Chàng thanh niên:

… Thật thú vị. Tôi phải công nhận một lần nữa là khái niệm “phân công công việc” theo trường phái Adler thật thú vị. Con người trong thế giới tự nhiên quá yếu ớt, không thể sống một mình được. Chính vì thế, chúng ta hình thành bầy đàn, học được cách làm việc “phân công công việc”. Nếu phân công công việc có thể hạ được cả voi mamút, làm nông nghiệp và xây được cả nhà ở.

Triết gia:

Vâng.

Chàng thanh niên:

Và phân công công việc bắt đầu từ “tín dụng đối với người khác” bất kể tốt xấu. Nếu không phân công công việc chúng ta không thể tồn tại. Nếu không hợp tác với người khác chúng ta không thể tồn tại. Đó cũng có nghĩa là “nếu không có sự tín dụng đối với người khác sẽ không thể tồn tại”. Đó là quan hệ “phân công công việc”, là quan hệ công việc.

Triết gia:

Vâng. Chẳng hạn luật giao thông trên đường. Chúng ta qua đường khi đèn xanh là dựa vào sự tín dụng “tất cả mọi người đều tuân thủ luật giao thông”, không phải tin tưởng một cách vô điều kiện. Dù có nhìn sang bên trái bên phải nhưng vẫn đặt sự tín dụng nhất định vào người mình không hề biết. Ở một ý nghĩa nào đó, đây cũng là quan hệ công việc đảm bảo lợi ích chung là “giao thông thuận lợi”.

Chàng thanh niên:

Tôi hiểu rồi. Lúc này tôi không tìm ra điểm nào cần phản biện về phân công công việc cả. Tuy nhiên, chắc thầy không quên đâu nhỉ? Cuộc tranh luận này xuất phát từ câu nói “cần phải xây dựng quan hệ bạn bè với học trò” dành cho tôi.

Triết gia:

Vâng, tôi không quên đâu.

Chàng thanh niên:

Nhưng nếu suy nghĩ trên phương diện phân công công việc thì quan điểm của thầy lại càng trở nên vô lý. Tại sao tôi phải xây dựng quan hệ bạn bè với học trò của mình? Nói gì thì nói, đó là quan hệ công việc cơ mà? Cả tôi và học trò đều không chọn nhau. Chúng tôi vốn là người dưng được ấn định quan hệ với nhau một cách máy móc. Nhưng chúng tôi buộc phải hợp tác để vận hành lớp học, hướng đến mục tiêu là tốt nghiệp. Đúng là quan hệ “công việc” được hình thành bằng lợi ích chung.

Triết gia:

Điều cậu nghi ngờ hoàn toàn chính xác. Vậy thì ở đây, hãy cùng nhớ lại từng luận điểm chúng ta đã trao đổi. Mục tiêu của giáo dục là gì? Công việc người giáo viên cần hoàn thành là gì? Cuộc tranh luận của chúng ta xuất phát từ những câu hỏi này.

Kết luận của Adler đơn giản thôi. Mục tiêu của giáo dục là “tự lập”, công việc người giáo viên cần làm là “hỗ trợ để trẻ tự lập”. Chắc chắn cậu đã đồng ý với ý kiến này.

Chàng thanh niên:

Vâng. Tôi tạm thời chấp nhận.

Triết gia:

Vậy thì làm thế nào để hỗ trợ sự tự lập của trẻ? Để trả lời câu hỏi này, tôi đã trả lời là “hãy bắt đầu từ sự tôn trọng”.

Chàng thanh niên:

Đúng là thầy đã nói vậy.

Triết gia:

Tại sao lại là tôn trọng? Tôn trọng là gì? Ở đây, chúng ta cần phải nhớ lại những lời của Erich Fromm. Tôn trọng là “nhìn nhận người đó như chính họ”, “coi trọng việc người đó chính là họ”.

Chàng thanh niên:

Tất nhiên là tôi nhớ.

Triết gia:

Coi trọng người đó như chính họ. Cậu cứ là cậu thôi. Không cần phải đặc biệt. Bản thân việc là chính mình đã có giá trị rồi. Thông qua sự tôn trọng, thể hiện điều đó, trẻ sẽ lấy lại được lòng can đảm đang mất dần, bắt đầu bước lên bậc thang tự lập.

Chàng thanh niên:

Đúng là chúng ta đã trao đổi điều đó.

Triết gia:

Nào, nền tảng của định nghĩa về sự tôn trọng “coi trọng người đó như chính họ” là tín dụng hay tin tưởng?

Chàng thanh niên:

Ơ?

Triết gia:

Coi trọng việc người đó là chính “người đó” mà không áp đặt thế giới quan của mình là vì chấp nhận, tin người đó một cách vô điều kiện. Nghĩa là tin tưởng.

