Sau khi đã xoa bóp thật kỹ khắp người, tôi khua hai tay và cử động thân thể, ngóng chờ khoảnh khắc mình sẽ biến thành một chú chim như Pamphile đã làm; nhưng hỡi ôi, chẳng có lấy một chiếc lông hay bóng dáng của lông mọc ra, mà trái lại, lông tóc tôi đâm ra xù xì, làn da mỏng manh trở nên dai và cứng ngắc, ngón tay ngón chân mất đi số lượng năm ngón để biến thành móng guốc, và từ đằng sau mọc ra một chiếc đuôi dài. Giao diện của tôi trở nên quái dị, lỗ mũi bành rộng, đôi môi xệ xuống, và đôi tai rậm rạp lông lá. Chẳng có chút an ủi nào trong sự biến đổi ấy, bởi các bộ phận khác cũng theo đà phình to; thế là, hoàn toàn bất lực khi ngắm nghía từng phần trên cơ thể tội nghiệp của mình, tôi nhận ra bản thân chẳng phải chim chóc gì sất, mà là một con lừa chính hiệu.

Bấy giờ tôi định trách mắng Fotis, nhưng vì đã mất cả tiếng nói lẫn hình hài con người, tôi chỉ biết nhìn nàng với đôi môi trũng xuống và đôi mắt đẫm lệ. Vừa thoáng thấy tôi trong bộ dạng ấy, nàng liền kêu lên: — Khốn khổ cho tôi thay, đời tôi tiêu tungg rồi! Nỗi sợ hãi cùng sự vội vàng đã đánh lừa tôi, mà nhất là việc nhầm lẫn chiếc hộp đã hại tôi ra nông nỗi này. Nhưng cũng không có gì đáng ngại lắm, bởi vị thuốc chữa bệnh này tìm còn dễ hơn bất cứ thứ gì khác. Nếu chàng kiếm được một đoá hoa hồng và ăn nó, chàng sẽ rũ bỏ được lốt lừa và trở thành Lucius của em như trước. Ước gì chiều qua em hái vài vòng hoa theo thói quen, thì chàng đã chẳng phải mang thân lừa dù chỉ trong một đêm; nhưng sáng mai em sẽ tìm cách cứu chàng. Fotis than khóc thảm thiết là vậy, còn tôi, dẫu nay đã là một con lừa hoàn toàn, và thay vì Lucius lại thành một con thú vô tri, vẫn giữ nguyên vẹn tri giác và sự hiểu biết của con người. Tôi đăm chiêu suy tính hồi lâu xem có nên xé xác mụ đàn bà đĩ thoã xảo trá này bằng miệng, hay dùng móng giò đá chết ả cho hả giận. Nhưng một ý nghĩ khôn ngoan hơn đã can ngăn tôi khỏi hành động liều lĩnh ấy; bởi tôi sợ rằng nếu Fotis chết, tôi sẽ mất hết mọi hy vọng và phương kế cứu vãn. Thế rồi, lắc đầu nguầy nguậy, kìm nén cơn thịnh nộ và nhẫn nhục chịu đựng nghịch cảnh, tôi đi vào chuồng ngựa với chính con ngựa của mình, nơi tôi thấy thêm một con lừa nữa của Milo, chủ nhà cũ của tôi. Tôi cứ đinh ninh rằng con ngựa của mình (nếu loài vật vô tri mà có chút lương tâm hay tình nghĩa tự nhiên) chắc chắn sẽ thương xót và nhường chỗ cho tôi trong đêm đó; nhưng sự thật lại hoàn trái ngược. Kìa chứ, con ngựa và con lừa kia như đã hòn tên mũi tên cấu kết với nhau hãm hại tôi, sợ tôi ăn mất phần thức ăn của chúng, nên nhất quyết không cho tôi bén mảng tới máng cỏ, lại còn dùng móng đá tôi văng ra khỏi đống thức ăn mà chính tay tôi đã cho chúng tối hôm trước. Bị chúng đối xử tệ bạc và xua đuổi như vậy, tôi lủi thủi vào một góc chuồng; và trong lúc đang ngậm ngùi nhớ lại sự bất nhân của chúng, nghĩ đến việc ngày mai nhờ hoa hồng mà mình sẽ được trở lại làm Lucius, đoạn tôi định bụng trả thù con ngựa của mình, thì tình cờ tôi nhìn thấy ngay giữa chiếc cột đỡ xà nhà có bức tượng nữ thần Hippone, được trang hoàng và quây xung quanh bằng những đoá hoa hồng tươi thắm. Mang theo niềm hy vọng được cứu rỗi tức khắc, tôi chồm hai chân trước lên hết mức có