Triết gia:
Tại sao cậu cứ ngoan cố phủ định “tin tưởng” vậy?
Chàng thanh niên:
Tôi muốn hỏi thầy ngược lại! Việc tin người dưng, lại là tin một cách vô điều kiện có nghĩa lý gì chứ? Tin một cách vô điều kiện nghĩa là không phán xét người khác, là mù quáng. Chẳng khác gì bảo người ta hãy trở thành con cừu ngoan ngoãn!
Triết gia:
Không phải. Tin tưởng không có nghĩa là chấp nhận mọi điều. Hướng sự nghi ngờ vào suy nghĩ, tín điều của người đó, hoặc những lời người đó nói, tạm thời bảo lưu và suy nghĩ theo cách của mình. Đây không phải điều gì xấu mà là một thao tác cần thiết. Điều cần làm tiếp theo là cho dù người đó đã nói dối thì cũng tin cả lời nói dối đó.
Chàng thanh niên:
… Sao cơ?!
Triết gia:
Tin tưởng người khác không phải là hành vi thụ động. Tin tưởng thực sự là những hành động mang tính chủ động hoàn toàn.
Chàng thanh niên:
Thầy nói gì vậy?
Triết gia:
Chẳng hạn, tôi muốn nhiều hơn dù chỉ một người biết đến tư tưởng của Adler, muốn gửi gắm những lời của Adler đến họ. Nhưng chỉ với nỗ lực của một mình tôi thì sẽ không đạt được ước nguyện đó. Phải có “ý định lắng nghe” của người tiếp thu những lời tôi nói, người lắng nghe những lời tôi nói mới được. Vậy làm thế nào để mọi người lắng nghe, tiếp thu những lời tôi nói? Tôi không thể ép buộc “hãy tin tôi”. Tin hay không là tự do của người đó. Điều tôi có thể làm được chỉ là tin vào người mình trò chuyện. Chỉ vậy thôi.
Chàng thanh niên:
Tin vào đối phương?
Triết gia:
Vâng. Nếu tôi nói về Adler mà vẫn mang trong lòng nỗi hoài nghi đối với cậu thì có lẽ cậu sẽ không chịu lắng nghe, bất kể những lời lẽ đó có thỏa đáng hay không. Đây là điều hiển nhiên.
Tuy nhiên, tôi muốn cậu tin “tôi”. Muốn cậu tin tôi và lắng nghe những lời của Adler. Vì vậy tôi sẽ tin cậu trước. Dù cậu không có ý định tin.
Chàng thanh niên:
Vì muốn được tin tưởng nên tin tưởng trước…?
Triết gia:
Đúng vậy. Có những cha mẹ không tin tưởng con cái nên hay nhắc nhở con điều này điều kia. Cho dù những lời đó là đúng cũng không đến được với trẻ. Thậm chí, càng đúng trẻ càng muốn phản ứng lại. Tại sao lại phản ứng lại? Bởi vì bố mẹ thuyết giảng một cách rập khuôn, chẳng thèm chú ý đến trẻ, vẫn ôm mối hoài nghi với trẻ.
Chàng thanh niên:
… Tôi cũng thấm thía cảm giác nói đúng mà lại không được chấp nhận.
Triết gia:
Chúng ta chỉ có ý định tin vào những lời của người tin vào mình chứ không phải là đánh giá đối phương bằng sự chính xác của ý kiến người đó đưa ra.
Chàng thanh niên:
Tôi công nhận là có phương diện đó, nhưng cuối cùng vẫn đòi hỏi sự chính xác của ý kiến chứ!
Triết gia:
Từ những cuộc tranh luận nhỏ cho tới chiến tranh giữa hai quốc gia, mọi tranh chấp đều phát sinh bởi mâu thuẫn “chính nghĩa của tôi”. “Chính nghĩa” là điều thay đổi tùy theo thời đại, môi trường, vị thế, không hề tồn tại một chính nghĩa duy nhất, một câu trả lời duy nhất. Quá tin vào “cái đúng” sẽ nguy hiểm lắm.
Giữa nhiều điều, chúng ta muốn tìm ra một điểm thống nhất. Muốn “gắn kết” với người khác. Mong muốn nắm tay… Nếu muốn nắm tay thì chỉ còn cách là tự mình đưa tay ra trước thôi.
Chàng thanh niên:
Chà, đây cũng là một ý tưởng ngạo mạn! Bởi vì, khi thầy nói mình “tin” tôi, thầy đang nghĩ “vì vậy cậu cũng hãy tin tôi đi” phải không?
Triết gia:
Không phải. Cái đó không thể ép buộc được. Dù cậu có tin tôi hay không thì tôi vẫn tin, tiếp tục tin cậu. Đó chính là ý nghĩa của “vô điều kiện”.
Chàng thanh niên:
Bây giờ thì sao? Tôi không tin thầy. Bị từ chối quyết liệt, bị lăng mạ bằng những lời lẽ kinh khủng như thế này mà thầy vẫn tin tôi sao?
Triết gia:
Tất nhiên rồi. Tôi vẫn tin cậu như từ ba năm trước. Nếu không chúng ta không thể trò chuyện nghiêm túc lâu đến vậy. Nếu không tin người khác, thậm chí sẽ không thể đối diện nhau tranh luận được, hoàn toàn không thể nghĩ được “nếu là người này thì mình có thể dốc hết gan ruột” như cậu nói.
Chàng thanh niên:
… Không! Tôi không thể tin hoàn toàn vào những lời đó!
Triết gia:
Kể cả vậy cũng không sao. Tôi sẽ tiếp tục tin. Tin vào cậu, tin vào con người.
Chàng thanh niên:
Đừng nói nữa! Thầy coi mình là một kẻ cuồng tín sao!
