Từ "Captain America 2" đến "Godzilla" rồi tới "X-Men: Days of Future Past", mùa phim hè năm 2014 tỏ ra kém sôi động, mãi vẫn chưa thể bùng nổ hoàn toàn. Không chỉ không xuất hiện tác phẩm nào có doanh thu tuần đầu công chiếu phá mốc trăm triệu, mà ngay cả đường cong doanh thu theo sau cũng dường như đang kìm nén năng lượng chờ đợi ngày bùng phát, khiến thị trường nhìn chung hơi ảm đạm.
Sự xuất hiện của "Interstellar" cũng vẫn không thể thay đổi được hiện trạng này.
Nhưng ngay sau đó, hiệu ứng chủ đề ẩn chứa trong cái tên Lam Lễ Hoắc Nhĩ bắt đầu chậm rãi lên men. Dù con số doanh thu không thể đốt cháy thị trường, nhưng làn sóng thảo luận lại bắt đầu lan nhanh trên mạng xã hội.
Đối với những người hâm mộ khoa học viễn tưởng thực sự cứng cựa, cũng như những khán giả nghiệp dư chỉ hiểu sơ sài chút ít, họ đều lũ lượt bắt đầu nhắm vào những lỗ hổng lý thuyết của bộ phim để tấn công và châm biếm dữ dội. Nhóm thứ nhất phân tích phim một cách chân thành từ góc độ vật lý và thiên văn học, nhóm thứ hai lại ra vẻ hiểu biết để bày tỏ những ý nghĩ tự cho là đúng, cố gắng phê phán bộ phim để chứng minh sự tồn tại của bản thân. Nhưng dù là nhóm nào đi chăng nữa, họ đã cùng nhau hợp sức để làm bùng nổ tranh cãi — một sự hợp tác ngoài ý muốn.
Khách quan mà nói, tất cả các bộ phim khoa học viễn tưởng cũng như những tác phẩm nghệ thuật liên quan khác, ít nhiều đều tồn tại những khiếm khuyết. Xét cho cùng, phim ảnh không phải là bài báo nghiên cứu khoa học, và người sáng tạo cũng không sở hữu khả năng thâm sâu đến mức thiết lập một khung lý thuyết hay thảo luận về tri thức lý thuyết. Nếu có thì người sáng tạo nghệ thuật đã là nhà vật lý hoặc nhà thiên văn học rồi — cho dù công tác chuẩn bị có chi tiết, nghiêm túc và chân thực đến đâu, lỗ hổng vẫn là điều khó tránh khỏi.
"Interstellar" và "Gravity" đều như vậy. Chúng đều là những tác phẩm sáng tạo dựa trên khung lý thuyết nền tảng, từ đó phát triển thành một loại hình nghệ thuật. Vì hiệu quả kịch tính, thường cần phải tạo ra những tình tiết thăng trầm, thậm chí là những ý tưởng lãng mạn phi thực tế —
Lấy "Gravity" làm ví dụ, khi đó cựu phi hành gia Garrett Reisman đã đứng trên lập trường chính thức để bày tỏ rằng, khung lý thuyết tổng thể của bộ phim là chân thực và đáng tin cậy. Tuy nhiên, các chi tiết trong kịch bản như dùng bình cứu hỏa để đi dạo trong không gian, bay độc lập mà không có sự hỗ trợ từ mặt đất Houston, hay chuyển đổi giữa các tàu vũ trụ của các quốc gia khác nhau đều xa rời thực tế. Thế nhưng, phim ảnh sở dĩ là phim ảnh chính là vì nó tái sáng tạo nghệ thuật dựa trên hiện thực, từ đó đạt được hiệu quả giải trí và hun đúc tâm hồn. Do đó, Garrett vẫn rất yêu thích tác phẩm "Gravity" này.
