Chàng thanh niên:

Phân tích tâm lý về năm giai đoạn của hành động quậy phá vừa rồi đúng là rất đáng quan tâm. Đầu tiên là mong muốn được tán thưởng, rồi tiếp đó là tìm cách để thu hút chú ý và nếu không được như ý thì lại khiêu khích tranh giành quyền lực rồi chuyển sang trả đũa. Cuối cùng là hãnh diện chứng tỏ sự vô dụng của bản thân.

Triết gia:

Và tất cả đều bắt nguồn từ “cảm giác thuộc về nơi nào đó”, nghĩa là từ mục đích “có được một chỗ đứng đặc biệt trong tập thể”.

Chàng thanh niên:

Vâng. Đúng là một lộ trình xoay quanh quan hệ giữa người với người theo đúng tâm lý học Adler. Tôi công nhận sự phân loại này.

Tuy nhiên, thầy quên rồi sao? Điều chúng ta cần trao đổi là có nên “mắng mỏ” hay không cơ mà? Dù gì thì tôi cũng đã thực hành “giáo dục không mắng mỏ” của Adler. Đứng trước mọi chuyện, tôi đều không mắng mà đợi chúng tự nhận ra. Hãy xem kết quả lớp học như thế nào. Giống như một vườn thú chẳng có luật lệ hay gì hết!

Triết gia:

Vì vậy cậu đã chọn cách mắng. Cậu mắng thì có thay đổi được gì không?

Chàng thanh niên:

Khi bọn trẻ gây ồn, nếu tôi quát to, lúc đó chúng sẽ yên lặng. Hoặc khi học sinh quên làm bài tập, nếu tôi mắng, chúng sẽ tỏ ra hối lỗi. Nhưng, rốt cuộc chỉ được một lúc đó thôi. Chẳng bao lâu sau chúng lại bắt đầu làm ồn, lại quên làm bài tập.

Triết gia:

Cậu nghĩ tại sao lại như thế?

Chàng thanh niên:

Thì tại Adler đó! Tôi đã sai lầm khi quyết định “không mắng mỏ” ngay từ đầu. Từ đầu đã tỏ ra dễ dãi, cái gì cũng bỏ qua nên chúng mới coi thường “ông ấy chẳng có gì phải sợ”, “bọn mình làm gì cũng được bỏ qua thôi”.

Triết gia:

Nếu cậu mắng ngay từ đầu thì đã không thành ra như thế?

Chàng thanh niên:

Tất nhiên rồi. Đây là nỗi hối hận lớn nhất của tôi. Khởi đầu bao giờ cũng rất quan trọng. Sang năm nếu được dạy lớp khác, tôi sẽ nghiêm khắc ngay từ ngày đầu tiên.

Triết gia:

Hẳn là đồng nghiệp của cậu cũng có người nghiêm lắm phải không?

Chàng thanh niên:

Vâng, cũng có vài giáo viên, không đến mức dùng roi vọt nhưng lúc nào cũng quát tháo, dạy dỗ học sinh bằng những lời lẽ nghiêm khắc. Họ diễn trọn vai ác, làm tròn vai trò của giáo viên, về một ý nghĩa nào đó, họ chính là hình mẫu của sự chuyên nghiệp.

Triết gia:

Lạ thật đấy. Tại sao những giáo viên đó lại “lúc nào cũng” quát tháo vậy?

Chàng thanh niên:

Tại sao ư, bởi vì học sinh hư chứ còn sao nữa.

Triết gia:

Không, nếu “mắng mỏ” là công cụ hiệu quả trên phương diện giáo dục thì đáng ra chỉ cần mắng vài lần đầu chắc chắn trẻ sẽ không quậy phá nữa. Vậy thì tại sao lại “lúc nào cũng” phải mắng vậy? Tại sao “lúc nào cũng” phải đanh mặt lại, phải quát to? Cậu không thấy lạ sao?

Chàng thanh niên:

… Bọn trẻ cứng đầu đến mức đó đấy!

Triết gia:

Không phải. Đây là bằng chứng không thể chối cãi rằng “mắng mỏ” không phải là công cụ hiệu quả trên phương diện giáo dục. Giả sử, sang năm cậu có mắng mỏ nghiêm khắc ngay từ đầu thì tình hình cũng chẳng thay đổi gì so với hiện nay. Thậm chí có khi còn tệ hơn.