thể, vươn dài cổ và háo hức bặm môi định ngoạm lấy vài đoá hồng. Nhưng tôi lại hành sự vào một thời điểm xui xẻo làm sao, bởi hỡi ôi, tên gia nhân được giao trông nom con ngựa của tôi bỗng đột ngột bước vào; bắt gặp cảnh tôi đang trèo lên cột, hắn phừng phừng giận dữ chạy đến quát tháo: — Chúng ta phải chịu đựng con lừa hoang này đến bao giờ nữa? Nó không chỉ ăn sạch phần của bạn đồng loại mà còn dám phá hoại cả tượng thần nữa chứ! Sao ta lại không giết chết tên trộm què quặt và khốn nạn này cơ chứ? Nói đoạn, hắn đảo mắt tìm kiếm gậy gộc, phát hiện ra một bó củi ở gần đó, bèn chọn lấy một khúc gậy cong queo to nhất rồi nện túi bụi vào thân hình tội nghiệp của tôi, đánh đến mức cho đến khi nghe thấy tiếng động rầm rầm ở cửa nhà bị phá tung cùng tiếng hàng xóm la ó thảm thiết, hắn mới hoảng sợ bỏ chạy thục mạng. Ngay lập tức, một nhúm bọn cướp xông vào, cầm vũ khí canh giữ mọi ngóc ngách trong nhà. Khi người dân kéo đến ứng cứu những người ở trong nhà, bọn cướp liền chống trả và đẩy lùi họ, bởi tên nào cũng lăm lăm gươm khiên trong tay, thứ ánh sáng phản chiếu từ vũ khí rực rỡ chẳng khác nào ban ngày. Chúng phá vỡ một chiếc rương lớn có hai lớp khóa và chốt – nơi cất giữ toàn bộ gia tài của Milo – rồi lục soát sạch sáu. Xong xuôi, chúng đóng gói lại và chia phần cho từng tên mang đi; nhưng phần của cải còn dư quá nhiều không tài nào vác nổi mà chúng thì tiếc rẻ chẳng muốn bỏ lại thứ gì, bèn lôi cả hai con lừa tội nghiệp chúng tôi lẫn con ngựa ra, chất lên lưng những cõng nặng vượt quá sức chịu đựng. Khi ra khỏi nhà, chúng cầm gậy gộc lùa theo sau, cắt cử một tên ở lại để thám thính tình hình vụ cướp rồi báo cáo; cứ thế, chúng quất roi bắt chúng tôi vượt qua những ngọn núi lớn để đi đường vòng. Phần tôi, vì cõng đống đồ nặng nhọc cùng chặng đường dài dặc, chẳng khác nào một con lừa chết cứng; thế nên tôi tự nhủ phải tìm một con đường pháp lý nào đó, cầu khẩn danh xưng của bậc đế vương xứ sở để được giải thoát khỏi chừng ấy nỗi thống khổ. Có lần, khi đi qua một khu chợ lớn giữa muôn trùng người Hy Lạp tụ họp, tôi định cất tiếng xướng tên lừng lẫy của Hoàng đế và kêu lên: "Hỡi Caesar!", tôi đã gào rất to hai tiếng ấy nhưng tuyệt nhiên không sao thốt nổi chữ Caesar. Bọn cướp chẳng màng gì đến tiếng kêu của tôi, cứ thế giáng đòn tới tấp vào tấm da thảm hại của tôi khiến nó đến là tơi tả, chẳng còn dùng làm nổi một chiếc sàng hay cái nia nào nữa. Dẫu vậy, cuối cùng thần Jupiter cũng rủ lòng ban cho tôi một lối thoát bất ngờ. Khi chúng tôi đã lướt qua bao thị trấn và làng mạc, tình cờ tôi trông thấy một khu vườn nên thơ, nơi ngoài vô số loài hoa rực rỡ sắc màu còn có cả những khóm hồng tươi mới. Vô cùng mừng rỡ và thèm thuồng muốn hái lấy vài bông khi đi ngang qua, tôi rón rén bước lại gần hơn; và trong lúc nước bọt tứa ra vì thèm thuồng, tôi chợt nghĩ đến một mưu kế khôn ngoan và có lợi hơn cho mình: lỡ như từ hình hài lừa mà biến lại thành người, tôi lại rơi vào tay bọn cướp, và hoặc vì chúng nghi ngờ tôi là phù thủy, hoặc vì sợ tôi tố cáo tội ác của chúng mà ra tay sát hại thì sao? Chính vì thế, tôi đành nén lòng không ăn hoa hồng lúc ấy, cam chịu nghịch cảnh trước mắt và ăn cỏ khô như những con lừa khác.