Chàng thanh niên:

Thầy nói rằng tôn trọng và tin tưởng đồng nghĩa sao?

Triết gia:

Cậu có thể nói như vậy. Ngược lại, không thể tin tưởng người mình không tôn trọng. Có thể tin tưởng người khác hay không phụ thuộc vào việc có thể tôn trọng người đó hay không.

Chàng thanh niên:

Ha ha, tôi hiểu rồi. Xuất phát điểm của giáo dục là tôn trọng. Và tôn trọng là tin tưởng. Hơn nữa, quan hệ dựa trên niềm tin là quan hệ bạn bè. Là chuỗi suy luận như vậy nhỉ?

Triết gia:

Đúng vậy. Ở quan hệ công việc dựa trên nền tảng tín dụng sẽ không thể tôn trọng học trò được. Giống như cậu bây giờ vậy.

Chàng thanh niên:

… Không, vấn đề không phải ở đó. Nếu là tin tưởng vô điều kiện người bạn thân độc nhất vô nhị, chấp nhận người đó như chính họ thì hoàn toàn có khả năng làm được. Vấn đề không phải là “hành vi” tôn trọng mà là “đối tượng” của nó. Thầy bảo tôi hãy xây dựng quan hệ bạn bè với tất cả học trò, hãy tin tưởng tất cả học trò một cách vô điều kiện. Thầy nghĩ thực sự có thể làm được điều đó sao?

Triết gia:

Tất nhiên rồi.

Chàng thanh niên:

Bằng cách nào cơ chứ?

Triết gia:

Chẳng hạn, có một người luôn phê phán những người xung quanh “mình ghét điểm này của người đó”, “mình không thể chịu được điều này ở người này” và rồi than vãn “ôi, mình thật bất hạnh, mình không có duyên với các mối quan hệ”.

Có đúng là những người này không có duyên với các mối quan hệ không? Không phải. Tôi xin khẳng định là không phải. Không phải họ không có duyên kết bạn mà chỉ không có ý định kết bạn, nghĩa là không có ý định bước vào mối quan hệ giữa người với người thôi.

Chàng thanh niên:

… Ý thầy nói rằng có thể kết bạn với bất cứ ai?

Triết gia:

Có thể. Có thể giữa cậu và các học trò của mình là mối quan hệ tình cờ xuất hiện ở đó qua những yếu tố ngẫu nhiên. Có thể trước đó là người dưng, không hề biết mặt lẫn tên của nhau. Và cũng có thể không thể trở thành bạn thân độc nhất vô nhị như cậu nói.

Tuy nhiên, hãy nhớ lại câu nói “quan trọng không phải được trao cho cái gì mà là sử dụng những gì được trao cho như thế nào” của Adler. Dù đối phương là ai cũng có thể tôn trọng và tin tưởng. Bởi vì điều đó không phải do môi trường và đối tượng quyết định mà do chính quyết tâm của cậu.

Chàng thanh niên:

Thầy lại nói đến vấn đề lòng can đảm phải không? Nói đến can đảm để tin tưởng à?

Triết gia:

Vâng. Tất cả sẽ quay trở lại xuất phát điểm đó.

Chàng thanh niên:

Không đúng! Thầy không hề biết đến tình bạn thực sự!

Triết gia:

Cậu nói vậy là sao?

Chàng thanh niên:

Chính vì không có bạn thân thực sự, không biết đến tình bạn thực sự nên thầy mới nói những chuyện trên mây như thế. Chắc chắn thầy chỉ có những quan hệ nhạt nhẽo với tất cả mọi người. Thế nên thầy mới nói rằng kết bạn với ai cũng được. Chính thầy chứ không phải ai khác mới là người chạy trốn khỏi mối quan hệ giữa người với người, khỏi nhiệm vụ cuộc đời!!

Trong thế giới tự nhiên này, con người là một tồn tại quá nhỏ bé, yếu ớt. Để bù đắp cho sự yếu ớt đó, con người hình thành xã hội, tạo ra sự “phân công công việc”. Phân công công việc là chiến lược tồn tại độc đáo phù hợp với con người… Đây là “phân công công việc” theo quan điểm của Adler. Nếu chuyện kết thúc ở đây thì chắc hẳn chàng thanh niên đã gửi lời ca tụng Adler rồi. Nhưng, anh lại không chấp nhận “quan hệ bạn bè” mà triết gia bắt đầu nói tới sau đó. Tuy đã nói đến thế về phân công công việc bền vững, nhưng vừa chuyển chủ đề sang quan hệ bạn bè, ông rốt cuộc lại bắt đầu thuyết giảng về “lý tưởng”, còn lôi “lòng can đảm” ra nữa!