Chàng thanh niên:

Vậy chúng ta sẽ bắt đầu từ đâu?

Triết gia:

Vâng. Giả sử có một trận gây lộn trong lớp cậu. Đầu tiên chỉ là những lời cãi vã nho nhỏ nhưng sau đó phát triển thành một trận ẩu đả. Cậu sẽ làm gì hai học sinh đó?

Chàng thanh niên:

Trường hợp đó tôi sẽ không quát tháo mà bình tĩnh nghe hai bên kể lại đầu đuôi câu chuyện rồi xoa dịu cả hai, từ từ hỏi xem “tại sao lại cãi nhau?” hay “sao lại đánh bạn?”

Triết gia:

Thế các học trò của cậu sẽ trả lời thế nào?

Chàng thanh niên:

Thì hầu hết là “tại nó nói thế nên em mới bực mình” hay “tại nó quá quắt với em trước”.

Triết gia:

Rồi cậu sẽ làm gì?

Chàng thanh niên:

Tôi nghe hai bên biện hộ, xác định xem ai sai rồi yêu cầu bên sai xin lỗi. Mặc dù vậy, tất cả các vụ cãi vã, đánh nhau đều do hai bên có lỗi nên tôi sẽ yêu cầu chúng xin lỗi nhau.

Triết gia:

Liệu hai đứa có chịu không?

Chàng thanh niên:

Thì đứa nào cũng bám vào những lý lẽ của mình, nhưng chỉ cần chúng nghĩ dù chỉ một chút rằng “có lẽ mình cũng sai” là tôi thấy được rồi. Cãi nhau, đánh nhau là do lỗi của hai bên mà.

Triết gia:

Tôi hiểu rồi. Thế thì, giả sử trong tay cậu có lăng trụ tam giác như lúc nãy.

Chàng thanh niên:

Lăng trụ tam giác?

Triết gia:

Vâng. Một mặt ghi “người khác xấu xa”, một mặt ghi “ta tội nghiệp” và mặt cuối cùng ghi “từ giờ phải làm gì”. Cậu cũng sẽ hình dung ra lăng trụ tam giác đó để nghe câu chuyện của học trò mình, giống như các chuyên gia tư vấn chúng tôi sử dụng hình lăng trụ này ấy.

Chàng thanh niên:

… Nghĩa là sao cơ?

Triết gia:

Nếu dùng lăng trụ tam giác để phân tích về những lý do đánh nhau mà các học trò của cậu trình bày như “nó nói điều này” hay “nó quá quắt với em trước” thì rốt cuộc lại quy về “người khác xấu xa” và “ta tội nghiệp” phải không?

Chàng thanh niên:

… Vâng, thì đúng là thế.

Triết gia:

Cậu chỉ toàn nghe bọn trẻ nói về “nguyên nhân”. Cứ xoáy sâu mãi vào điều đó thì bọn trẻ cũng chỉ toàn thốt ra những lời chối bỏ trách nhiệm hay bao biện cho bản thân thôi. Điều cậu cần làm là tập trung vào “mục đích” của chúng, cùng chúng nghĩ xem “giờ phải làm gì”.

Chàng thanh niên:

Mục đích của trận đánh nhau? Chứ không phải nguyên nhân sao?

Triết gia:

Chúng ta hãy cùng giải đáp tuần tự từng thứ một. Trước hết, thông thường, chúng ta sẽ giao tiếp thông qua ngôn ngữ phải không?

Chàng thanh niên:

Vâng, giống như thầy và tôi đang nói chuyện lúc này.

Triết gia:

Và mục đích, mục tiêu của giao tiếp là gì?

Chàng thanh niên:

Là truyền đạt suy nghĩ, ý định của mình.

Triết gia:

Không phải. “Truyền đạt” chẳng qua chỉ là xuất phát điểm của giao tiếp. Mục tiêu cuối cùng là đạt được sự thống nhất ý kiến. Truyền đạt đơn thuần thì chẳng có ý nghĩa gì, chỉ khi đối phương hiểu được nội dung truyền đạt, đạt được một sự thống nhất ý kiến nhất định thì lúc đó giao tiếp mới có ý nghĩa. Tôi với cậu nói chuyện như thế này cũng nhằm hướng tới một sự thống nhất ý kiến nào đó.

Chàng thanh niên:

Vâng, dù tốn rất nhiều thời gian!

Triết gia:

Giao tiếp thông qua ngôn ngữ cần khá nhiều thời gian, sức lực để đạt được sự thống nhất ý kiến. Cũng có khi yêu cầu tùy tiện của mình không được chấp nhận nên cần phải chuẩn bị tài liệu để thuyết phục như các số liệu khách quan. Hơn nữa, chi phí tốn kém nhưng ít khi hiệu quả ngay lập tức và tính xác thực lại thấp.

Chàng thanh niên:

Thầy nói hoàn toàn chính xác. Tôi thấy nản lắm!

Triết gia:

Vì vậy những người chán tranh luận, những người cảm thấy không có cơ thắng khi tranh luận sẽ làm gì? Cậu có biết không?

Chàng thanh niên:

Không có chuyện rút lui đâu nhỉ?

Triết gia:

Phương tiện giao tiếp cuối cùng mà họ sẽ chọn, đó là bạo lực.

Chàng thanh niên:

Ha ha ha, chuyện này thú vị thật! Thầy có thể liên hệ tới điều đó cơ à?!

Triết gia:

Nếu dùng đến bạo lực, có thể áp đặt yêu cầu của mình mà không hề tốn thời gian và sức lực. Nói thẳng ra là có thể khuất phục đối phương. Bạo lực là phương tiện giao tiếp dễ dàng, chẳng tốn mấy chi phí. Có thể cho rằng việc đó không được chấp nhận về mặt đạo đức, nhưng nói đây là hành vi thiếu chín chắn của con người thì hợp lý hơn.

Chàng thanh niên:

Thầy cho rằng không phải không chấp nhận theo quan điểm đạo đức mà là không chấp nhận vì đó là hành vi ngu ngốc, thiếu chín chắn?

Triết gia:

Đúng vậy. Quy chuẩn đạo đức thay đổi tùy theo hoàn cảnh và tình hình. Việc đánh giá người khác chỉ dựa trên đạo đức rất nguy hiểm. Bởi vì từng có thời kỳ bạo lực được khuyến khích. Vậy ta phải làm gì? Con người chúng ta quay trở lại xuất phát điểm là phải trưởng thành từ trạng thái thiếu chín chắn. Không được dựa vào cách giao tiếp thiếu chín chắn là bạo lực. Phải tìm kiếm một phương tiện giao tiếp khác. Những lý do được đưa ra như là “nguyên nhân” của bạo lực như đối phương đã nói gì, đã có thái độ khiêu khích như thế nào, chẳng liên quan gì cả. “Mục đích” của bạo lực chỉ có một, điều cần phải suy nghĩ là “giờ phải làm gì”.

Chàng thanh niên:

Quả là một sự lý giải thú vị về bạo lực.

Triết gia:

Sao cậu có thể coi đó như chuyện của người khác vậy? Những điều tôi vừa nói có thể áp dụng cho chính bản thân cậu đấy.

Chàng thanh niên:

Không, không, tôi chẳng bao giờ hành động bạo lực cả. Xin đừng đưa ra những lời buộc tội thiếu căn cứ!