Hôm sau, người chủ vườn của tôi ra sao, tôi chẳng hề hay biết; thế nhưng viên đại binh tử tế nọ — kẻ vốn bị đòn nhừ tử vì tội nhát gan — đã dẫn tôi về chỗ ở của hắn mà chẳng gặp bất kỳ sự phản đối nào. Tại đó, hắn chất lên lưng tôi đủ thứ và trang hoàng cho thân hình tôi chẳng khác nào một cỗ chiến mã oai phong lẫm liệt, ngỡ như một chú lừa mang giáp trụ trên chiến trường. Bởi lẽ, một bên sườn tôi mang chiếc mũ trụ sáng ngời chói lọi; bên sườn kia là một chiếc khiên rực rỡ gấp ngàn lần. Và trên đỉnh gánh nặng ấy, hắn cắm một ngọn giáo dài. Hắn bày biện mọi thứ oai vệ đến thế không phải vì hắn am tường binh pháp (bởi người làm vườn đã chứng minh điều ngược lại), mà cốt để hù dọa những kẻ qua đường khi họ thoáng trông thấy một hình bóng nhà binh như vậy. Khi chúng tôi đã đi được một quãng đường khá dài qua những vùng đồng bằng phẳng lặng, chúng tôi tình cờ đến một thị trấn nhỏ và dừng chân tại dinh cơ của một viên Đại úy nọ. Nơi đó, người lính giao tôi cho một tên đầy tớ, còn bản thân hắn tiến về phía viên đại úy — người đang chỉ huy một cơ ngàn quân.

Khi chúng tôi đã lưu lại nơi ấy dăm ba ngày, tôi hay biết về một tội ác nhơ nhuốc và tàn độc đã diễn ra tại đây, thứ mà tôi đã ghi chép lại để rồi đây các bạn cũng được thấu tỏ. Gia chủ có một người con trai được thụ giáo nề nếp văn chương, mang phẩm hạnh đoan trang, một người mà bất cứ ai cũng ao ước có được đứa con tương tự. Mẹ cậu đã qua đời từ lâu, và người cha đã tái giá với một người vợ mới, sinh hạ thêm một đứa con nay đã mười hai tuổi. Người mẹ kế ấy nhan sắc vượt trội nhưng đức hạnh thì không tương xứng; bởi bà ta đem lòng ái mộ người thanh niên trẻ tuổi — con chồng của mình — hoặc vì bản tính lẳng lơ sẵn có, hoặc vì bị số phận xô đẩy theo cái dớp của những kẻ làm mẹ kế để rồi phạm phải tội ác tày trời. Hỡi độc giả hiền từ, những gì quý vị sắp đọc không phải là một câu chuyện ngụ ngôn, mà đúng hơn là một tấn bi kịch.

Người đàn bà này, khi ngọn lửa tình mới chớm nhen nhóm trong tim, ban đầu còn có thể kìm nén ước muốn cùng dục vọng sai quấy nhờ lòng hổ thẹn và nỗi sợ bị phát giác ý đồ. Thế nhưng, khi thứ tình cảm ấy bủa vây và thiêu đốt từng ngọn ngách trong lồng ngực, bà ta buộc phải đầu ngã trước ngọn lửa cuồng nộ của thần Cupid, và dùng cớ bệnh tật cùng thân thể suy nhược để che đậy vết thương của một tâm hồn không phút nào yên bình. Ai mà chẳng rõ những triệu chứng cùng dấu hiệu của ái tình và thứ căn bệnh tương ứng với nó: Nét mặt bà ta tái nhợt, đôi mắt u sầu, đôi đầu gối rệu rã, chẳng còn chút niềm vui nào ngoài những tiếng khóc than và nấc nghẹn liên hồi, đến mức người ta tưởng chừng bà ta mắc phải một cơn sốt rét run câm, chỉ có điều là bà ta khóc lóc khôn nguôi. Các y sĩ bắt mạch, cảm nhận nhịp đập cuồng loạn của trái tim, nghe những tiếng thở dài nấc nghẹn cùng cái cách bà ta trở mình liên tục trên giường mà chẳng tài nào đoán ra căn bệnh. Không, không, một y sĩ thông thái nào đó chẳng thể hiểu nổi, nhưng một kẻ từng qua lại chốn cung đình của thần Venus thì dư sức suy đoán toàn bộ sự tình.

