Chàng thanh niên:
Lý do cảm thức cộng đồng ra đời?
Triết gia:
Adler đặt tên cho tâm lý học của mình là “tâm lý học cá nhân” sau khi tách khỏi Freud vào khoảng năm 1913, một năm trước khi Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ. Nói một cách khác, tâm lý học Adler cùng với khởi đầu đó đã bị cuốn vào cuộc chiến.
Chàng thanh niên:
Bản thân Adler cũng đã tham gia chiến đấu ạ?
Triết gia:
Vâng. Khi chiến tranh thế giới bắt đầu, Adler hồi đó bốn mươi bốn tuổi đã được triệu tập làm bác sĩ quân y. Ông làm việc tại khoa thần kinh bệnh viện lục quân. Bác sĩ quân y chỉ có một nhiệm vụ duy nhất là chữa trị cho các binh sĩ nhập viện, mau chóng đưa họ quay trở lại chiến trường.
Chàng thanh niên:
… Đưa trở lại chiến trường sao? Vậy thì làm sao hiểu được chữa trị để làm gì cơ chứ!!
Triết gia:
Đúng như cậu nói. Những binh lính được chữa khỏi sẽ bị trả lại chiến trường, nếu không khỏi cũng không thể quay lại cuộc sống như xưa. Đối với Adler, người đã chọn nghề bác sĩ vì mất em trai lúc còn nhỏ, nhiệm vụ của bác sĩ quân y thật vô cùng cay đắng. Sau này, Adler đã nhớ lại thời kỳ làm bác sĩ quân y như “nếm trải cảm giác của một tù nhân”.
Chàng thanh niên:
Ôi, một nhiệm vụ mà chỉ mới tưởng tượng thôi đã thấy đau đớn rồi.
Triết gia:
Chiến tranh thế giới thứ nhất nổ ra để làm “cuộc chiến nhằm kết thúc mọi cuộc chiến”, là cuộc chiến tổng lực có một không hai cuốn theo cả những người dân thường và đã mang lại những tổn thất to lớn cho toàn bộ châu Âu. Đương nhiên, bi kịch này cũng tác động lớn đến Adler và các nhà tâm lý học.
Chàng thanh niên:
Cụ thể như thế nào?
Triết gia:
Chẳng hạn, từ cuộc chiến này, Freud đã khởi xướng “nỗi thôi thúc chết” được gọi là “thanatos” và “destrudo”. Đây là một khái niệm có nhiều cách hiểu, cậu cứ coi là “xung lực phá hủy sinh mệnh” là được.
Chàng thanh niên:
Nếu không cho rằng có một xung lực như thế thì sẽ không thể giải thích được bi kịch đang diễn ra trước mắt mình.
Triết gia:
Có lẽ vậy. Trong khi đó, Adler, người đã trực tiếp tham gia cuộc chiến trong vai trò là bác sĩ quân y lại khởi xướng “cảm thức cộng đồng”, trái ngược hoàn toàn với Freud. Có thể nói đây là một điểm đáng ghi nhận.
Chàng thanh niên:
Tại sao lại là cảm thức cộng đồng?
Triết gia:
Adler là một nhân vật thực tế đến từng ngóc ngách. Ông không nghĩ đến “nguyên nhân” của chiến tranh, giết chóc hay bạo lực như Freud, mà có thể nói ông chỉ nghĩ đến “làm thế nào để ngăn chặn chiến tranh”.
Con người có phải là những tồn tại khao khát chiến tranh, giết chóc và bạo lực không? Không đời nào. Chỉ cần nuôi dưỡng ý thức coi người khác là bạn bè mà chắc chắn con người ai cũng có, tức là nuôi dưỡng cảm thức cộng đồng thì có thể ngăn chặn được chiến tranh. Và chúng ta có khả năng làm được điều đó… Adler đã tin tưởng vào con người.
Chàng thanh niên:
… Nhưng, tâm thế theo đuổi lý tưởng hão huyền như thế đã bị chỉ trích là phi khoa học.