Khi "Gravity" công chiếu lúc trước, nó cũng từng gây ra nhiều tranh cãi và phản bác, nhưng lời giải thích của Garrett đã thuyết phục được khán giả, điều này cũng đặt nền móng cho sự bùng nổ doanh thu của bộ phim.
Thế nhưng, những lỗ hổng của "Interstellar" quả thực quá rõ ràng, muốn bỏ qua cũng vô cùng khó khăn.
Thứ nhất, lỗ sâu đục khổng lồ rất khó tồn tại, con người cũng không thể xuyên qua lỗ sâu đục; thứ hai, sau khi tiến vào lỗ đen, mọi thứ chắc chắn sẽ bị xé nát, hoàn toàn không thể sống sót thoát ra.
Điều này khiến "Interstellar" trở thành đối tượng bị vô số người châm biếm trên các diễn đàn chuyên môn và mạng xã hội lớn — so với sự nghiêm ngặt của "Gravity", anh em Nolan đã gặp phải những lỗ hổng lý thuyết rõ ràng không thể né tránh ở cấp độ thiết lập kịch bản, khiến vô số khán giả không ngừng chỉ trích.
Đặc biệt là những kẻ thù ghét ra vẻ ta đây, chỉ hận không thể túm lấy một lỗi sai để dẫm đạp "Interstellar" xuống dưới chân, nhằm chứng minh sự "chuyên nghiệp" của bản thân, cũng như cảm giác ưu việt cao hơn cả anh em Nolan. Chúng hò hét rằng "ngay cả kiến thức cơ bản này mà cũng không biết còn viết kịch bản khoa học viễn tưởng", đắc ý vênh váo khoe khoang sự tồn tại của chính mình.
Tuy nhiên, tranh cãi sở dĩ là tranh cãi, tức là ở phía đối diện của những người phản đối còn có những người ủng hộ.
"Interstellar" đã mang lại những thước phim không gian chắc chắn là một trang đáng nhớ trong lịch sử phim khoa học viễn tưởng. Lần đầu tiên, Nolan đã trình chiếu lên màn ảnh rộng hình ảnh lỗ sâu đục và lỗ đen tuyệt mỹ — tất cả các mô hình đều dựa trên nguyên mẫu của Stephen Hawking, đem những tri thức lý thuyết trong sách giáo khoa và các bài luận hoàn toàn hiển hiện lên màn ảnh. Sự chấn động của nó là điều không cần bàn cãi, và những lỗ hổng lý thuyết đó lại trở thành một phần mỹ hóa của điện ảnh Hollywood.
Xa hơn nữa, việc nhân vật chính sau khi tiến vào lỗ đen vẫn sống sót nguyên vẹn, thực ra cũng giống như hiệu quả kịch tính của "Gravity". Một nhiệm vụ không thể hoàn thành trong đời thực lại được thể hiện thành một cái kết đầy kỳ tích thông qua sự tái sáng tạo của nghệ thuật điện ảnh, phản ánh cuộc đối đầu giữa con người với thiên nhiên, con người với không gian, cuối cùng khơi gợi sự cộng hưởng cảm xúc. Kết cục của "Interstellar" chắc chắn là sự bùng nổ toàn diện của tình thân, và được thăng hoa nhờ diễn xuất của Lam Lễ.
Những người ủng hộ cho rằng, đây là sự thay đổi có thể chấp nhận được, "dù sao thì chúng ta cũng đâu cần phải đọc luận văn".
Có thể thấy được, những người ủng hộ không phản bác từ góc độ lý thuyết, mà phần lớn bày tỏ sự khẳng định từ lập trường sáng tạo điện ảnh.
Thế là, phe phản đối và phe ủng hộ cứ thế nói theo ý mình, quan điểm hai bên hoàn toàn không liên quan, mọi đòn tấn công và phản công đều không thể đối đầu trực diện. Kết quả là chẳng ai thuyết phục được ai, hiện trường có chút hỗn loạn lại còn hơi buồn cười — nhưng thực tế, mùi thuốc súng lại đang ngày càng nồng nặc!