Sau khi phải chịu đựng quãng thời gian dài dằn vặt trong nỗi khổ đau và chẳng thể chôn giấu nổi niềm khát khao đang bốc cháy, bà ta cho gọi người con riêng đến — cái từ "con" ấy hẳn bà ta đã vứt quách đi cho rồi nếu không vì lòng hổ thẹn. Khi ấy, chàng thanh niên chẳng chút trái lời mẹ, với gương mặt đượm buồn và khiêm nhường, bước vào phòng của người mẹ kế — cũng là mẹ của đứa em trai cùng cha khác mẹ. Thế nhưng bà ta, miệng ngậm tăm không nói nên lời, dạ rối bời vì hoang mang, chẳng biết phải thốt lên điều gì trước tiên bởi nỗi thẹn thùng che lấp. Chàng thanh niên vốn chẳng mảy may nghi kỵ điều gì, với vẻ cung kính nhún nhường bèn cất lời hỏi han nguyên nhân cơn bạo bệnh hiện tại của bà. Bấy giờ, chớp lấy thời cơ để bày tỏ đáy lòng, với đôi mắt đầm đìa lệ và tấm khăn che mặt, bà ta bạo dạn ngỏ lời với cậu rằng: "Chính chàng, chính chàng là cội nguồn của mọi nỗi đớn đau trong lòng ta! Chàng là niềm an ủi và là liều thuốc duyên sinh duy nhất của ta, bởi đôi mắt kiều diễm ấy đã khắc sâu vào lồng ngực ta đến độ nếu chúng không cứu rỗi ta, chắc chắn ta sẽ phải bỏ mạng. Xin hãy dủ lòng thương xót lấy ta, đừng trở thành nguyên nhân đẩy ta vào cõi chết, cũng đừng để lương tâm chàng phải cắn rứt vì bất hiếu với cha, khi mà chính việc cứu lấy mạng sống của người mẹ này lại chính là cứu lấy chàng."

"Hơn nữa, vì chàng mang nét mặt giống hệt người cha ở mọi đường nét, điều đó càng khiến ta thêm phần say đắm. Giờ đây, thời gian và không gian đều đang dung dưỡng chúng ta; cơ hội để chàng thỏa nguyện tâm nguyện đã đến, khi đôi ta đang ở đây một mình. Và người ta thường có câu: Chẳng hé lộ, chẳng nên chuyện."

Chàng thanh niên bàng hoàng trước tai họa ập đến quá đỗi bất ngờ; dẫu vô cùng căm ghét việc phạm phải một tội ác đồi bại nhường ấy, cậu vẫn không nỡ cự tuyệt phũ phàng ngay tại trận, mà khôn khéo xoa dịu tâm trí bà ta bằng cách hứa hẹn hoãn binh. Thế nên, cậu hứa sẽ tuân theo mọi điều bà mong muốn; đồng thời khuyên người mẹ kế hãy giữ vững tinh thần, tự an ủi bản thân cho đến khi cậu tìm được thời điểm thuận tiện để đến gặp bà lúc người cha vắng nhà. Nói đoạn, cậu vội vã chuồn khỏi tầm mắt độc địa của mụ mẹ kế. Thấu hiểu rằng chuyện này liên quan đến sự diệt vong của cả gia tộc và cần đến lời khuyên từ những bậc trưởng thượng uyên bác, cậu lập tức tìm đến một cụ già thông thái để thuật lại toàn bộ ngọn nguồn sự việc.

