Triết gia:

Lúc nãy tôi có nói “Lớp học là một quốc gia dân chủ”. Cậu còn nhớ nhỉ?

Chàng thanh niên:

Ha ha, thầy gọi tôi là phát xít mà! Làm sao mà tôi quên được cơ chứ.

Triết gia:

Và tôi đã chỉ ra rằng “một tổ chức do kẻ độc tài dẫn dắt sẽ không tránh khỏi mục rữa”. Nếu nghĩ sâu hơn một chút về lý do của điều đó, chắc chắn cũng sẽ thấy được câu trả lời “vì sao lại không được khen ngợi”.

Chàng thanh niên:

Tôi đang nghe đây.

Triết gia:

Ở những tập thể người chuyên quyền đứng đầu, không có sự dân chủ thì mọi luật lệ tốt xấu đều do người cầm đầu quyết định. Không chỉ quốc gia mà cả công ty, gia đình hay trường học cũng như vậy. Hơn nữa những luật lệ đó được áp dụng một cách tương đối tùy tiện.

Chàng thanh niên:

À, điển hình của công ty có lãnh đạo độc đoán nhỉ?

Triết gia:

Vậy, có phải những lãnh đạo độc đoán này đều bị “người dân” ghét không? Không hoàn toàn như vậy. Thậm chí có nhiều trường hợp còn được người dân ủng hộ nhiệt liệt. Cậu nghĩ là tại sao?

Chàng thanh niên:

Bởi vì người lãnh đạo đó có sức hút như một vị thánh?

Triết gia:

Không, đó chỉ là lý do phụ hoặc lý do bề nổi thôi. Lý do lớn hơn cả là ở đó có sự thưởng phạt quá mức.

Chàng thanh niên:

Chà! Lại đến phần đó à?!

Triết gia:

Nếu phá luật sẽ bị xử phạt nghiêm khắc, nếu tuân thủ luật sẽ được khen và được công nhận. Nghĩa là không phải ủng hộ nhân cách, tư tưởng, niềm tin của người lãnh đạo mà chỉ tuân theo với mục đích “được khen” hoặc “không bị trách mắng”.

Chàng thanh niên:

Vâng, vâng. Cuộc đời là thế mà.

Triết gia:

Vấn đề là từ đây. Nếu một tập thể toàn những người chỉ có mục đích “được khen” thì ở đó sẽ sinh ra “cạnh tranh”. Người khác được khen thì cay cú, mình được khen thì hãnh diện. Làm thế nào để được khen trước, khen nhiều hơn những người khác? Rồi làm thế nào để độc chiếm sự sủng ái của lãnh đạo? Một tập thể như thế sẽ bị chi phối bởi quy luật cạnh tranh để được khen thưởng.

Chàng thanh niên:

Thầy nói lòng vòng quá. Tóm lại là thầy không thích cạnh tranh phải không?

Triết gia:

Cậu chấp nhận cạnh tranh sao?

Chàng thanh niên:

Quá là chấp nhận ấy chứ. Thầy chỉ để ý đến nhược điểm của cạnh tranh thôi. Cần phải nghĩ rộng hơn. Dù là trong học tập, nghệ thuật, thi đấu thể thao hay những hoạt động kinh tế sau khi trưởng thành, chính vì luôn có đối thủ đồng hành nên chúng ta mới có thể nỗ lực hơn nữa. Chính quy luật cạnh tranh là nền tảng và động lực thúc đẩy xã hội tiến lên.

Triết gia:

Liệu có phải như vậy không? Khi đặt bọn trẻ vào trong quy luật cạnh tranh, đẩy chúng vào cảnh cạnh tranh với người khác, cậu nghĩ chuyện gì sẽ xảy ra?… Địch thủ cạnh tranh nghĩa là “kẻ thù”. Chẳng mấy chốc, bọn trẻ sẽ học được lối sống “tất cả những kẻ khác đều là kẻ thù”, “con người là những tồn tại khiến ta không thể lơ là cảnh giác, luôn rình rập mọi cơ hội hại ta”.

Chàng thanh niên:

Sao thầy lại suy nghĩ bi quan như vậy? Đối với sự trưởng thành của con người, sự tồn tại của đối thủ sẽ trở thành một sự khích lệ đến mức nào? Và đối thủ sẽ trở thành bạn thân đáng tin cậy đến mức nào? Thầy chẳng biết chút gì về những điều đó. Chắc chắn thầy đã chìm đắm trong triết học suốt cả cuộc đời mà chẳng có lấy một người bạn thân lẫn đối thủ nào. Ha ha, tôi bắt đầu cảm thấy tội nghiệp cho thầy rồi đấy.

Triết gia:

Tôi hoàn toàn thừa nhận giá trị của người bạn chí cốt gọi là đối thủ. Tuy nhiên, không cần phải cạnh tranh và không được cạnh tranh với đối thủ đó.

Chàng thanh niên:

Thầy công nhận đối thủ nhưng không công nhận cạnh tranh? Chà chà, thật là mâu thuẫn!