Độ nóng của cuộc tranh luận thậm chí còn vượt qua cả cú sốc do cốt truyện hại não của "Inception" lúc trước. Điều này gián tiếp cho thấy, bất lợi của việc "Interstellar" vội vàng đẩy lịch chiếu đã hoàn toàn bị xóa bỏ. Hiện tại, toàn bộ thị trường Bắc Mỹ đều đã biết đến tác phẩm này, còn việc khán giả có sẵn lòng bước chân vào rạp hay không, đó lại là chuyện khác.
Nếu "tranh cãi" không thể đi đến hồi kết, e rằng khán giả đại chúng vẫn sẽ từ chối bước vào rạp: bởi vì họ không muốn xem một bộ phim "xa rời thực tế". Mặc dù tất cả các phim hành động Hollywood đều đã xa rời cuộc sống thực, nhưng theo lối tư duy quán tính, họ vẫn sẽ nảy sinh cảm giác bài xích.
Thực ra, lúc đó "Gravity" cũng như vậy.
Cùng là tác phẩm do Warner Bros. phát hành và quảng bá, công ty tự nhiên có thể rút ra kinh nghiệm từ "Gravity". Tuy nhiên, các đội ngũ quảng bá khác nhau đã lập ra những chiến lược khác nhau, điều này khiến cách ứng phó của "Interstellar" có chút... dở khóc dở cười — không thể nói là tệ, chỉ có thể nói là thú vị.
Đội ngũ quảng bá của Warner Bros. đã sản xuất một đoạn video hậu trường, bao gồm cảnh quay tại trường quay, quá trình chế tác và hiệu ứng đặc biệt của siêu khối lập phương, cũng như phỏng vấn đạo diễn và diễn viên. Ngoài ra, họ còn đặc biệt mời nhà vật lý thiên văn nổi tiếng Kip Thorne đến giải thích khung lý thuyết về lỗ sâu đục và lỗ đen cho khán giả.
Thay vì gọi là video ngắn, chi bằng nói đây là một bộ phim tài liệu thu nhỏ, thời lượng kéo dài tận bốn mươi lăm phút, trình bày toàn diện quy trình sản xuất hậu trường của bộ phim tới khán giả.
Không còn nghi ngờ gì nữa, đây là một hành động rất rất được lòng người. Khán giả luôn thích xem những tiết lộ hậu trường của phim, dù là quy trình công nghiệp sản xuất, hay hình ảnh riêng tư của diễn viên và đạo diễn, điều này đều đủ để khiến mọi người nảy sinh hứng thú. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ, bộ phim tài liệu được quay quá chỉn chu và quá nghiêm túc. Phần trình bày về kiến thức lý thuyết trong đó còn có thể gọi là cứng nhắc, hàng đống hàng đống tri thức lý thuyết được nhồi nhét một cách thô bạo vào người xem mà hoàn toàn không cân nhắc đến vấn đề "tỷ lệ tiếp nhận" của khán giả.
Đội ngũ quảng bá của "Gravity" đã thông minh khi mời Garrett Reisman và Lam Lễ cùng làm khách mời cho "The Tonight Show", dùng hình thức trò chuyện để truyền tải tri thức lý thuyết. Trong tiếng cười, khán giả cảm nhận được sự chuyên nghiệp, dù không thể hiểu hoàn toàn những kiến thức lý thuyết đó, họ vẫn có thể hiểu một đạo lý đơn giản:
"Được chuyên gia chứng nhận", vậy thì tranh cãi cũng không cần thiết nữa.
Đây mới là cách mở đầu đúng đắn của quảng bá.