Sau hồi lâu đắn đo suy xét, vị lão giả cho rằng chẳng có cách nào né tránh cơn bão giông tàn khốc của số phận tốt hơn là bỏ trốn. Trong khi đó, người đàn bà độc ác ấy, vì không chịu nổi nỗi khao khát tình ái và sự trì kéo dài dẵng từ cậu con trai, đã xúi giục chồng mình lên đường đi xa vạn dặm. Đoạn, bà ta đòi chàng thanh niên phải thực hiện lời hứa; nhưng để rũ bỏ hoàn toàn thứ bùa mê dính mắc ấy, cậu liên tục thoái thác bằng mọi cớ, cho đến cuối cùng thì qua những kẻ hầu người hạ ra vào thăm nom, mụ ta hiểu ra rằng cậu hoàn toàn chẳng mảy may đếm xỉa gì đến mình. Thế nên, trước kia yêu bao nhiêu, giờ đây mụ ta căm hận cậu bấy nhiêu. Chẳng chần chừ, mụ triệu tập một tên đầy tớ chuyên làm chuyện suồng sã, sẵn sàng nhúng tay vào mọi thứ tồi tệ, rồi trút bỏ toàn bộ tâm sự thầm kín. Cả hai thông đồng với nhau rằng cách chắc cú nhất là tống khứ chàng thanh niên đi đời nhà ma. Lập tức, tên gia nô này đi mua thuốc độc rồi hòa vào rượu, nhắm mục đích chuốc cho chàng thanh niên uống để mạng vong ngay tại chỗ.

Thế nhưng, trong lúc bọn chúng đang bàn mưu tính kế cách mời mọc cậu thọ ẩm, một bước ngoặt kỳ lạ đã xảy ra. Số là đứa con trai nhỏ của mụ ta từ trường học về lúc ngọ, vì quá khát nước, đã vớ lấy chiếc bình đựng thứ độc dược đã pha sẵn ấy. Chẳng mảy may hay biết gì về chất độc, cậu bé nốc một ngụm thật lớn — thứ vốn dĩ được chuẩn bị để tiễn anh trai về chầu diêm vương — để rồi ngã vật xuống đất tử vong ngay tức khắc. Thầy giáo của đứa trẻ chứng kiến cảnh tượng biến đổi đột ngột ấy liền cất cao giọng hô hoán người mẹ cùng toàn thể gia nhân trong nhà chạy đến. Lập tức, ai nấy đều đưa ra phỏng đoán riêng về cái chết của đứa trẻ; thế nhưng người đàn bà tàn độc — hiện thân duy nhất cho sự độc ác của những kẻ làm mẹ kế — chẳng mảy may động lòng trước cái chết đắng cay của con ruột, chẳng thèm đếm xỉa đến tiếng kêu gào của lương tâm vì tội ác giết con, bất chấp tai họa chụp xuống gia đình hay nỗi đớn đau của người chồng, mà ngược lại, mụ ta còn toan tính vạch kế hoạch tiêu diệt toàn bộ người trong nhà.

Chẳng chần chừ, mụ sai người đuổi theo chồng để thông báo về tai họa tày trời xảy ra ngay sau khi ông vừa cất bước. Lúc ông trở về, mụ đàn bà hiểm độc liền lớn tiếng cáo buộc rằng đứa con cả vì không được đáp ứng yêu cầu đồi bại nên đã ra tay đầu độc em trai; mụ còn bị đặt thêm tá lược dối gian, đoạn cuối còn tru tréo rằng đứa con bất hiếu ấy thậm chí còn đe dọa tước đoạt cả mạng sống của mụ vì dám vén màn sự thật. Người cha khốn khổ bỗng chốc bị đánh gục bởi nỗi đau nhân đôi trước cái chết của hai đứa con: một bên là đứa con út nằm chết ngay trước mắt, bên kia là đứa con cả sắp phải đền tội chết. Chưa hết, cảnh tượng người vợ khóc lóc thảm thương càng khoét sâu thêm lòng hận thù tận xương tủy của ông dành cho đứa con trưởng.

Tang ma của đứa con út vừa tạm lắng thì người cha già, với đôi mắt đẫm lệ trên đường từ nghĩa địa trở về, đã thẳng tiến đến công đường để tố cáo đứa con trai tội đồ vì tội sát hại em mình, đồng thời vạch trần âm mưu ám hại vợ. Lời gào khóc thảm thiết của ông đã lay động toàn thể quan lại và đám đông dân chúng rủ lòng trắc ẩn, khiến họ nhao lên đòi xử tử lăng trì cậu ngay lập tức mà chẳng cần chậm trễ hay tra khảo thêm hồi nào. Thế nhưng, các vị thẩm phán e ngại rằng việc nương theo cơn thịnh nộ cá nhân có thể gây ra những hệ lụy khôn lường và bạo loạn trong lòng dân chúng, bèn thỉnh cầu các quan chức cùng giới chức trách trong thành cho phép tiến hành thẩm vấn nhân chứng theo đúng thủ tục tư pháp chuẩn mực đúng luật cổ truyền, thay vì vội vã phán quyết khi chưa hề nghe phía bị cáo giãi bày — điều mà bọn bạo chúa dã man thường hay làm, kẻo lại tạo tiền lệ xấu cho đời sau.