Chàng thanh niên:

Còn tệ hơn?

Triết gia:

Cậu hiểu mà. Hành động quậy phá của chúng bao gồm cả “những hành động sẽ bị cậu mắng”. Bị trách mắng là điều chúng mong muốn.

Chàng thanh niên:

Thầy bảo chúng mong bị giáo viên mắng và lấy làm vui vì bị mắng?! Ha ha ha, thật là suy nghĩ lệch lạc. Thầy nói đùa cũng nên có mức độ thôi chứ!

Triết gia:

Có lẽ không có ai lại vui khi bị mắng. Nhưng, lại có cảm giác thành công đầy kiêu hãnh “mình đã làm ‘điều đặc biệt tới mức bị mắng’ “. Có thể chứng minh mình là một tồn tại đặc biệt bằng việc bị mắng.

Chàng thanh niên:

Không, trước khi coi đây là một vấn đề tâm lý con người thì phải coi đây là vấn đề luật pháp và trật tự. Có người làm điều xấu ngay trước mắt mình. Dù đó là hành động vì “mục đích” gì thì cũng là có người phá luật. Đương nhiên phải xử lý rồi. Nếu không làm thế thì đâu có giữ được trật tự công cộng.

Triết gia:

Cậu nói rằng mắng để bảo vệ luật pháp và trật tự?

Chàng thanh niên:

Đúng vậy. Không phải là tôi muốn mắng học trò. Cũng không phải tôi muốn phạt chúng. Tất nhiên rồi, ai mà lại mong muốn như vậy chứ!… Nhưng hình phạt là cần thiết. Thứ nhất là để bảo vệ pháp luật và trật tự. Tiếp đến là để ngăn chặn phạm tội.

Triết gia:

Ngăn chặn là sao?

Chàng thanh niên:

Chẳng hạn, trong trận đấu quyền Anh, võ sĩ không đá, không đánh văng đối thủ dù có bị dồn vào thế bí đến đâu. Vì họ biết chắc nếu làm thế sẽ bị truất quyền thi đấu. Điều đó có nghĩa “hình phạt” lớn nhất là truất quyền thi đấu có tác dụng ngăn chặn hành vi phạm luật. Nếu thực hiện “hình phạt” lỏng lẻo thì sẽ không có tác dụng ngăn chặn, trận đấu sẽ không thể diễn ra. Hình phạt là sự ngăn chặn duy nhất đối với hành vi “phạm tội”.

Triết gia:

Một ví dụ rất thú vị. Vậy, tại sao hình phạt quan trọng đến mức đó, mà lời trách mắng của giáo viên các cậu lại không có tác dụng ngăn chặn ở trong lớp học?

Chàng thanh niên:

Có nhiều cách giải thích lắm. Những giáo viên lớn tuổi luôn ngậm ngùi nói về cái thời được phép sử dụng roi vọt. Nghĩa là, thời thế thay đổi, hình phạt trở nên nhẹ hơn nên tác dụng ngăn chặn cũng bị mất đi.

Triết gia:

Tôi hiểu rồi. Vậy, chúng ta hãy cùng suy nghĩ sâu hơn lý do tại sao “mắng mỏ” lại không có hiệu quả trên phương diện giáo dục.

“Năm giai đoạn của hành động quậy phá” mà triết gia nói tới trên thực tế đã nắm bắt chính xác tâm lý con người, cho thấy phần nào giá trị đích thực của Adler. Tuy nhiên, chàng thanh niên lại nghĩ thế này: Mình là người lớn duy nhất trong lớp, là người cần thể hiện những quy phạm của con người sống trong xã hội. Nghĩa là, nếu không xử phạt những người phạm tội, trật tự của “xã hội” này sẽ bị đảo lộn. Mình không phải là triết gia dùng lý lẽ để đùa giỡn người khác mà là một giáo viên chịu trách nhiệm cho tương lai của bọn trẻ. Người đàn ông này không hề hiểu gánh nặng trách nhiệm của con người sống trong xã hội thực tại!