Chàng thanh niên:

Người đàn ông đứng bên lề sàn nhảy… Ha ha ha, thầy vẫn coi người khác như cái giẻ rách ấy nhỉ!… Chỉ có điều, tất nhiên là tôi đã từng có ý định khiêu vũ và thực tế thì đã khiêu vũ rồi. Nghĩa là đã từng có người có thể gọi là người yêu.

Triết gia:

Vâng.

Chàng thanh niên:

Nhưng, đó không phải là mối quan hệ có thể tiến đến hôn nhân. Cả hai chúng tôi không hẹn hò vì yêu mà chỉ vì muốn có “bạn trai”, “bạn gái” thôi. Cả hai đều hiểu rõ đó là mối quan hệ rồi sẽ kết thúc. Chúng tôi chưa một lần nói đến tương lai hay hôn nhân. Đó đúng là một mối quan hệ tạm bợ.

Triết gia:

Trong những ngày trẻ trung của cuộc đời, cũng thường có những mối quan hệ như vậy mà.

Chàng thanh niên:

Hơn nữa, ngay từ đầu tôi đã coi cô ấy là đối tượng của sự thỏa hiệp. Rằng “cũng có nhiều thứ ở cô ấy khiến mình không hài lòng nhưng thân phận mình vốn không thể đòi hỏi cao. Đối với mình, người như thế này là phù hợp rồi”. Chắc chắn cô ấy cũng nghĩ thế và đã chọn tôi. Giờ nghĩ lại đó thật là một ý tưởng đáng hổ thẹn. Cho dù sự thực là không thể đòi hỏi cao đi chăng nữa.

Triết gia:

Có thể đối diện với cảm xúc đó là rất tốt rồi.

Chàng thanh niên:

Vì vậy, tôi rất muốn nghe, thầy làm thế nào để quyết định hôn nhân của mình vậy? Không tồn tại “người yêu định mệnh”, cũng không biết tương lai sẽ ra sao, và hoàn toàn có khả năng gặp được ai đó khác tuyệt vời hơn. Nếu kết hôn, khả năng đó sẽ biến mất. Vậy mà chúng ta, không, thầy đã làm thế nào để quyết tâm kết hôn với “người này”?

Triết gia:

Tôi muốn hạnh phúc.

Chàng thanh niên:

Sao cơ?

Triết gia:

Nếu yêu người này, mình có thể hạnh phúc hơn. Tôi đã nghĩ vậy. Bây giờ nghĩ lại thì đó là sự mong muốn “hạnh phúc của chúng tôi”, vượt lên trên cả “hạnh phúc của tôi”. Tuy nhiên, tôi hồi đó vẫn chưa biết đến Adler, cũng chưa hề nghĩ đến tình yêu và hôn nhân một cách lý trí. Tôi chỉ muốn trở nên hạnh phúc. Chỉ vậy thôi!

Chàng thanh niên:

Tôi cũng vậy! Mọi người đều bắt đầu hẹn hò với mong muốn được hạnh phúc. Nhưng chuyện đó khác với kết hôn!

Triết gia:

…Liệu có phải mong muốn của cậu không phải “muốn trở nên hạnh phúc” mà là “muốn trở nên nhàn hạ hơn”?

Chàng thanh niên:

…Sao!!

Triết gia:

Chờ đợi chúng ta trong mối quan hệ tình yêu không chỉ toàn là những điều vui vẻ. Trách nhiệm phải gánh vác thì lớn, cũng có những cay đắng, khó khăn không thể lường trước. Kể cả như thế, cậu có dám yêu không? Dù khó khăn đến thế nào, cậu cũng có quyết tâm yêu người đó, cùng nhau đi hết cuộc đời không? Cậu có dám hứa điều đó không?

Chàng thanh niên:

Trách nhiệm của tình yêu là gì?

Triết gia:

Chẳng hạn, có người nói là yêu hoa nhưng lại làm hoa héo ngay. Quên tưới nước, cũng chẳng chịu trồng vào chậu lớn hơn, không nghĩ đến chuyện để hoa dưới ánh nắng mặt trời mà chỉ đặt chậu hoa vào chỗ nào mình ngắm dễ nhất. Đúng là người đó thích ngắm hoa thật, nhưng không thể gọi là “yêu hoa”. Tình yêu là một sự tác động mang tính cống hiến hơn.

Trường hợp của cậu cũng giống vậy. Cậu đã lảng tránh trách nhiệm của người đang yêu. Cậu chỉ hái quả của tình yêu mà không chịu tưới nước cho hoa cũng không chịu gieo hạt. Đúng là một tình yêu tạm bợ, chỉ biết tận hưởng.