Giải pháp này làm hài lòng tất cả mọi người; thế là các nguyên lão và hội đồng được triệu tập, an tọa theo đúng thứ tự phẩm trật. Họ hạ lệnh đưa cả bên nguyên lẫn bên bị ra đối chất, và chiếu theo tiền lệ luật pháp Athens cùng các phán quyết thực tế, các luật sư đôi bên được yêu cầu tranh tụng ngắn gọn, lược bỏ phần mở đầu hay những lời lẽ kích động lòng thương hại của đám đông vốn chỉ kéo dài lê thê. Nếu bạn hỏi làm cách nào mà tôi tường tận ngần ấy sự tình, xin thưa rằng tôi đã tai nghe mắt thấy rất nhiều người bàn tán về nó; còn để thuật lại rành mạch những lời cáo buộc của bên nguyên, câu trả lời của bên bị, hay những bài diễn văn tranh tụng từ hai phía, quả thực tài năng tôi có hạn: bởi khi ấy tôi bị trói chặt ngắc ngoải bên máng cỏ. Dù vậy, những gì tôi thu lượm và thấu hiểu từ người khác, ơn trời, tôi sẽ tường thuật lại cho quý vị.

Sự việc được định đoạt rằng, sau khi phần tranh tụng của đôi bên khép lại, cách tốt nhất là gạt bỏ mọi phỏng đoán hay bề ngoài khả nghi để lôi ánh sáng sự thật ra ánh sáng nhờ vào các nhân chứng; đồng thời triệu tập tên gia nô — kẻ duy nhất được đồn đại là nắm thóp toàn bộ câu chuyện. Ngay lập tức, tên đầy tớ bước lên, chẳng mảy may sợ sệt trước sức nặng của một phiên tòa đại hình, trước sự hiện diện của các vị quan tòa, hay trước thứ lương tâm tội lỗi mà hắn giả vờ che đậy vô cùng khéo léo. Với gương mặt trơ tráo, hắn ngẩng cao đầu trước các quan tòa và củng cố thêm tội trạng cho chàng thanh niên bằng lời khai: "Hỡi các vị quan tòa, có một bận nọ, khi vị công tử này căm ghét tột độ người mẹ kế của mình, hắn đã gọi tôi lại và ngỏ ý muốn tôi hạ độc người em trai để hắn thỏa lòng trả thù. Hắn hứa sẽ ban thưởng hậu hĩnh nếu tôi nhúng tay và giữ kín miệng lưỡi. Thế nhưng, khi nhận thấy tôi kiên quyết từ chối, hắn liền đe dọa tước mạng sống của tôi, rồi tự thân cất công đi mua độc dược, tự tay pha chế vào rượu rồi đưa cho tôi để chuốc cho đứa trẻ. Khi tôi từ chối, hắn bèn trực tiếp mang thứ ấy đến cho em trai mình."

Khi tên gia nô với giọng điệu run rẩy thốt lên những lời nghe chừng có vẻ vô cùng hợp lý ấy, phiên tòa coi như ngã ngũ. Chẳng còn vị thẩm phán hay hội viên nào mềm lòng trước bị cáo; trái lại, họ đều nhất trí định tội hắn, khép vào hình phạt khâu chung trong một chiếc bao da cùng với một con chó, một con gà trống, một con rắn độc và một con khỉ — chiếu theo luật định dành cho tội phạm cội rễ nghịch tử. Chẳng còn thiếu bước gì nữa, đúng theo luật cổ, họ chỉ việc thả những hòn sỏi trắng và đen vào bình rồi bốc lên để phán xem bị cáo được tuyên trắng án hay bị kết tội — một khi đã phán quyết thì không thể đảo ngược.

