Chàng thanh niên:
Thế nếu tôi đuổi theo một quả bóng cùng với học trò của mình thì liệu chúng có quý trọng tôi không? Có thể chúng cảm thấy yêu mến, gần gũi. Nhưng nếu trở thành bạn của lũ trẻ đó thì việc dạy dỗ sẽ còn khó khăn hơn!
Đáng tiếc là trẻ con không phải thiên thần. Chúng là những tên tiểu quỷ, chỉ cần ta tỏ ra dễ dãi một chút là chúng được thể lấn tới, khiến ta không thể làm gì được nữa. Thầy đang đùa với những thiên thần hư cấu, không tồn tại trong cuộc đời thật đấy.
Triết gia:
Tôi cũng đã nuôi hai con. Và rất nhiều người trẻ tuổi, không hợp với giáo dục học đường đã tới thư phòng này để xin tư vấn. Đúng như cậu nói, trẻ con không phải thiên thần, mà là con người. Tuy nhiên, chính vì trẻ là một con người nên phải tôn trọng ở mức độ cao nhất. Tiếp xúc với trẻ như một tồn tại bình đẳng, không coi thường, không tôn sùng cũng chẳng quỵ lụy. Đồng thời cũng thể hiện sự thấu cảm với những điều trẻ hứng thú, quan tâm.
Chàng thanh niên:
Không, tôi chẳng thể chấp nhận được cái lý do phải tôn trọng đó. Tóm lại là thầy bảo tôi xoa dịu lòng tự tôn của chúng bằng việc tỏ ra tôn trọng chúng chứ gì? Đó mới chính là suy nghĩ coi thường bọn trẻ!
Triết gia:
Có lẽ cậu mới chỉ hiểu một nửa những điều tôi nói thôi. Tôi không yêu cầu cậu “sự tôn trọng” từ một phía. Mà tôi muốn cậu dạy học trò mình “sự tôn trọng”.
Chàng thanh niên:
Dạy sự tôn trọng?
Triết gia:
Đúng vậy. Bằng việc tự mình thực hành, cậu sẽ cho thấy sự tôn trọng nghĩa là gì. Cậu sẽ cho trẻ thấy được cách thể hiện sự tôn trọng, nền tảng của mối quan hệ giữa người với người, cho trẻ biết được cách thức vốn có của mối quan hệ dựa trên sự tôn trọng.
Adler từng nói. “Bệnh nhút nhát dễ lây. Và lòng can đảm cũng dễ lây”. Tất nhiên, “sự tôn trọng” cũng sẽ lây.
Chàng thanh niên:
Dễ lây?! Cả lòng can đảm lẫn sự tôn trọng sao?
Triết gia:
Đúng vậy. Người bắt đầu là cậu. Dù không có người hiểu, không có người ủng hộ thì trước hết, cậu phải là người châm lửa bó đuốc, thể hiện lòng can đảm, sự tôn trọng. Bó đuốc đó chỉ phát sáng được trong vòng bán kính khoảng vài mét. Có lẽ cậu hình dung ra con đường đêm chỉ có mình mình, không một bóng người. Nhưng, ngọn lửa cậu châm sẽ rọi tới đôi mắt của ai đó ở cách xa hàng vài trăm mét. Người đó sẽ nghĩ rằng, ở đó có người, ở đó có ánh sáng, nếu tới đó sẽ có đường đi. Chẳng mấy chốc, xung quanh cậu sẽ tập trung hàng chục hàng trăm đốm sáng. Những ánh sáng đó sẽ chiếu rọi tới hàng chục hàng trăm người khác.
Chàng thanh niên:
… Hừ, lại truyện ngụ ngôn gì thế này! Nghĩa là, thầy nói rằng vai trò được giao phó cho những nhà giáo chúng ta là tôn trọng bọn trẻ, chỉ cho chúng thấy tôn trọng là gì, dạy chúng biết tôn trọng, đúng không?
Triết gia:
Vâng. Không chỉ trong giáo dục mà bước đầu tiên của mọi mối quan hệ giữa người với người đều nằm ở đó.
Chàng thanh niên:
Không, không. Tôi không biết thầy đã nuôi mấy người con, tư vấn cho bao nhiêu người, nhưng thầy là một triết gia ru rú giam mình trong thư phòng. Thầy chẳng biết gì về xã hội và trường học hiện đại trong thực tế cả!
Thầy nghe này, yêu cầu được đặt ra cho giáo dục học đường và điều mà xã hội tư bản chủ nghĩa đòi hỏi không phải nhân cách hay “tri thức về người” chung chung. Người giám hộ và xã hội đòi hỏi con số có thể nhìn thấy được. Nếu ở môi trường giáo dục thì là nâng cao học lực!
Triết gia:
Vâng, đúng là như vậy.
Chàng thanh niên:
Một giáo viên dù có làm mọi cách để được học trò quý trọng mà lại không nâng cao được trình độ học vấn của cả lớp thì không có tư cách làm giáo viên. Và những giáo viên sẵn sàng gò ép để giúp học sinh nâng cao trình độ học vấn sẽ tắm mình trong tiếng vỗ tay tán thưởng.
Không chỉ có vậy, vấn đề còn là sau đó. Thậm chí cả những học trò bị mắng mỏ suốt sau này cũng sẽ biết ơn “Cảm ơn thầy cô đã nghiêm khắc với con lúc đó!” Họ công nhận, thậm chí biết ơn vì nhờ thầy cô nghiêm khắc mà họ mới có thể tiếp tục học và đó là thương cho roi cho vọt! Thầy giải thích thế nào về thực tại đó?
Triết gia:
Đương nhiên, tôi nghĩ rằng đó là chuyện có thể xảy ra. Có thể nói đây đúng là một dẫn chứng tốt để học lại quan điểm của tâm lý học Adler.
Chàng thanh niên:
Ha ha, thầy nói rằng mình có thể giải thích được sao?
Triết gia:
Chúng ta hãy ôn lại những luận điểm đã trao đổi ba năm trước rồi đi vào thảo luận sâu hơn một chút nữa tâm lý học Adler. Chắc chắn cậu sẽ nhận ra nhiều điều.
“Cảm thức cộng đồng”, khái niệm mấu chốt và khó hiểu nhất của tâm lý học Adler, theo triết gia là “nhìn bằng mắt người khác, nghe bằng tai người khác, cảm nhận bằng tâm hồn người khác”. Rằng điều đó cần kỹ năng thấu cảm và bước đầu tiên của thấu cảm là thể hiện sự quan tâm tới “những điều người khác quan tâm”, về mặt lý thuyết thì có thể hiểu được. Nhưng trở thành người thấu hiểu con trẻ có phải là công việc của nhà giáo không? Rốt cuộc, đó có phải là một cách chơi chữ của triết gia không? Chàng thanh niên liếc một cái sắc lẻm về phía triết gia vừa thốt lên từ “học lại”.