Chàng thanh niên:

Tôi biết chứ! Tôi không yêu cô ấy! Tôi chỉ lợi dụng tình cảm của cô ấy!

Triết gia:

Không phải cậu không yêu. Mà là cậu không biết yêu. Có lẽ, nếu biết, cậu đã xây dựng được mối quan hệ định mệnh với cô gái đó rồi.

Chàng thanh niên:

Với cô ấy? Tôi với cô ấy?

Triết gia:

Fromm nói, “Tình yêu là một hành vi thuộc về đức tin, người có ít đức tin chỉ có thể yêu được chút ít”… Adler thì thay “đức tin” thành “can đảm”. Cậu chỉ có ít can đảm. Vì vậy, chỉ yêu được một chút. Không có can đảm dám yêu nên định dừng lại ở lối sống được yêu như thời nhỏ. Chỉ vậy thôi.

Chàng thanh niên:

Nếu có can đảm dám yêu, tôi đã… với cô ấy.

Triết gia:

…Vâng. Lòng can đảm dám yêu, cũng có nghĩa là “lòng can đảm dám hạnh phúc”.

Chàng thanh niên:

Thầy nói rằng, lúc đó, nếu có can đảm dám hạnh phúc thì tôi đã yêu cô ấy và đối diện với “nhiệm vụ do hai người thực hiện” sao?

Triết gia:

Và cậu đã có thể tự lập.

Chàng thanh niên:

…Không, không, tôi không hiểu! Chỉ tình yêu, chỉ tình yêu thôi sao?! Để chúng ta có được hạnh phúc, chỉ cần duy nhất tình yêu thôi sao?

Triết gia:

Chỉ tình yêu thôi. Những người “muốn nhàn hạ”, “muốn mọi thứ trở nên dễ dàng”, cho dù được khoái lạc trong một thời gian cũng không thể có được hạnh phúc thực sự. Chỉ yêu người khác, chúng ta mới được giải thoát khỏi bản tính ích kỷ. Chỉ yêu người khác, chúng ta mới tự lập được. Và chỉ có yêu người khác, chúng ta mới có thể có được cảm thức cộng đồng.

Chàng thanh niên:

Nhưng, lúc nãy thầy nói hạnh phúc là cảm giác cống hiến, “nếu có cảm giác cống hiến, sẽ có được hạnh phúc” cơ mà! Chẳng lẽ những lời đó là dối trá?

Triết gia:

Không phải dối trá. Vấn đề là cách để có được cảm giác cống hiến hoặc cách sống. Vốn dĩ, con người chỉ cần tồn tại là đã có thể cống hiến cho ai đó. Cống hiến không phải bằng những “hành vi” có thể nhìn thấy được mà bằng chính sự “tồn tại” đó. Không cần phải làm gì đặc biệt cả.

Chàng thanh niên:

Nói dối! Tôi không hề có cảm giác đó!

Triết gia:

Đó là vì cậu đang sống với chủ ngữ là “tôi”. Nếu biết yêu, sống với chủ ngữ “chúng ta” thì sẽ khác. Sẽ cảm nhận được “chúng tá” bao quát toàn nhân loại, có thể cống hiến cho nhau chỉ bằng điều đó.

Chàng thanh niên:

…Thầy nói rằng cảm nhận “chúng ta” bao quát toàn nhân loại chứ không chỉ riêng người bạn đời?

Triết gia:

Nghĩa là cảm thức cộng đồng… Chà, tôi không thể đi sâu hơn vào chuyện của cậu nữa. Tuy nhiên, nếu cậu muốn có lời khuyên thì tôi sẽ nói thế này: “Hãy yêu, tự lập và chọn cuộc đời của mình.”

Chàng thanh niên:

Hãy yêu, tự lập và chọn cuộc đời của mình!

Triết gia:

…Nhìn kìa! Đằng Đông bắt đầu ửng hồng.

Lúc này, chàng thanh niên đã thực sự hiểu tình yêu Adler nói đến. Nếu có lòng can đảm “dám hạnh phúc”, có lẽ mình đã yêu ai đó, lựa chọn lại cuộc đời mình và có được sự tự lập thực sự. Màn sương dày đặc che phủ tầm mắt nhanh chóng tan biến. Tuy nhiên, chàng trai vẫn chưa biết rằng, chờ đợi anh sau đám sương đó không phải là thảo nguyên tươi đẹp giống như thiên đường. Rằng yêu, tự lập, lựa chọn cuộc đời mình lại là con đường khó khăn đến mức nào.