Giữa lúc dầu sôi lửa bỏng ấy, chàng thanh niên đã được giao nộp cho đao phủ. Thế nhưng bỗng xuất hiện một vị y sĩ già dặn, uyên thâm, một con người mang lương tri thanh sạch và uy tín lẫy lừng khắp thành phố. Ông bước tới chặn ngang chiếc bình sắp sửa thả sỏi vào, cất giọng vang dảng: "Hỡi các vị quan tòa đáng kính, tôi vô cùng hoan hỉ vì bản thân là một người có danh có phận giữa chốn này, một kẻ không bao giờ cho phép bất kỳ ai phải mất mạng bởi những lời vu khống đổi trắng thay đen, nhất là khi chưa hề có án mạng hay tội ác cố sát nào xảy ra trong vụ việc này, và các ngài — những người đã tuyên thệ xét xử công minh — lại bị dắt mũi bởi những lời bị đặt dối gian."

"Tôi buộc phải lên tiếng để tỏ bày lương tâm mình, kẻo lại mang tội bất trung bất nghĩa với thần linh. Xin hãy lắng nghe, tôi sẽ phơi bày toàn bộ sự thật của vụ án. Quý vị nên biết rằng, chính cái tên gia nô đáng bị treo cổ này đã đến tìm tôi cách đây mấy hôm, hứa hẹn dâng cúng một trăm đồng tiền vàng nếu tôi cắt cử cho hắn một liều độc dược có khả năng đoạt mạng người tức thì. Hắn viện cớ rằng cần nó cho một bệnh nhân mắc chứng nan y để giải thoát người ấy khỏi cõi đời đau đớn. Thế nhưng, tôi đánh hơi thấy những mưu mô xảo quyệt của hắn, lại lo ngại hắn sẽ gây ra sóng gió gì với thứ đó, nên đã đưa cho hắn một loại dược chất. Dù vậy, để tự bọc lót cho bản thân trước mọi hiểm họa tiềm tàng, tôi không nhận ngay số tiền hắn chìa ra. Thay vào đó, sợ rằng số tiền vàng có thể thiếu cân hoặc vướng phải hàng giả, tôi yêu cầu hắn niêm phong chiếc túi đựng tiền bằng con dấu cá nhân của chính hắn, hẹn ngày mai cùng nhau ra tiệm kim hoàn kiểm định. Hắn đã làm đúng như vậy."

"Vì thế, hay tin hắn bị áp giải ra trước các ngài ngày hôm nay, tôi vội vã sai người hầu về nhà lấy chiếc túi niêm phong ấy mang tới đây. Giờ thì tôi đặt nó trước mặt các ngài để xem hắn có dám chối bỏ con dấu của chính mình hay không! Từ đây, quý vị có thể dễ dàng nhận ra lời cáo buộc của hắn nhắm vào chàng thanh niên về việc mua độc dược hoàn toàn là gian dối, bởi chính hắn mới là kẻ trực tiếp mua nó."

Khi vị y sĩ vừa dứt lời, người ta có thể nhận thấy rõ rệt tên gian tội đổi sắc mặt ra sao: hắn đổ mồ hôi hột vì hoảng sợ, toàn thân run lẩy bẩy, hai chân vắt chéo vào nhau, tay gãi đầu gãi tai, hàm răng nghiến ken két — đến mức chẳng còn ai hoài nghi về tội ác tột cùng của hắn nữa. Thế nhưng chốc lát sau, khi đã tìm lại được chút vỏ bọc xảo trá ban đầu, hắn bắt đầu chối bay chối biến, lớn tiếng cãi cùn rằng y sĩ đang vu khống. Dẫu vậy, vị y sĩ chẳng mảy may nao núng trước những lời thóa mạ và chối cãi ấy; ông tiếp tục đanh thép củng cố lời khai, vạch trần bộ mặt của tên tiểu nhân cho đến khi các quan chức theo lệnh quan tòa tiến hành trói quặt tay tên gia nô lại, lôi ra ấn tín mà hắn dùng để niêm phong chiếc túi vàng ngày trước — tang chứng rành rành càng bồi đắp thêm mối nghi ngờ ban đầu.