Đội ngũ quảng bá của "Interstellar" đã chọn hình thức phim tài liệu ngắn tiết lộ hậu trường. Khách quan mà nói, đây cũng là thao tác thông thường, trong thời đại giải trí bình dân khi mạng xã hội trỗi dậy toàn diện, thực ra nó cũng rất được ưa chuộng. Nhưng vấn đề vẫn nằm ở định vị: nhu cầu của khán giả hâm mộ điện ảnh chuyên sâu và đại chúng là khác nhau —
Những người hâm mộ chuyên sâu sẵn lòng tìm hiểu thêm thông tin sản xuất hậu trường của phim, càng chuyên nghiệp lại càng có sức hấp dẫn. Còn đại chúng thì thiên về giải trí thư giãn hơn, biết một chút hậu trường, biết một chút khung kịch bản, biết một chút chuyện thú vị là đủ rồi. Những tranh cãi cái gọi là đó, họ cũng chỉ là ăn dưa (hóng chuyện) mà thôi.
Sự sai lệch này cũng khiến đội ngũ quảng bá "Interstellar" xuất hiện chút sai lệch trong định vị: nội dung phim ngắn quá chuyên nghiệp! Độ chuyên nghiệp thậm chí đã vượt quá phạm vi hiểu biết của những người hâm mộ chuyên sâu, và rồi... rồi nó lại thành ra thế này, cứng nhắc nhồi nhét tất cả tri thức lý thuyết vào người xem, cũng chẳng thèm quan tâm khán giả có tiếp nhận được hay không, có hiểu được hay không, thật sự khiến người ta dở khóc dở cười.
Thực ra, khán giả đại chúng chỉ cần biết một điều: những khung lý thuyết này đều được thiết lập sau khi các nhà vật lý thiên văn chuyên nghiệp nghiên cứu và thảo luận, vậy là đủ rồi.
Đối với đại chúng, điều họ tò mò hơn chính là sự lệch pha thời gian — cú sốc tình cảm mạnh mẽ tạo ra từ khoảng cách tuổi tác giữa Cooper và Murphy, liệu điều này có thực sự xảy ra được không? Nếu là thật, thì có thể tạo ra khoảng cách lớn đến mức phóng đại như vậy không? Điều này có chắc chắn không phải là chuyện cẩu huyết do tưởng tượng ra không?
Đây cũng là tư tưởng cốt lõi của toàn bộ bộ phim, sự xung đột và khoảng cách méo mó tạo ra từ thời gian và tình cảm, quê hương và sự cô độc, vừa đối lập vừa hài hòa bùng nổ ra nguồn năng lượng to lớn, đủ để lay động sự mềm yếu trong lòng mỗi người, thông qua diễn xuất tinh tế và sâu sắc của Lam Lễ mà chạm đến tận đáy lòng mỗi khán giả.
Sau khi lén lau nước mắt trong rạp chiếu phim, khán giả đều tò mò: sự cảm động của mình rốt cuộc có phải là thật không?
Sau đó, khán giả cũng lần lượt giải mã tác phẩm này theo góc độ và trải nghiệm của riêng mình, về sự đan xen giữa tình thân, tình yêu và tình bạn, về những ràng buộc tình cảm trong cuộc sống hiện thực, về sự hỗ trợ lẫn nhau giữa cá nhân và xã hội, về lựa chọn giữa cái tôi nhỏ bé và cái tôi lớn lao, về sự hiểu biết về thời gian... vân vân và vân vân, mỗi người đều có suy nghĩ và quan điểm của riêng mình.
Cách làm công bố phim tài liệu ngắn của Warner Bros. đáng tiếc lại không thể nắm bắt kịp thời điểm nóng, thúc đẩy làn sóng thảo luận lên một cao trào hoàn toàn mới, đây cũng có thể coi là một sai sót nhỏ trong chiến lược quảng bá. Nhưng ít nhất, phía Warner Bros. đã cung cấp một câu trả lời chính thức cho những tranh cãi trên mạng:
"Khung lý thuyết của "Interstellar" không hề xuất hiện sai sót, trên thực tế, tất cả các tri thức lý thuyết trong phim đều nhận được sự ủng hộ khoa học mạnh mẽ."