Triết gia:
Vâng. Ông đã bị chỉ trích nhiều và đã mất nhiều bạn bè. Tuy nhiên, quan điểm của Adler không phải phi khoa học mà là mang tính xây dựng. Bởi nguyên tắc của ông là “không phải được trao cho cái gì mà là sử dụng cái được trao cho như thế nào”.
Chàng thanh niên:
Nhưng, đến tận bây giờ chiến tranh vẫn đang diễn ra khắp thế giới mà.
Triết gia:
Đúng là tư tưởng của Adler đến giờ vẫn chưa thành hiện thực. Tôi không biết liệu nó có bao giờ được thực hiện hay không. Tuy nhiên, chúng ta có thể tiến gần tới lý tưởng đó. Giống như cá nhân con người liên tục trưởng thành, nhân loại cũng là tồn tại liên tục trưởng thành. Không được lấy bất hạnh của hiện tại làm lý do để từ bỏ lý tưởng.
Chàng thanh niên:
Thầy nói là nếu không từ bỏ lý tưởng, đến một lúc nào đó sẽ không còn chiến tranh nữa?
Triết gia:
Khi được hỏi “Chúng ta cần làm gì cho hòa bình thế giới?”, mẹ Teresa đã trả lời: “Hãy trở về nhà, chăm sóc gia đình.” Cảm thức cộng đồng của Adler cũng giống vậy. Không phải làm gì cho hòa bình thế giới mà trước hết hãy tin tưởng những người ở trước mắt mình. Trở thành bạn những người ở ngay trước mắt mình. Niềm tin nhỏ bé được góp nhặt từng ngày như thế đến một lúc nào đó sẽ xóa bỏ cả sự tranh chấp giữa các quốc gia.
Chàng thanh niên:
Chỉ cần nghĩ đến những điều trước mắt là được sao?!
Triết gia:
Được hay không thì cũng chỉ còn cách bắt đầu từ đó thôi. Nếu muốn thế giới thoát khỏi chiến tranh thì cũng cần giải thoát bản thân khỏi tranh chấp. Nếu muốn học trò tin mình, trước hết, phải tin học trò đã. Không phải nâng mình lên để bàn luận về thế giới mà bản thân mình với tư cách là một phần của thế giới cần đi bước đầu tiên.
Chàng thanh niên:
Ba năm trước thầy cũng đã nói nhỉ. Rằng “cậu phải bắt đầu”.
Triết gia:
Đúng vậy. “Phải có ai đó đi bước đầu tiên. Dù những người khác không hợp tác cũng chẳng liên quan đến ngài. Lời khuyên của tôi thế này: Ngài cần phải bước đi trước. Đừng nghĩ đến chuyện người khác có hợp tác hay không.” Đây là câu trả lời của Adler khi được hỏi về tính khả thi của cảm thức cộng đồng.
Chàng thanh niên:
Liệu một bước của tôi có khiến thế giới thay đổi không?
Triết gia:
Có thể thay đổi, cũng có thể không. Nhưng giờ không phải là lúc suy nghĩ kết quả sẽ thế nào. Điều cậu có thể làm được là tin tưởng vào những người gần gũi mình nhất. Chỉ có thế thôi.
Đối với con người, thử thách và sự quyết đoán không chỉ xuất hiện trong những sự kiện tượng trưng của cuộc đời như thi cử, xin việc, kết hôn. Những ngày chẳng có gì đặc biệt chính là thử thách, những ngày bình thường “ngay tại đây, vào lúc này” đòi hỏi quyết đoán lớn. Những người lảng tránh thử thách đó sẽ không giành được hạnh phúc thực sự.
Chàng thanh niên:
Ừm.
Triết gia:
Trước khi bàn luận về thế giới, hãy dành tình cảm cho những người ở cạnh mình. Hãy dành tình cảm cho mối quan hệ giữa người với người của những ngày chẳng có gì đặc biệt. Chúng ta chỉ có thể làm được thế thôi.
Chàng thanh niên :
… Ha ha ha. Nghĩa là “Hãy yêu người thân cận như yêu chính mình” phải không ạ?