Mặc dù vậy, dù có đối mặt với nỗi sợ tra tấn bằng khung hình phạt hay bất kỳ cực hình nào theo thông lệ của người Hy Lạp đã được bày biện sẵn, thậm chí cả ngọn lửa hừng hực, tên ác nhân vẫn nhất quyết không hé răng nửa lời nhận tội — tâm địa hắn đã lỳ lợm và ngoan cố đến tận cùng xương tủy. Thấy những lời đe dọa tra tấn chẳng mảy may lay chuyển được hắn, vị y sĩ lại cất lời: "Tôi không thể đành lòng trơ mắt nhìn một chàng trai vô tội bị phán án tử hình trái với luân thường đạo lý, trong khi kẻ nhúng tay vào tội ác lại nhởn nhơ thoát tội và quay sang cười nhạo phán quyết của các ngài. Giờ đây, tôi sẽ đem đến cho các ngài một bằng chứng vô cùng đanh thép về tội ác này."

"Xin các vị thấu hiểu cho rằng, khi tên khốn nạn này nài nỉ tôi ban cho một liều độc dược cực mạnh, với tư cách là một lương y, phận sự của tôi là chữa bệnh cứu người chứ không phải tiếp tay cho thần chết. Mặt khác, nếu tôi thẳng thừng từ chối, tôi sợ rằng hắn sẽ tìm đến những nguồn cung cấp độc dược khác, hoặc quay lại dùng gươm giáo để thực hiện mưu đồ tội ác. Vì thế, tôi đã không giao độc dược, mà thay vào đó, tôi đưa cho hắn một liều thuốc mê pha chế từ cây Mandragora có dược tính mạnh đến mức khiến bất kỳ ai uống phải cũng chìm vào giấc ngủ sâu như chết."

"Chẳng có gì lạ khi một kẻ đường cùng, biết chắc chắn mình sẽ phải đền tội theo luật cổ, có thể cắn răng chịu đựng những hình phạt nhẹ nhàng kia. Thế nhưng, nếu đứa trẻ thực sự đã uống thứ nước do chính tay tôi điều chế, thì nó vẫn chưa chết mà chỉ đang say ngủ; và sau giấc ngủ ấy, nó sẽ tỉnh lại bước về cõi đời. Còn nếu nó thực sự đã chết, lúc bấy giờ các ngài hãy tiếp tục điều tra nguyên nhân vong mạng của nó."

Lập luận của vị y sĩ già được đón nhận nồng nhiệt, và ai nấy đều nóng lòng muốn mục kích hầm mộ nơi đặt linh cữu đứa trẻ. Chẳng một vị thẩm phán nào, không một nhân vật có tiếng tăm nào trong thị trấn, và cũng chẳng một người dân thường nào chịu ở nhà; tất cả đều đổ xô đi chứng kiến kỳ quan ấy. Giữa đám đông, chính người cha ruột đã tự tay đẩy hòn đá bịt miệng huyển mộ, để rồi bàng hoàng sững sờ khi nhìn thấy đứa con trai đang cựa mình tỉnh dậy từ giấc ngủ say như chết ấy. Ông ôm chầm lấy con vào lòng, hân hoan rưng rưng đưa cậu bé ra mắt trước toàn thể dân chúng trong niềm vui sướng khôn tả. Vẫn nguyên vẹn bộ dạng quấn khăn liệm như lúc chuẩn bị chôn cất, ông dẫn cậu bé đến trước mặt các quan tòa. Bấy giờ, tội ác của tên gia nô cùng âm mưu phản trắc của mụ mẹ kế đã hoàn toàn bị phơi bày ra ánh sáng, sự thật được trần trụi vén màn.

Kết cục là người đàn bà độc ác bị đày ải viễn xứ vĩnh viễn, tên gia nô bị treo cổ trên giá gót, còn vị y sĩ nhận được trọn vẹn số tiền vàng vốn ban đầu được chuẩn bị để mua độc dược. Ngắm nhìn vận mệnh của người cha già bỗng chốc đảo chiều: từ chỗ tưởng chừng tuyệt hậu mất sạch cả dòng dõi tông đường, chỉ trong khoảnh khắc, ông đã trở thành cha của hai đứa con trai. Riêng phần tôi, số phận tiếp tục nhào nặn và sai khiến theo sở thích ngẫu hứng của mụ ta.