông ấy 50 tuổi]

Ngày 13 tháng Giêng, chẳng có việc gì được giải quyết tại viện nguyên lão, bởi vì phần lớn thời gian đã trôi qua trong cuộc cãi vã giữa chấp chính quan Lentulus và quan bảo dân Caninius. Hôm đó, tôi cũng có bài phát biểu khá dài và tin rằng mình đã gây được ấn tượng mạnh mẽ trước viện nguyên lão khi nhấn mạnh tình cảm sâu sắc của ngài dành cho gia tộc. Vì vậy, vào ngày hôm sau, chúng tôi quyết định sẽ phát biểu thật ngắn gọn; bởi chúng tôi nhận thấy thái độ của viện nguyên lão đối với ngài đã dịu bớt—kết quả không chỉ nhờ bài phát biểu của tôi, mà còn nhờ sự vận động và tiếp cận trực tiếp của tôi với từng nghị viên. Do đó, sau khi đề xuất đầu tiên của Bibulus được đưa ra, rằng ba quan khâm sứ nên phục vị cho nhà vua; đề xuất thứ hai của Hortensius, rằng ngài nên phục vị cho nhà vua mà không cần quân đội; và đề xuất thứ ba của Volcatius, rằng Pompey nên đảm nhận việc này, một yêu cầu đã được đặt ra là nên tách đề xuất của Bibulus thành hai phần. Xét về phần ông ta giải quyết vấn đề tôn giáo—một điểm mà lúc này không thể phản đối được nữa—kiến nghị của ông ta đã được thông qua; nhưng phần đề xuất về ba quan khâm sứ thì đã bị đại đa số bác bỏ. Tiếp theo là đề xuất của Hortensius. Ngay lúc đó, quan bảo dân Lupus, với lý do rằng chính ông ta đã đưa ra một đề xuất về Pompey, liền gây tranh cãi rằng ông ta phải được quyền kêu gọi biểu quyết tại viện trước cả các chấp chính quan. Bài phát biểu của ông ta vấp phải tiếng la ó phản đối từ mọi phía: bởi điều đó vừa bất công vừa chưa từng có tiền lệ. Các chấp chính quan không chịu nhượng bộ, nhưng đồng thời cũng chẳng phản đối mạnh mẽ gì cho cam. Mục đích của họ là kéo dài thời gian cho hết ngày, và họ đã đạt được mục đích đó; bởi họ thấy rõ ràng rằng số lượng người bỏ phiếu cho đề xuất của Hortensius sẽ cao gấp nhiều lần, dù miệng họ vẫn công khai bày tỏ sự đồng tình với Volcatius. Rất nhiều người đã được gọi tên để phát biểu ý kiến, và điều đó diễn ra với sự đồng thuận của các chấp chính quan, vì họ muốn đề xuất của Bibulus được thông qua. Cuộc tranh cãi này kéo dài đến tận khi trời tối, và viện nguyên lão đành giải tán. Hôm đó, tình cờ tôi dùng bữa tối với Pompey, và tôi đã chớp lấy cơ hội—khoảnh khắc tuyệt vời nhất mà tôi từng có, bởi kể từ khi ngài rời đi, chưa bao giờ tôi có được vị thế đáng kính trong viện nguyên lão như ngày hôm đó—để trò chuyện với ông ta theo cách mà tôi nghĩ mình đã thuyết phục được ông ta từ bỏ mọi ý định khác và quyết tâm ủng hộ quyền lợi của ngài. Và quả thực, khi tận tai nghe ông ta nói, tôi hoàn toàn gạt bỏ mọi nghi ngờ về lòng tham vọng cá nhân của ông ta; nhưng khi nhìn vào những kẻ thân cận đủ mọi tầng lớp xung quanh ông ta, tôi lại nhận ra một điều ai cũng thấy rõ, rằng toàn bộ vụ việc này từ lâu đã bị thao túng một cách mờ ám bởi một nhóm lợi ích nào đó, với sự đồng lõa của chính nhà vua và các cố vấn của ông ta.

Tôi viết những dòng này vào ngày 15 tháng Giêng, trước cả lúc rạng đông. Hôm nay viện nguyên lão sẽ họp. Chúng tôi sẽ giữ vững lập trường của mình tại viện nguyên lão trong mức độ tốt nhất có thể giữa một thời kỳ đầy rẫy sự phản trắc và bất công này. Còn về việc đưa vấn đề ra trưng cầu dân ý trước nhân dân, tôi nghĩ chúng tôi đã đảm bảo rằng sẽ không có đề xuất nào được đưa ra nếu không vi phạm các điềm gác, phá vỡ luật pháp, hoặc tóm lại là dùng đến bạo lực thô bạo. Một ngày trước khi tôi viết những dòng này, một nghị quyết vô cùng nghiêm trọng của viện nguyên lão về những vấn đề này đã được thông qua, và mặc dù Cato cùng Caninius đã phủ quyết, nó vẫn được soạn thảo thành văn bản. Tôi cho rằng nó đã được gửi đến ngài. Về tất cả các vấn đề khác, tôi sẽ viết thư thông báo cho ngài bất cứ diễn biến nào, đồng thời sẽ đảm bảo mọi việc được tiến hành với sự công bằng cẩn trọng nhất trong khả năng mà sự thận trọng, nỗ lực, sự tỉ mỉ và sức ảnh hưởng của tôi có thể đạt được.