Năm 52 TCN, ở tuổi 54

Không phải vì tôi đã quên đi tình bạn của chúng ta, hay có ý định chấm dứt việc thư từ, mà trong những năm gần đây tôi đã không viết thư cho anh. Lý do là vì khoảng thời gian đầu là một chuỗi ngày u uất do thảm họa đã giáng xuống nền Cộng hòa và bản thân tôi, trong khi giai đoạn sau, với bất hạnh vô cùng đau đớn và bất công của chính anh, lại khiến tôi chần chừ không muốn viết. Tuy nhiên, vì một khoảng thời gian đủ dài đã trôi qua, và tôi đã nhớ lại rõ ràng hơn phẩm chất cao quý cùng lòng dũng cảm phi thường của anh, tôi nghĩ việc viết thư cho anh lúc này không trái với ý nguyện của mình. Phần tôi, P. Sittius thân mến, thoạt đầu tôi đã bênh vực anh, khi có kẻ mưu toan biến anh thành đối tượng căm ghét và gán cho anh một tội danh hình sự lúc anh vắng mặt; và khi cáo buộc chống lại anh có liên quan đến vụ kiện và phiên tòa xét xử người bạn thân thiết nhất của anh, tôi đã hết sức cẩn trọng để bảo vệ vị thế của anh và minh oan cho anh. Và rồi, một lần nữa, vào dịp vừa qua, chẳng bao lâu sau khi tôi trở về Rome, dù tôi nhận thấy vụ việc của anh đã được định đoạt theo một chiều hướng khác xa với lời khuyên của tôi nếu tôi có mặt ở đó, thì tôi vẫn không bỏ sót điều gì có thể góp phần đảm bảo sự an toàn cho anh. Và dẫu cho vào lúc ấy, ác cảm phát sinh từ giá lúa mì, sự thù địch của một số kẻ không chỉ đối với riêng anh mà còn với tất cả những người bạn của anh, sự bất công của toàn bộ phiên tòa, cùng vô vàn tệ nạn khác trong nhà nước, lại có sức nặng hơn cả bản chất vụ việc hay chân lý, tôi vẫn không hề lơ là trong việc hết lòng giúp đỡ Publius, con trai anh, bằng sự hỗ trợ thiết thực, lời khuyên, uy tín cá nhân và lời chứng trực tiếp.

Bởi thế, như tôi đã cẩn trọng và tận tâm làm tròn mọi bổn phận khác của tình bạn, tôi nghĩ mình không nên bỏ qua việc giục giã và khẩn khoản khuyên anh hãy ghi nhớ rằng mình là một con người và là một trang nam nhi dũng cảm — nghĩa là, anh hãy điềm tĩnh đón nhận những tai ương vốn chung cho tất cả mọi người và không thể lường trước, những điều mà không phàm nhân nào trong chúng ta có thể tránh né hay ngăn chặn bằng bất cứ cách nào: hãy dũng cảm đương đầu với nỗi đau buồn mà số phận mang lại; và hãy ngẫm nghĩ rằng không chỉ riêng ở đất nước chúng ta, mà ở tất cả những quốc gia khác từng giành được bá quyền, những thảm họa như vậy đã nhiều lần giáng xuống những con người kiệt xuất và ưu tú nhất bởi những bản án bất công. Ước gì những lời tôi viết ra đây là không có thật khi tôi nói rằng: anh đang bị lưu vong khỏi một quốc gia mà ở đó chẳng một kẻ có tầm nhìn nào có thể tìm thấy điều gì mang lại niềm vui! Còn về phần con trai anh, một mặt, tôi e rằng nếu mình không viết gì cho anh, tôi sẽ có vẻ như không ghi nhận đúng mức những phẩm chất cao đẹp của thằng bé; nhưng mặt khác, nếu tôi viết hết mọi cảm xúc của lòng mình, tôi lại sợ bức thư của mình sẽ làm xót xa thêm nỗi niềm hoài niệm của anh. Dù sao đi nữa, cách khôn ngoan nhất cho anh là hãy xem lòng trung kiên, đức hạnh và lối sống mực thước của nó như là tài sản thuộc về anh, và sẽ luôn đồng hành cùng anh bất cứ nơi đâu anh có mặt: bởi vì quả thực, những gì chúng ta ôm ấp trong tâm tưởng cũng thuộc về chúng ta chẳng kém gì những gì ta thấy trước mắt. Do đó, không chỉ những phẩm chất rực rỡ và tình cảm sâu sắc khôn cùng của thằng bé dành cho anh mới đem lại cho anh niềm an ủi lớn lao, mà cả tôi cùng những người bạn khác của anh – những người trân quý anh và sẽ mãi mãi như thế, không phải vì địa vị mà vì phẩm giá của anh – cũng phải mang lại điều ấy cho anh; và hơn hết thảy, chính lương tâm của anh phải làm điều đó, khi anh ngẫm ra rằng bản thân mình không hề đáng phải chịu đựng bất cứ điều gì đã xảy ra, và khi anh nhìn nhận thêm rằng những bậc hiền trí chỉ bị dằn vặt bởi tội lỗi chứ không phải bởi tai ương — bởi những việc làm sai trái của chính họ, chứ không phải bởi hành vi sai quấy của kẻ khác.

Về phần mình, tôi sẽ không bỏ lỡ bất kỳ cơ hội nào để an ủi hoặc xoa dịu hoàn cảnh hiện tại của anh; vì hồi ức về tình bạn lâu năm của chúng ta, cùng phẩm chất cao thượng và sự quan tâm kính trọng của con trai anh, sẽ luôn nhắc nhở tôi về bổn phận ấy. Nếu về phần mình, anh viết thư đề cập đến bất cứ điều gì anh cần, tôi sẽ lo liệu để anh không phải nghĩ rằng mình đã viết thư hoài công vô ích.